Immanuel Kant

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Immanuel Kant
Kant foto.jpg
Jidayikbûn 22 nîsan 1724 Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Königsberg Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Mirin 12 sibat 1804 Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Königsberg Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Cihê goristanê Königsberg Cathedral Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Hevwelatî Kingdom of Prussia (1724–1758), Kingdom of Prussia (1762–1804) Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Perwerde
  • University of Königsberg Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Pîşe
Xebat
  • Kritik der reinen Vernunft
  • Critique of Practical Reason
  • Critique of Judgment
  • Prolegomena to Any Future Metaphysics
  • Answering the Question: What Is Enlightenment? Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Bandorbar
Dê û bav
  • Johann Georg Kant Li ser Wîkîdaneyê biguherînê (bav)
Immanuel Kant signature.svg
biguherîne - Wîkîdaneyê biguherîneBelge

Immanuel Kant (bixwîne Îmanuêl Kant; jdb. 22ê nîsanê 1724 li Königsberg − m. 12ê sibatê 1804 dîsa li Königsbergê) fîlozofekî alman bû. Ew yek ji kartêkertirîn û bibandortirîn hizirvanên Ewrûpayî û dawîntirîn fîlozofê rewşenhizriyê (ronakbîriyê) e. Kant mîna bavê Felsefa Rexneyî tê pejirandin.

Jînenîgar[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Destpêka Jiyanê[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Li bajarê Prûsyaya rojhilat Königsbergê (Kaliningrad) ji dayik bû û heta dawiya jiyana xwe li vî bajarî ma. Xusla Te'mîd Immanuelî bi navê Emmanuelî hat kirin, lê wî, paştir dema zimanê îbrî hînbûye, navê xwe guhart û kir Immanuel. Ew zaroyî çarê ji neh zaroyên malabatê bû (pênc ji wan hêşta zaro mirin). Wî piranî ya jiyana xwe li bajêrê bûna xwe, ko li wî çaxî paytextê Prûsyayê bû, derbaz kir. Babê wî, Johann Georg Kant (1682-1746), sin'etkarekê (hostayekê) almanî yê xelkê Memelê (niha Klaipeda a Lîtwanyayê e) bû. Dayîka wî, Anna Regina Porter (1697-1737), keça kurtankerekî bû. Di zarotiya xwe da Immanuel xwîndinkarekê baş bû. Di malbateka luterî da mezin bû ko bawerî bi xwe terxankirina jibo dînî, xwe-şkandin û zahidiyê û vexwîndina peyvaneya Pirtûka pîroz hebû. Ji ber hindê, Immanuel bi awayekî rijd hat perwerdekirin-xwedî tertîb, hişik- ko li zimanê latînî û rênumayiyên dînî pirtir ji riyaziyat û zanistî rêz digirt. Paştir, Immanurl behsa wê heyamê bi heyameka nexweş dikit.

Gava li zanîngehê xwendekar bû çend salan ders da xwendekaran. Gava xwendekar bû di bin bandora Leibniz û Woolf de ma. Di sala 1755an de piştî ku bû doçent li zanîngehê dersên curbecur ên Zaniyariya Civatê da. Kant di destpêkê de di mijara fîzîk û astronomiyê de nivîsand. Di sala 1755an de berhema xwe ya bi navê "Dîroka Gerdûniya Xwezayî û Teoriya Buhiştan" nivisand. Di sala 1770an de bu serokê kursiya mentiq û Metafîzîkê. Piştî 1770an bi bandora Hume û Rousseau felsefa xwe ya rexneyî pêşve bir.

Berhemên wî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  • Immanuel Kant
    Kritik der reinen Vernunft, 1781
  • Prolegomena zu einer jeden künftigen Metaphysik, 1783
  • Grundlegung zur Metaphysik der Sitten, 1785
  • Kritik der praktischen Vernunft, 1788
  • Kritik der Urteilkraft, 1790
  • Religion innerhalb der Grenzen der bloßen Vernunft, 1793
  • Metaphysik der Sitten, 1797

Girêdanên derve[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]