Nasir Fekûhî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Nasir Fekuhi

Nasir Fekûhî (bi farisî: ناصر فکوهی‎, ledaykbûy sallî 1956 le şarî taran) le bnemalleyekî çînî mamnawend, mirovnas, rojnamewanêkî pisporr, nûser û wergêrr û hawkat mamostay yarîdederî beşî mirovnasî kolêcî zaniste komellayetîyekanî zankoy tarane. Herweha berrêweberî saytî zansitî mrovnasî û herweha endamî komelley nêw dewlletî komellnasî (ISA) û komelley nêwdewlletî mutallatî êrane (ISIS).

Fekûhî, duktoray leser mrovnasî ramyarî le sallî 1993 le zankoy parîs wergirt. Lenêwan ktêbe gringekanî detwanîn amaje be mane bdeyn: tundu tîjî syasî, mêjû û tyoryekanî mrovnasî, mrovnasî şar, le ferhengewe berew geşepêdan, nasnamey mîllî û qewmî êranî. Wek wergêrrêk ktêbî nuseranêkî wek rolan­bart, (împratorî hêmakan), pyêr bordyo (derbarey telefzyon), mark blox (mrovnasî nasîn), rolan brîton (tnopolîtîkis), deyuyd lu brîtun (komellnasî leş) û... Kirduwe be farsî.

Ramîn cehan bêglû, roşnibîr û feylesufî êranî, fekûhî le û grupedadenê kekesanî wek cewad tebatebayî û babek ahmidî û fatme sadqî, têdaye. Be amajey ew em kesane le êranî hawçerx roşnibîranî guftumanîn.

Bwarî serekî hezî fekûhî nexoşînasî komellayetî êranî hawçerx û betaybet kêşekanî peywendî­dar legell nasnamey qewmî û nawçeyî le peywendîyanda legell astî cîhanîdaye. Leêstada projeyekî gewrey bedesteweye sebaret bemêjûy ferhengî êranî modêrn le rêgay mîtodî zarekî û qewalle.

Jiyan û xwêndin[biguherîne]

Nasr fekûhî le meydanî kax (felestînî êsta), şeqamî muştaq ledayk buwe. Bawkî (mhimd 'elî fekûhî) bazirganêkî neyşaburî, û daykî (fatme 'badî) xellkî taran bû. Fekûhî le mallêkî pir xêzan be (3) xuşk û (5) bra ledîk buwe, herçende dayk û bawkî xwêndinêkî ewtoyannebuwe, bellam xwêndinî mindallekanyan belawe zor gring buwe. Fekûhî ke hezî zor le sînema bû zorbey katekanî be temaşakirdnî fîlm û xwêndnewey ktêbî hunerî û sînemayî pirrkirdotewe, û hendêk car rexney fîlmî denusêt ke çendaneyan le çapemenyekan wek govarî fîrdewsî bllawbuwe.

Xwêndinî seretay û mamnawendî le qutabxaney beheşt le taran le şeqamî (ebu reyhanî bîrûnî) tewawkirduwe û qonaxî dwanawendî le qutabxaney (hedef) le şeqamî niqlab birdeser. Lesallî 1353 hetawî dîblomî wergirtuwe û sallê dway ewe (1354 e) bo berdewambun le xwêndin derrwat bo şarî (saws hembtun) û lewê le kolêcî (sent cemîz) destdekat be xwêndin. Bellam maweyekî zor be serdaneçû ke hezî le komellnasî kird û royişt bo ferrensa. Le zankoy hunere cwanekanî parîs (buzar) yeksall telarsazî û şarsazî xwênd. Her le ferrensa legell (magnolya mîr haşm zade) ke ewîş xwênkar bû aşna bû, le sallî 1358 e. Zemawendyankirdû (2) mindallyan bû.

Le sallî 1359 be kaloryos, le sallî 1361 mastêrî le komellnasî le zankoy parîs wergirt, dway westanêkî (5) salle, le sallî 1366 destî kird be xwêndinî diktora û twanî diktorakey le sallî 1373 be nusînî têzekey leser " manay ramyarî le mezdeyesnay sasanî "werbigrêt. Têzekey (4) sall dway ewe le layen wezaretî ferheng û roşnibîrî, xellatî lêkollînewey nêwdewlletî wergirt. Fekûhî le sallî 1373 dway (20) sall jyan le ewrupa, gerrayewe bo êran.

