Metroya bajarê New Yorkê

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Metroya E ku ji deh vagonên R160Ayê pêk tê, dikeve stasyona Termînala Otobusan a Birêvebiriya 42an a Kolana-Portê
Nexşeya rêya hesinî û rawestgehên Metroya Bajarê New Yorkê
Deriyê Stasyona Otobusê ya Cadeya Tîmes- 42ê

Metroya bajarê New Yorkê, (bi inglîzî: New York City Subway) toreke metroyê ye ku li bajarê New York a Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ye. Metroya New Yorkê di 9ê cotmeha 1863an de hat vekirin û yekem rawestgeha metroyê di 27ê cotmeha 1904an de hatiye vekirin. Metroya New Yorkê, yek ji kevintirîn pergalên veguheztina navbajariyên li cîhanê ye. Sîstema metroya New Yorkê xwediyê tora metroya herî mezin a cîhanê ye[1] û dirêjahiya tora metroyê 1370 kîlomêtre ye. Metro, ji 27 xet û 472 rawestgehan pêk tê.[2]

Metroya New Yorkê, ji xeynî hinek xetên ku di rewşên wekî acîl û karesatan de nîv-dem dixebitin, her rojên salê, 24 saetan dixebite.[3] Di warê hejmarên rêwiyan ên salane de, pergala herî qelebalix a veguhestina navbajariyê li Nîvkada rojava û cîhana rojava ye.[4] Metroya New Yorkê nehemîn pergala herî qelebalix a metro ya li cîhanê ye. Di sala 2017an de metroyê zêdeyî 1,72 mîlyar rêwî, di nava hefteyê de 5,6 mîlyon rêwî û di dawiya hefteyê de jî bi giştî 5,7 mîlyon rêwî ragirtiye.[5]

Dîrok[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Metroya New Yorkê yekem car di 9ê cotmeha 1863an de wekî xetek trenê ya li ser erdê hate çêkirin.[6] Di salên 1870an de tuneleke wagonên bin erdê ku 95 metre dirêj dibe û di xebatê de bû, ji aliyê Alfred Ely Beach ve hate çêkirin.[7] Yekem xeta trênê ya binerdê ya New Yorkê di 27ê cotmeha 1904an de hate çêkirin. Ev xet ji şaredariyê heta ceddeya 145emîn û Broadwayê diçû.[8] Dirêjahiya wê 14,7 km bû û 28 rawestgehên xetê hebû. Xet ji hêla Pargîdaniya Transît Rapid a Interborough (IRT) ve dihate xebitandin. Piştre re xetên metroyê di sala 1905an de heta Bronx, di 1907an de heta Brooklyn û di 1915an de heta Queens hatin dirêj kirin.[7]

