Traianus

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Peykera Traianus

Traianus (bi yewnaniya kevn: Τραιανός, lat. Traianós), nav bi tunî bi latînî: Marcus Ulpius Traianus, (53 li Italica, Hispanya, 8ê tebaxê 117, Kîlîkya) di navbera 98an de heta 117an împaratorê Împaratoriya Romayê bû. Bi dagir kirina Mezopotamya, Kîlîkya û împaratoriya Dakya re wî fireh kirina împaratorîyeyê herî mezinê dîroka Roma de pêkanî bû.

Jiyan[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Bavê Traianus, yê dîsa bi navê hevşêwe, li navbera 70an û 73an de de li Sûrî wek endamê Konsule karbidestî kir. Wê demê Traianusê biçûk jî li Sûrî serdarî kir û di 84an de bû Praetorê Roma ye.

Dema împarator Nerua di 97an de Traianus bû kergarê Germanya. Nerva di hevşêwe salê de ew wek (Caesar) da zanîn. Tu zarokê Traianus tune bûn û bi vê gavê Nerva paşwerê xwe diyar kirî bû. Bi Nerva mir re ew di 28ê kanûna paşîn 98an de derbaza textê bû.

Împaratorî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Di 101an de Traianus bi 100.000 leşkeran çû ser Dakyan. Lê di Cenga Dakya pêşin de wî nekanî Dakyan bin xistî ye. Li pê çend salên bi aşitî şunda di 105an de Cenga Dakya yê duyem der ket û Traianus vê carê ewna bin xistin û Dakya (Trakya, rojhleta Tuna) dagir kit.

Cengên Eşkaniyan[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Împaratoriya Roma di 117an, ber mirina Traianus de

Împaratoriya Eşkaniyan(ing, Parthia) êrîşa Ermenistan kir û ew dera dagir kirin re Traianus berve rojhelat bi 113 lejyonan derketa sefere. Ew di destpêkê 114an de gehişta Antiochia û li ser samsatê re derbaza Ermenîstanê bû. Wî di demeke kurt de Ermenistan dagir kir û împaratorê Eşkaniyan bin xist.

Di 115an de Traianus dewama seferê xweya rojhelat kir û Nisêbîn dagir kir. pê re ew çerxa ser xakên Mezopotamya yên jêrîn bû. Ew bi peyçûnê Dîcle hate paytexta Eşkaniyan Tisfun hat. Pê wî Tisfun dagir kir re, vê carê çerxa ser xakên asûr bû û di 116an de gehîşte kendava farsî û rojhelat navîn bi piranî dagir kir.

Dema Traianus li sefera rojhelat vedigerîye di 8ê tebaxê 117an de li Kîlîkya mir. Ji pê wî re Hadrianus derbaza textê bû.