Çalakiye zanistyekan[biguherîne]

Nasr fekûhî hawkarî pisporryaney xoy legell çapemenyekanî taybet be şarsazî destipêkrid û êstakeş mamostaye le kolîcî zaniste komellayetyekanî zankoy taran. Beşdarîkirdnî le kobûnewekanî nawewe û derewey êran wpêşkeşkirdnî wtar û danîştinî zansitî be şêkin le çalakyekanî.

Taêsta ktêb û nusraw wtar û giftugoy zor le bwarî mrovnasî û ferheng? Nasr fekûhî çapkrawe. Le stûnî pirsyar le ferheng, le rojnamey şerq laperrey komellnasî babetî nusîwe û le rojnamekanî: sermaye, hemşehrî, govarî taybetî mîhirname, û wtar û giftugoy, le bwarî pisporrî xoy, çapkirduwe.

Fekûhî lebwarî rexney fîlmî dokomêntî û sînemayî rexnew lêdwanî le kobunewey cyawaz cyawaz, bo nmune le danîştnekanî rexney fîlm kolîcî zaniste komellayetyekanî zankoy taran û danîştnekanî encumenî mrovnasî û ferheng bebeşdarî rexnegran û derhêneranî benawbangî sînemayî encam dawe.

  • Projey mirovnasî mêjûy ferhengî êranî hawçerx

Prrojey mrov nasî mêjûy ferhengî êranî hawçerx (leserdemî meşrute hetaweku êsta), amancî ew lem proje ye kele çwarçêweyekî zanistyane û nek planêk ke despêk û kotayyekey zor be zeqî runkrabêtewe, eweye ke peywendyek legell em rewte lenêwan rwanîne mêjûyekan drûsitbkat, lanî kem leyekêk le beşekanî wate mrovnasî mêjûyane û ewîş le çwarçêwey mêjûy hawçerxî wllatî êran. Çwarçêwey tyorîyek ke bo em projeye hellbijêrdrawe zortir îlhamî le têwryekanî post anal wergirtuwe. Projey mrovnasî mêjûy ferhengî êranî hawçerx (çi le beşî ferhengî resmî û çi le beşî ferhengî qewme êranyekan) ray leser eweye bepallpiştî be piştîwanyekî şarumendyane û serbexo le sîsteme desellatdarekan, destibkat be drustkirdnewey hengaw be hengawî em mêjuwe. Be şêk lem proje helldegerrêtewe bo yaddaştkirdnî bîrewerî ew zanayaney ke le nîwsedey rabridûy êran le ser bîrkirdnewey êranî karîgeryan hebwe. Em giftugoyane şêwazêkî zor azadyan hebuwe û be şêweyekî nîwe binyatdar, krawn. Yekem derencamekanî em projeye le çwarçêwey saytî taybetî (mrovnasî û ferheng) û herweha le çwarçêwey ktêbî taybet be heryeke lem kesayetyane le 1390 e. Çapdekrêt.

Yekêk le derencamekanî em projeye giftugoyekî zor çrropirr derbarey (mêjûy ferhengî êranî hawçerx) e kebe giftugo legell (celal setarî) destîpêkra û tewawîş bû. Zortir le (700) laperre le bîreweryekanî ew le mindallî hetaweku êstay tya basdekrêt keem îşe wurdibûnewe û şîkarî bîreweryekanî derbarey îşekanî bû.

  • Komîtey zman, çemk û zarawekanî zaniste komellayetyekan

Komîtey zman, çemk û zarawekanî zaniste komellayetyekan, le komîte nwêyekanî encumenî komelnasî êrane ke le salî 1389, leser berpirsyaryetî nasr fekûhî destî be karkirdwe. Le hewallêkda ke lem­ bwareda le saytî mrovnasî û ferheng bllawbowe, drustbunî em komîte wek hengawêkî­tir bo rêgexoşkirdnî hawkarî karîgerî mamostayan û lêkolêneranî êranî, le dunyay fre zmanî zaniste komellayetyekan debînrêt.

