Johann Wolfgang von Goethe

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Johann Wolfgang von Goethe
Goethe (Stieler 1828).jpg
Jidayikbûn 28 tebax 1749 Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Mirin 22 adar 1832 Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Weimar Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Sedema mirinê Mirina masûlkeyên dil li ser wîkîdaneyê biguherînê
Cihê goristanê Weimarer Fürstengruft Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Hevwelatî Saxe-Weimar-Eisenach (1775–) Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Perwerde
  • Leipzig University (1765–1768)
  • University of Strasbourg (1770–1771) Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Pîşe
Xebat
Bandorbar
Meqam
  • Geheimrat Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Hevjîn
  • Christiane Vulpius Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Partner
  • Lili Schönemann Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Zarok
  • August von Goethe Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Dê û bav
  • Johann Caspar Goethe Li ser Wîkîdaneyê biguherînê (bav)
  • Katharina Elisabeth Goethe Li ser Wîkîdaneyê biguherînê (dê)
Xizm
  • Peter im Baumgarten (foster child) Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Malbat Goethe Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Xelat
  • Merit Order of the Bavarian Crown (1827)
  • Officer of the Legion of Honour (1808)
  • Order of Saint Anna, 1st class (1808)
  • Order of the White Falcon (1816) Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Şanenav Signature of Johann Wolfgang von Goethe.svg
biguherîne - Wîkîdaneyê biguherîneBelge

Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832) romannivîs, helbestvan, zanistvan, fîlozof û deh salan wezîrek elmanî bû.

J. W. Goethe di 23ê tebaxa 1749an de li Frankfurtê ji dêya xwe bûye. Ji ber ku dê û bavê wî bi zanist û hunerê ve mijûl bûne li hawîrdoreke hunerhez mezin bûye. Di şanzdehsaliya xwe de ji bo perwerdehiya hiqûqê çûye Leipzigê. Piştî ku ji ber nexweşiya xwe vegeriyaye Frankfurtê li ser wêje, kîmya û olê xebitiye. Di sala 1770an de çûye Strassburgê û li wir helbestvanê herî navdar ê wê serdemê, Herder nas kiriye û bi saya Herder bêtir giringî daye helbestê û bi vî awayî dirûvekî nû daye helbesta elmanî. Di sala 1774an de "Jana Werther" nivîsandîye. Ev roman wek destpêka berhemên kemilî yên Goethe tê binavkirin.

Goethe di sala 1776an de bûye şêwirmendê dukê Waimarê û her wiha bûye rêveberê şanoya Waymarê. Wî ev vatinî heya dawiya jiyana xwe domandiye.

Di sala 1786an de çûye Romayê û heya sala 1788an li wir maye. Di van du salan de şaristaniyeta Yewnan û Romayê vekolandiye. Piştî vê serdanê di berhemên wî de bandora herdu şaristaniyetan zêdetir bûye. Wî şanoya xwe ya bi navê Egmont li Romayê nivîsiye.

Di sala 1808an de bi handana Schiller berga şêþîn a berhema xwe ya navdar Faust qedandiye. Wî berga duwem ya vê berhema giranbiha çend hefte berî mirina xwe temam kiriye. Goethe di 22yê adara 1832an de çûye ser dilovanşya xwe.

Berhemên wî yên sereke ev in: West-oest Licher, Faust, Iphigenie, Wilhelm, Meister, Kont, Egmont, Tarkuato Tasso, Herman û Doratho.

Goethe wek serkêþê wêjeya klasîk a Almanî tê binavkirin. Wêjeya Almanî bi saya wî di wêjeya klasîk a Ewropayê de bû xwedî cihekî girîng. Her wisa rexnegîrên wêjeyê hevbîr in ku wî her çiqas bi Almanî û wekî Almanekî nivîsandibe jî her tim nirxên gerdûnî derxistin pêş.

Girêdanên derve[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Wikiquote-Logoq:
Di Wîkîgotin da gotarek li ser Johann Wolfgang von Goethe heye.