Armanc

Armanc wekî motîvasyona çalakiyek tê fêmkirin. Armanc wekî sedema çalakiyekê wekî bûyîna dawî tê binavkirin. Di pêvajoya danîna armancê de ku bi formulasyona armancê re tê, divê cudahî di navbera de were çêkirin.

1. ramanek li ser bandora çalakiya armanc-rêber,
2. hewldana ji bo ku ev armanc ji raman an xeyalê wêdetir bibe rastiyek û
3. xeyalkirina amûrekê ye ji bo gihîştina armanca formulekirî.

Gavên jêrîn di pêkanîna armancê de têne cûdakirin:

1. ramana bandorek,
2. çalakkirina sedemek an rêyekê û
3. pêkhatina bandorek an bidestxistina armancê.

Ji ber vê yekê armanc di têkiliyên xwe yên sedemî de tê pênasekirin û bi îradeyek ve girêdayî ye ku danîn û pêkanîna wê armancê hesab dike. Di vê sedemîtiyê de, armanc beriya amûra bijartî - amûra ku di navbera armanc û encamê de ye - ku bandor an armanc li pey wê tê, tê. Ji ber vê yekê, her kesê ku armancê bixwaze, divê amûra "armancdar" jî bixwaze. Ji bo Immanuel Kant, di pêşgotina Rexneya Dadweriyê de, armanc "têgeha tiştekî ye heya ku ew di heman demê de bingeha rastiya wê tiştî dihewîne." Bi vê wateyê, pêkanîna armancekê her gav pêvajoyek sedemî ye ku di dawiyê de tê destnîşankirin û armancdariya amûrê diyar dike.

Di çarçoveyên sedeman de, armanc encama sedem û encamê ye. Lêbelê, heke armanc wekî tiştekî nepenî yê hişmendiyê were hesibandin, ango di pêşbînîkirinê de di nav hişmendiyê de û ne wekî bandorek derveyî, ew xwe wekî encama rêzek teleolojîk a amûr û armancan, wekî delîlek ji bo dawîbûnek texmînkirî pêşkêş dike ku tê de armancdarî ji hêla pêvajoyek pêşveçûnê ya armanc-navendî ve tê destnîşankirin. Di bingeh de, di navbera sedeman û teleolojiyê de nakokî tune, ji ber ku tenê bala çavdêriyê diguhezîne. Yan pêşveçûnek wekî encama sedem û encamê tê fêm kirin, an jî wekî tevgerek pêwîst ber bi armancek pêşwextkirî ya bi eslê metafizîkî, telos, ve.

Ji ber vê yekê ev armanc girêdayî hişmendiyekê ye ku armancên ji bo xwe û yên din diyar dike, ku bi vî awayî ev çalakî vediguhezîne şêweyek giştî ya danîna armancê û cîhanek li derveyî hişmendiyê. Serdemên cihêreng ên dîroka felsefe û zanistê bi van tevgerên veguhastinê, an jî bi berxwedanek li hember wan têne xuyang kirin.