Çapkrawekan[biguherîne]

Fekûhî jmareye kî zor ktêbî be zmanî farsî derkirduwe we herweha le henêk çapterî îngilîzî wferensîş bejdarî kirdwe nzîkey (20) ktêbî le îngilîzî û ferrensîyewe kirduwebe farsî. Zortir le (300) smînar, pêdaçunewe, wtar, û çawpêkewtin û... Le jûrnalle zansitî û giştyekanda bi farsî û çendaneyekîş îngilîzî û ferrensî nusîwe.

Çapkrawe farsî

  • tund û tîjî: tyoryekan, çemkekan û şêwazekan, 1998, taran, çapî qetir.
  • efsane nasî syasî: huner û desellat, 1998, taran, neşrî fîrdews.
  • leferhengewe berew geşepêdan, 1999, taran, neşrî fîrdews.
  • mrovnasî eplayd û geşepêdan, 2003. Taran, neşrî efkar.
  • mêjûy bîrokey mrovnasanew tyoryekanî, 2003, taran, neşrî ney.
  • mrovnasî şar, 2003, taran, neşrî ney.
  • le labîrînsî cîhanî bûn, 2004, taran, neşrî ney.
  • parçegelêk le mrov nasî, 2005, taran, neşrî ney.
  • kêşe û artîkîwleyişn: nasnamî êranî û qewmîyet, 2009, taran, neşrî gulazîn.
  • mrovnasî huner, efsanekan û syaset, 2012, taran, neşrî salîs.
  • guftugoy mrovnasane, 2012, taran, mîhirname, çapî çwarem. Beşdarî le çapkrawey bekomell be îngilîzî û ferensî.

Herweha giftugo gelî frawanî legell zanayanî êranî le pêwendî legell mrovnasî û beşe pêwenddarekan legell mrovnasî encamdawe. Lewkesaney ke ew giftugoy legell kirdûn detwanîn le 'bdalle kewserî, ramîn cehanbîglû, 'elî blukbaşî, û şehla haîrî nawberîn. Fekûhî le giftugokanî be çawêkî mrovnasane derbarey babet gelî cyawaz wey gencan û hawserkirdinyan, jnan, kêşekanî sîstemî xwêndinî balla, rexney fîlmî dastanî û dukomêntî, rûdawekanî rojhellatî nawerrast, duwawe û herweha bem dwayyane têrrwanînî xoy derbarey qewmîyetekan û beşe cyawazekanî ferheng û şunasî qewmî û... Le govar û rojname û saytî hewall û komellnasî, le nawewe û derewey êran, bllawkirdotewe û danîştinî zorî lebwar rexnew pêdaçunewe fîlm encamdawe.

Fekûhî û bwarî komellnasî[biguherîne]

  • Frawanbûnî saytî porrno lle êran

Fekûhî derbarey cmucollî saybîrî le bwarî pornografî le nêwan gencanî êranî, pêy waye kezorbûnî jmarey kesanî genc le komellgay êran û nebûnî îmkanyet û nebûnî zemîne bo hawsergîrî, bote hoy teqînewey porrno le nêwan gencan le sayte înternêtyekan. Ew yekêk le hokarekanî berzibûnewey temenî hawsergîrî dezanî. Bebirrway ew le her komelgeyek temenî hawsergîrî berzibêtewe, lew komelgeyeda şorrşî sêksî rudedat, ke le derencamekanî em şorrşe le êranda dekrêt amaje be berew zyadçûnî saytekanî pornografî bkeyn, ke encamî emeş peywendî nadyar û serlêşêwaw nêwan regezekan, zorbûnî nexoşî aydiz, pornoy jêrzemîn, tundu tîjî dij be jnan û mindallan û nexoşyekanî peywendî nêwan regezekane. Fekûhî pêy waye em core saytane le êran hogrêkî zorî heye. Ke herweha ew ştey kele mi core pornografye nawxoyye zortir bedîdekrêt, zna legell meharme ke zortir be şêwazî nusrawe û nek resm yan fîlm, derdebrrêt. Be birrway fekûhî em gorrankaryaney peywendî nêwan dû regez, derencamî çak û xrapî hebuwe. Le derencame çakekan dekrêt amajebkirên be bejdarî jnan le zorbey here zorî çalakyekanî pantay giştî, qbullkirdnî radeyî peywendî nêwan dûrregez le hendêk le grupekanî şar, le na yasayî derçûnî henêk lew kirdaraney pêştir be ta wan le qellem dedran. Le derencame xrapekanî detwanîn amaje bkeyn be xokujî kçan, zorbûnî leş frroşî wgorranî leş­froşî le şêwazî taybet bo şêwazî hemegîr, zorbûnî cudabunewey jin wpyaw, nask bûnî peymanî jin û mêrdayetî be hoy zorbûnî peywendî le derwey hawserayetî.

