Şerê fîlîpînî–amerîkî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search

Şerê fîlîpînî–amerîkî (bi înglîzî: Philippine–American War, bi filîpîno: Digmaang Pilipino-Amerikano, bi spanî: Guerra Filipino-Estadounidense) pevçûnên çekdariya di navbera Komara Filîpînê û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê di 4ê sibat 1899an heta 2ê tîrmeha 1902an ve pêkhat.[1] Şerê têkoşînê ji bo serxwebûnê bû, ku di sala 1896an de bi Şoreşa Filîpînê dest pê kir. Pevçûn gava ku Komara Filîpînê yekem li hemberî şertên Peymana Parîsê, ku binavê Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji Spanyayê ve hatibû derxistin, şerê spanî-amerîkî derket.[2]

Pevçûnên di navbera hêzên Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê û Komara Filîpînê bi xeter li ser 4ê sibat 1899an de, li ku tê zanîn ji ber ku Şerê Duyem yê Manila bû. Di 2ê hezîran 1899an de, Komara Filîpînê yekem fermî li dijî Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ragihand.[3] Şerê bi fermî di 2ê tîrmehê 1902an de bi serkeftina ji bo Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ve hatiye qedexekirin. Lêbelê, komên hin filîpînan-rêberên ku ji aliyê Katipûnan ve têne rêberkirin, gelek salan ji bo hêzên artêşa Amerîkî şer kirin. Di nav wan de rêberên Giştî Macario Sakay, endamê Katipunan yê ku serokkomariya "Komara Tagalogê" ve hat avakirin, di sala 1902an de piştî girtina serokwezîrê Emilio Aguinaldo pêk hat. Gelek komên li herêmên dûr û giravên dijwar berdewam kirin, ku tevlî Gelê Moro û Pulahanan heta di dawiya 15ê hezîran 1913an de Şerê Bûd Bagsak têkçûn.[4]

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. Worcester 1914, tr. 293
  2. Randolph 2009
  3. Kalaw 1927, tr. 199-200
  4. Agoncillo 1990, tr. 247-297