Sûrên Cizîrê

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search

Sûrên Cizirê an jî Sûrhên Cizîrê cîheke dîrokî li Cizîrê ye.

Sûrhên Cizîrê ewên Cizîr seranser dorpêç kirîn, eserên gelek saxlem û bi heybetin. Di demê Gudî’yan de hatine avakirin. Sûrhên Cizîr’ê di şiklê wê Keştiya Nûh Pêximber ya liser çîyayê Cûdî rawestîyayî de hatîye ava kirin. Ji nav deriyên wê yê kevin de, deriyê Tor’ê û deriyê Deşt’ê wekî mecrefên keştiyê dihatin dîtin.

Tevayê sûrhê bi kevirên reş hatîye avakirin. Her çiqas piraniya kevirên wê ji wan kevirên reş û hişk û bê kûnik bin jî, ew Bûrc’a li aliyê rastê yê pozê Seray’ê û hindek ji sûrha wê, ji wan kevirên reş, bi kûnik û wekî sûngerî hatîye çêkirin. Bilindahiya sûrhan, 14-15 m.ye, sitûrahiya dîwarê wan jî nêzîkî 2 m.yane. Vê gavê li aliyê başûr 5 bûrc, li aliyê rojava 1 bûrc, li aliyê bakûr jî 2 bûrc heyîne. Ew bûrcên dî û sûrhên wan, di êrîş û şerên derbazboyî de hatine hilweşandin û li ser erdê tû eserên wan nemayî ne. Kevirên van sûrhan bi piranî di nava kelhê de di avakirina avahiyên wekî melbex û firin û avahiyên cûda-cûda de hatine bi kar anîn.


Tê gotin ko sûrhên Cizîr’ê, pêşiya zayînê bi 4000 salan ji aliyê Gudîyan ve hatîne avakirin. Di demê piştî Gudî’yan de bi êrîş û şeran cih bi cih hilweşaye. Di demê Aşûrî’yan de tamîratek mezin lê hatîye kirin. Piştî Aşûrî’yan bi karesatên xwezayî û bi êrîşên dijminan dîsacih bi cih hilweşayîye û ji aliyê Sasanîyan ve hatîye tamîr kirin. Piştî zayînê di sala 639’an de demê artêşa misilmanan hate ser Cizîr’ê, ji ber ko gelê Cizîr’ê bi vîyana xwe Îslamîyet qebîl kirin, ji aliyê misilmanan ve hatin ecibandin. Ew sûrhên hilweşayîn ji nû ve hatin tamîr kirin û li ser wan Qûrana Pîroz bi tevayî hate nivîsandin. Di sala 1596’an de, ji aliyê yek ji begên Cizîr’ê mîr Şeref’ê kûrê mîr Muhammed kûrê Han Abdal ve “Bûrc’a Belek” hatîye avakirin û ji wê bûrcê re bi zimanê erebî gotîne “Burcu’l-Ebleq”.Ji berk o ew bûrc rêzekevirên wê yek reş û yek jî sipî hatibo avakirin, bi wî navî hatibo navdan. Tê gotin ko hostayê ew bûrc ava kirî yeke ji oldarên Îsewiyan bo, navê wî jî hosta Henna bo.

Di roja me ya îro de jî, ji aliyê Wezareta Çand û Turîzm’ê ve, sûrha Cizîr’ê bi kelha wê ve hatîne tescîl kirin û di bin parastina wezaretê de ne.

Çavkanî[biguherîne]