  • Zarawekanî zaniste komellayetyekan

Fekûhî derbarey zarawekanî zaniste komellayetyekan ki ele zmanî farsîda corawcorî û beramberî zoryan heye, awa dedwêt: Zman, hellgirî bîruboçune bo zaniste komellayetyekan û kerestey serekîye eger nellêyn ke tenha keresteye. Boye debêt be lastîkyekî zor û lehemankatîşda be qursî wle rêgay komellê mîtodî hizrî bêne nêw em bwarewe, ray ême wabû ke zorêk le kêşekan serçaweyan degerrêtewe bo nebûnî yek ray derbarey xudî pênase û çemk û herweha nebûnî yek rayî sebaret be syasetî hellbjardinî zarawekan. Her lem ruwewe baştir waye be cêgay ewey ke zortirî katî xoman le danîştinî pişt derga daxrawekan bbeyne ser, babeteke le pantay giştî zansit lew bwareda, bas lêbkeyn û eme bbête byanuyek bo baskirdin le çemkekan û kobunewekanî encumenî zaniste komellayetyekan, çunke pêman waye eger em rêgaye berdewambêt, bêguman îşî hellbjardinî wşe û zarawe asantir debêt û nabête tenha îşî zmanewanekan bellku debête emrêkî hizrî wibnemayî.

  • Zallnebûnî kesanî zaniste komellayetyekan beser zmane derekîyekan

Zallnebûnî kesanî zaniste mrovayetyekan û zaniste komellayetyekan, beser zmane gringe derekîyekan, yekêke le xalle lawazekanî çalakwananî zaniste komellayetyekan le êran. Be boçunî fekûhî hemîşe eme buwe ke em planane debêt rastewxo brron berew zyadkirdnî peywendî nêwdewlletî danîştnekan, korr û sîmînar û bekarhênanî zmangelêk cge le zmanî farsî û betaybetî îngilîzî. Planekanîş debê her leser em rêgayedabêt. Be birrway ew eger çalakwananî bwarî zaniste mrovayetyekan, zanyarîyekî zoryan derbarey zmane derekîyekan nebê, tenanet naştwanin be drûstî le zmanî farsî têbgen û bekarî bhênin.

  • Na zallbûn beser hunerî nusîn û çunyetî derbrrînî basî zansitî

Be rway fekûhî, bîrmendanî zaniste mrovayetyekan, keresteyek cge le nûsîn û qsekirdinyan nîye û be bê temrîn wmeşq kirdin le­m­ bwaraneda nûsîn, bê sûde û emeş le hallêdaye ke govarêkî zansitî lêkolerî cêgay temrînkirdin nîye. Herboye pêwîst be boşayî gelî tir wek saytekan, hewallnamey pertukî yan elîktronî heye, takû em temrînane le wanda bikrê û bitwanîn lem lawazîye dûrkewînewe. Be karhênanî zmanekanî tir tenya rêgay nardinî zanyarî û basekan bo dereweye, bellam bo em kare debêt sereta şarezay tewawî zmanekey xot bî, bew manaye ke kêşeyekt le nûsîn û qsekirdin le zmanî xotda nebêt. Eme le hallêkdaye ême hêşta lem asteda nîn û debê rêge çareyekî bo bdozînewe. Eger bitwanîn kêşey yekem çareser bkeyn, kêşey duwem rêge çareserî zorî heye, bekurtî bllêyn debê yekem hengaw qseyekman bo wtin hebêt û ca emcar twanay eweman hebêt ke be zmanî xoman derî brrîn û le kotayda hewillbdeyn ke bo xellkanî trî basbkeyn.

