Împeratoriya Sasanî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Sasanî hat beralîkirin)
Împeratoriya Sasanî

Êranşahr Farisî


226 — 651

Derafsh Kaviani.png Senmurv.svg
Ala Kawa Teyrê Sîmir

Keyakserîya Sasanî di dema Kesrayê Duyem de (610 p.z.)
Keyakserîya Sasanî di dema Kesrayê Duyem de (610 p.z.)

Agahiyên gelemperî
 Rêveberî Keyakserî
 Paytext Estaxir
(224 - 226)
Tîsfûn
(226 - 637)
 Ziman Pehlewî û Zimanên Îranî
 Dîn Zerdeştîtî
 TBH {{{tbh}}}
 TBH/sal {{{tbh kes}}}
 Dirav {{{dirav}}}
 Dem {{{dem}}}
 Nîşana înternetê {{{nîşana înternetê}}}
 Kd. telefonê {{{koda telefonê}}}
 {{{agahîgelemp1 sernav}}} {{{agahîgelemp1}}}
 {{{agahîgelemp2 sernav}}} {{{agahîgelemp2}}}
 {{{agahîgelemp3 sernav}}} {{{agahîgelemp3}}}
 {{{agahîgelemp4 sernav}}} {{{agahîgelemp4}}}
 {{{agahîgelemp5 sernav}}} {{{agahîgelemp5}}}

Gelhe
{{{gelhe}}}
{{{gelhe2}}}
{{{gelhe3}}}
{{{gelhe4}}}
{{{gelhe5}}}

Rûerd
{{{rûerd}}}
{{{rûerd2}}}
{{{rûerd3}}}
{{{rûerd4}}}
{{{rûerd5}}}

Dîrok û bûyer
{{{bûyer3}}}
{{{bûyer4}}}
{{{bûyer5}}}
{{{bûyer6}}}
{{{bûyer7}}}
{{{bûyer8}}}
{{{bûyer9}}}
{{{bûyer10}}}
{{{bûyer11}}}
{{{bûyer12}}}

Serwerî
   Keyakser
 224-241 Erdeşîr I. (yê yekem)
 632-651 Yazdegert II. (yê dawiyê)
   {{{sernav serokB}}}
{{{serokB1}}}
{{{serokB2}}}
{{{serokB3}}}
{{{serokB4}}}
{{{serokB5}}}
   {{{sernav serokC}}}
{{{serokC1}}}
{{{serokC2}}}
{{{serokC3}}}
{{{serokC4}}}
{{{serokC5}}}
   {{{sernav serokD}}}
{{{serokD1}}}
{{{serokD2}}}
{{{serokD3}}}
{{{serokD4}}}
{{{serokD5}}}
   {{{sernav serokE}}}
{{{serokE1}}}
{{{serokE2}}}
{{{serokE3}}}
{{{serokE4}}}
{{{serokE5}}}
{{{serokE6}}}
{{{serokE7}}}
{{{serokE8}}}
{{{serokE9}}}

Karîna qanûndanînê
{{{perleman}}}
{{{perleman1}}}
{{{perleman2}}}
{{{perleman3}}}
{{{perleman4}}}
{{{perleman5}}}

Ya berê Ya paşê
Împeratoriya eşkaniyanÎmperatoriya eşkaniyan
Sakayên HindSakayên Hind
KuşanKuşan
Keyaniya ErmenistanêKeyaniya Ermenistanê
LaxmîyanLaxmîyan
Xelîfeyên RaşidûnXelîfeyên Raşidûn
GawberanGawberan
Masmuxana DumbavandMasmuxana Dumbavand
BawendîyanBawendîyan

Împeratoriya Sasanî (bi farisî: ساسانیان‎, Sasaniyan)(Kurdî: Împeratoriya Sasaniyan), împeratoriyekî ji desthilatên xurtên îranî berî hatina Îslamê bo Baniya Îranê ye, ku ji salan 226ê heya 651ê desthilatdar kirin.[1]

eslê xanedaniyê[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Li gor nameya Erdeşîrê şah Artabanus, damezrînerê împaratoriya Sasaniyan, ew kurd e.

