Key Arthur

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Key Arthur

Key Arthur, Şah Artûr navê ferwerdarekî efsanewî ye wê di berhemên wêjeyî ye serdema navîn li Ewropayê de derbûn dibe. Cihê ferwerdariya wê li Brîtanyayê bi taybet Kamelota efsanewî ye. Ji sedsala 9'ê ya dereng bûyernameyên britanî derbarê beşdarbûna biserkeftî ya Arthurê di şerên dijê anglus, jût û saksonên (anglosakson) tê ketin behs dikin. Ji sedsala 12'ê ew çîrok di wêjeya olfatûnê de dihat nexşandin û di forma îro dihat çekirin. Ji ku bo Key Arthur embazekî dîrokî û birastî hebû nediyare û di dirokzanî de îro ema ji zêdetir tê gumankirin.

Efsane û dîrok[biguherîne]

Key Arthur kesekî giring e di mîtolojiya Brîtanyayê de. Di bin bandora wî ya îlham jê girtin ew wek Richard I (Rişarê Dilşêr) û Robin Hood hemberbare. Key Arthur ema bi dolhêrên efsaneyên din jî peywendî tê behskirî wek mînak efsaneyên Merlin , Kasa Pîroz û Nêçîra Kovî.

Esasa rastiya dîrokê di Dema Koçê de hati ye gerandin wexta gelê romayayî-brîtanî mayî bû û li pey derketina Lejyonên Romayî xwe dijê Angelsaksonên asî xwe li hember derketin. Helbet wê dema zû de çavkaniyek tune wê Key Arthur dikare peyitî ke . Di berhema Gildasê de pêşengê Brîtan di bin navê Ambrosius Aurelianus tê nasîn.

Di çavkaniyên zûtirîn yê dîrokê wê behsa Arthur dikin wek mînak Historia Brittonum ( Dîroka Brîtanan ) ji sedsala 9' ê ya dereng ew wek artêşyarekî brîtanî ji sala 500 paş Isayê ye . Tenê di serdema navînê ya bilind de niwandinên bi detay hene. Ji kevintirîn çîroka derbarê Arthur yê nerît bû ye Historia regum Britanniae ( Dîroka Keyên Brîtanyayê ) yê Geoffreyê Monmouthî ye ( di dora sala 1135) .Di pey de çîroka Key Arthur di dastanên rêz û di romanên pexşan de dihatin bi kar anîn.

Ew helbestên dastanî di sedsala 12' ê heta 14'ê candar kirin. Gelek motîvên din wek mînak Şehsiwarên Maseya Giloverê paşê di dora sala 1190 di romana Wace Roman de Brut bi ser de bûn.

Gelek danasînên xuypakiyên şehsiwarî ji serdema navînê de ji aliye helbestvanê fransayî Chrétien de Troyes di dora sala 1170 nasandî bû. [1]

Çavkanî[biguherîne]

  1. "Artus – Wikipedia" (in German). Retrieved 2018-05-17.