  • Jinan û komellga

Ray fekûhî derbarey karîgerî xwêndinî balla leser sazukarî sunnetî û modêrn le serdemî êsta, eweye ke ewiştey ke le komellgay êran rûydawe nek tenya lem ruwewe ke emrro jnan le zorbey herezorî bwarekan, sererray hejmûnî sîsteme dje jnekan, le pêşewen û zorêk le gorrankaryekan be destî ewan rudeden, bellku lew ruwewe ke amade bûnî jnanî daray xwêndinî balla ke xoy be manay dara bûnî samanî zorî ferhengî û zyadbûnî bekarbirdnî ferhengî jnekane ke emeş be manay binyatnerî jyanî rojane û gorrankarî pêwendî legell kat û le bwarekanî rojaneye, xoy debête hoy ewey ke komellga netwanêt ke le astêk zortir tund û tîjî û zallbûn beser jnan bekarbênê. Komellgayek ke jnan beşdarîyekî berçaw û frelayenyan têyda hebêt, hergîz natwanêt wek komellgayek ke jnan têyda beşdarî komellayetyekan nîye, binyatekanî tundutîjî, bê 'edaletî û bê rehmî, berew zyadbûnî bbat. Xwêndinî jnan lem ruwewe debête hoy corêk xudnasîn, û cim û collî pêgey jnan le komellga ke bê şik cêgrewekanî gorrankarî û çakbûn legell xoy dênêt. Be birrway fekûhî ew şepole nwê û berdewame ke le dway 1960 hetaweku emrro betaybetî le zankokan drûsit buwe, komellêk tyorî tiryan baskird ke fîmînîzmî klasîkî piştigwê xist wrrexneyan lêgrit wçaktiryankird, bo nmune detwanîn amajebkîn be (leyla abu lequt) kele komellga îslamîyekan hîcab be şêwazêk le derfet bo jnan dadenê ke bitwanin têkellî komellga bbin, ke be jnan derfet wazadîyekî zortir debexşêt hetaweku bitwanin le naw pêkhate nêrînekan amadebunyan hebê û hîcab berbestêk bo em amadebûne nazanê.

  • Rexne le hendêk le tyoryekanî fîmînîzm

Fekûhî derbarey rexney fîmînîzmî dellêt bawerr yan nebûnî bawerr be cyakirdnewey îşekan bepêy regezewe, yekêke le base serekîyekan ke ême le giftûgoy fîmînîzmî dûr dexatewe. Zorêk le fîmînîstekan çemkî "beraberî" be efsaneyek dezanin ke xoy le xoyda corêk djayetî têdaye û boye zor zû le wellamdanewey çend pirsyarêk demênêtewe. Bo nmune em pirsyare ke boçî debêt beraberîman tenha le xalle erênîyekanda hebêt wlayene nerênîyekanî reş bkeynewe. Bo nmune drûste ke jmarey jnanî dikturî neşterger keme bellam beheman­şêwe jmarey jnanî bkuj keme, pirsyareke eweye ke aye detwanîn tenha jmarey jnanî neşterger zor bkeyn bellam leheman katda jmarey jnanî tawanbar be kemî rabgirîn?. Wellamî fekûhî eweye ke: neştergerî xoy le xoyda pêkhateyekî tundû tîje herçende le çwarçêweyekî ferhengî nerm krawetewe. Herçend eme bew manaye nîye ke jnanî neşterger, kesanî tûndutîjn bellku bewmanaye ke eger jmarey jnanî neşterger keme ta astêkî zor (lepall hoyekanî­tir) her bew hoyeş jmarey jnanî tawanbar keme. Eger lenaw supa û hemû ew beşaney kebe corêk naçarn tundûtîjî bekarbênin jmarey jnan keme, hokey her eweye ke lew bwaraney ke tûndutîjî têda keme wek peristarî perwerde û..., jmareyekî berçaw, jinman heye. Le peywendî jnane yan pyawane bûnî henêk le bwarekanî xwêndin, fekûhî dellêt: ême îdaney nakeyn ke binyatekanî komellgey êran nêrîne bûn ke eme bote hoy ewey ke rêge be jnan nedrêt ke berew hendê îş brron, bellam eme nabête çawpoşanin le ewey ke jnan xoşyan hendêk car hezyan lew core îşe pyawane nebuwe. Ezmûnî derûn­nasan lem­sallaney dwayda nîşanîdawe ke perwerde kirdin tenha yekêke lew hokaraney ke kesayetî jnane û pyawane drust dekat, birrway min srûştî mêyne û nêrîne gringitrin le binyatekomellayetye kan ke rollî komellayetî drûsit­deken û debexşin.