IV. Li gor nameya Erdewan, Erdeşêre Babekan Kurd bû[2][3]

Nameya Erdawan IV. [4]:

bi dest

Te bi qasî ji destê te dixist Û te mirin ji xwe re anî Ey Kurdên ku di konên Kurdan de mezin bûne

Kuro Kê destûr daye te ku tu tacê li serê xwe bikî?


Kurdistan mala (Sasan) e, ku bapîrê padîşahên Sasanî bû, û ji bo ku birevin piştî pêxemberîtiya ku dê neviyên wî serweriya Ariana bikin, koçî Faris kir. Ji ber vê yekê em dibînin ku (Sasan) kurd bû, ne faris bû û ne ji parêzgeha Faris bû, lê wî xwe bi (Bahman) ku kurê (Esfandyar) û neviyê şahê Kîanî (Goştasp) e, bi rêjeyên gumanbar ve girê daye. . Sasan şivanê deve yê yek ji axayên feodal bû. Weke ku (Dehxoda) di ansîklopediya xwe de dibêje ku bavê şahê Sasanî (Ardeşîr) şivanê kurd Papak e.[5][6][7]


Doktor Reşîd Yasemi, mamostayê zanîngeha Tehranê, radigihîne ku (Sasan) ku bapîrê (Erdeşîr) e, ji eşîra kurdên (Şwankara) ye û dayîka (Papak) keça yekî ye. ji serokên eşîrên kurdan (Bazrengî). Mala vê eşîrê herêma kurdên parêzgeha Farsê ye. Yasemî lê zêde dike ku em dikarin bibêjin ku (Erdeşîr) kurd e[8]


Berfirehbûna Erdeşîr padîşahiya xwe, padîşahê dawî yê Partan, padîşah (Erdewanê IV) nîgeran kir, çima wî qasidek ji wî re nameyek ji (Erdeşîr) re şand, ku tê de ji bo paşerojê malbata wî heqaret li wî dike. Ev nameya heqaretê ji aliyê şahê Sasaniyan (Ardeşîr) ve li dîwana şahane li ber destê welatiyên Sasanî hate xwendin. Di nameyê de ev tişt hatin gotin: (Tu bûyî dijminê xwe û mirina xwe anî, tu kurdê ku di konên kurdan de mezin bûyî. Kê destûr da te ku tu tac bikî?). El-Teberî û Îbnul Etheerbehsa vê nameyê dikin. Di nameya qralê Partan de bi zelalî tê gotin ku xanedana Sasaniyan malbateke kurd e.[9][10]

Şahanşah Şepûr I împerator Romê Valerianus di şer de girt

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Sassanian/Sassan.html
  2. "Firuzabad -- A Sassanian Palace or Fire Temple?". www.zoroastrian.org.uk. Roja wergirtinê: 8 çiriya paşîn 2022.
  3. (PDF) http://www.kavehfarrokh.com/wp-content/uploads/2009/07/origins-of-kurds-in-preislamic-iran.pdf. {{cite web}}: Parametreya |title= kêm an vala ye (alîkarî)
  4. (PDF) http://www.kavehfarrokh.com/wp-content/uploads/2009/07/origins-of-kurds-in-preislamic-iran.pdf. {{cite web}}: Parametreya |title= kêm an vala ye (alîkarî)
  5. Abu al-Qasim al-Firdousi. Shahnameh, the Great Epic of the Persians. Translation of Samir al-Malty, p. 133, 134.
  6. Îbn el-Belxî. Farisname, beş: Şertên Şabankara, Kurd û Farisan. Çapxaneya Ewropa, r. 146.
  7. Elî Ekber Dahxoda. Nameyek ziman. Cild III, Weşanxaneya Zankoya Tehranê, sala 1345 hicrî, rûpel 3843
  8. Gulam Reza Reşîd Yasmî. Kurd û pêwendiya wan a etnîkî û dîrokî. Sala 1369 hicrî, rûpel 171. (Bi farisî).
  9. Raja, Mohammad (18 gulan 2019). The History of Al-Tabari Volume 5: The Sasanids, the Byzantines (bi îngilîzî).
  10. Ibn Ather. The Complete History, Volume I, p. 133. (In Arabic).