Xetên Metroyê[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Nîşan Xet
IRT (Division A)
Xeta IRT Broadway-Seventh Avenueê
NYCS-bull-trans-1.svg Broadway–Seventh Avenue Local Van Cortlandt Park–242nd Street - South Ferry
NYCS-bull-trans-2.svg Seventh Avenue Express Wakefield–241st Street - Flatbush Avenue–Brooklyn College/New Lots Avenue
NYCS-bull-trans-3.svg Seventh Avenue Express Harlem–148 Street - New Lots Avenue
Xeta IRT Lexington Avenueê
NYCS-bull-trans-4.svg Lexington Avenue Express Woodlawn - Crown Heights–Utica Avenue/New Lots Avenue
NYCS-bull-trans-5.svg Lexington Avenue Express Eastchester–Dyre Avenue/Nereid Avenue - Flatbush Avenue–Brooklyn College/New Lots Avenue
NYCS-bull-trans-6.svg
NYCS-bull-trans-6d.svg
Lexington Avenue Local
Pelham Bay Park Express
Pelham Bay Park/Parkchester - Brooklyn Bridge–City Hall
Xeta IRT Flushingê
NYCS-bull-trans-7.svg
NYCS-bull-trans-7d.svg
Flushing Local
Flushing Express
Flushing–Main Street - 34th Street–Hudson Yards
Xeta Shuttleê
NYCS-bull-trans-S.svg 42nd Street Shuttle Times Square - Grand Central
BMT/IND (Division B)
Xeta IND Eighth Avenueê
NYCS-bull-trans-A.svg Eighth Avenue Express Inwood–207 Street - Ozone Park–Lefferts Boulevard/Far Rockaway–Mott Avenue/Rockaway Park–Beach 116th Street
NYCS-bull-trans-C.svg Eighth Avenue Local 168th Street - Euclid Avenue
NYCS-bull-trans-E.svg Eighth Avenue Local Jamaica Center–Parsons/Archer - World Trade Center
Xeta IND Sixth Avenueê
NYCS-bull-trans-B.svg Sixth Avenue Express Bedford Park Boulevard/145th Street - Brighton Beach
NYCS-bull-trans-D.svg Sixth Avenue Express Norwood–205th Street - Coney Island–Stillwell Avenue
NYCS-bull-trans-F.svg Queens Boulevard Express/Sixth Avenue Local Jamaica–179th Street - Coney Island–Stillwell Avenue
NYCS-bull-trans-M.svg Queens Boulevard/Sixth Avenue Local Forest Hills–71st Avenue - Middle Village–Metropolitan Avenue
Xeta IND Crosstownê
NYCS-bull-trans-G.svg Brooklyn-Queens Crosstown Court Square - Church Avenue
Xeta IND Second Avenueyê
NYCS-bull-trans-T.svg Second Avenue Local 125th Street - Hanover Square
Xeta BMT Nassau Streetê
NYCS-bull-trans-J.svg Nassau Street Local Jamaica Center–Parsons/Archer - Broad Street
NYCS-bull-trans-Z.svg Nassau Street Express Jamaica Center–Parsons/Archer - Broad Street
Xeta BMT Canarsie
NYCS-bull-trans-L.svg 14th Street–Canarsie Local Eighth Avenue - Canarsie–Rockaway Parkway
Xeta BMT Broadwayê
NYCS-bull-trans-N.svg Broadway Express Astoria–Ditmars Boulevard/96th Street - Coney Island–Stillwell Avenue
NYCS-bull-trans-Q.svg Second Avenue/Broadway Express/Brighton Local 96th Street - Coney Island–Stillwell Avenue
NYCS-bull-trans-R.svg Broadway Local Forest Hills–71st Avenue - Bay Ridge–95th Street
NYCS-bull-trans-W.svg Broadway Local Astoria–Ditmars Boulevard - Whitehall Street–South Ferry
Shuttle Hattı
NYCS-bull-trans-S.svg Franklin Avenue Shuttle Franklin Avenue - Prospect Park
NYCS-bull-trans-S.svg Rockaway Park Shuttle Broad Channel - Rockaway Park–Beach 116th Street

Çavkanî[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

  1. "nycsubway.org: Subway FAQ: Facts and Figures". www.nycsubway.org. Roja wergirtinê: 23 kanûna pêşîn 2021.
  2. "mta.info | Facts and Figures". web.mta.info. Roja wergirtinê: 23 kanûna pêşîn 2021.
  3. "Riding the subway". MTA (bi îngilîzî). Roja wergirtinê: 23 kanûna pêşîn 2021.
  4. "mta.info | Facts and Figures". web.archive.org. 22 hezîran 2013. Ji orîjînalê hat arşîvkirin li 22 hezîran 2013. Roja wergirtinê: 23 kanûna pêşîn 2021.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link)
  5. "mta.info | Facts and Figures". web.mta.info. Roja wergirtinê: 23 kanûna pêşîn 2021.
  6. "Beach Pneumatic". web.archive.org. 6 çiriya pêşîn 2007. Ji orîjînalê hat arşîvkirin li 6 çiriya pêşîn 2007. Roja wergirtinê: 23 kanûna pêşîn 2021.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (link)
  7. a b Editors, History com. "New York City subway opens". HISTORY (bi îngilîzî). Roja wergirtinê: 23 kanûna pêşîn 2021. {{cite web}}: |last= has generic name (alîkarî)
  8. Editors, History com. "New York City subway opens". HISTORY (bi îngilîzî). Roja wergirtinê: 23 kanûna pêşîn 2021. {{cite web}}: |last= has generic name (alîkarî)