Hannah Arendt

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Hannah Arendt
Hannah Arendt.jpg
Hannah Arendt
Navê rastî Johanna Arendt
Roja jidayikbûnê 14'ê cotmeha 1906
Linden/Hannover (Elmanya)
Roja mirinê 4'ê berfanbara 1975
New York, DYA
Hemwelatî Elmanya, piştre DYA
Eslê xwe Cihû û elman
Pîşe Felsefevan, rojnamevan û nivîskar

Hannah Arendt ango Johanna Arendt (z. 14'ê cotmeha 1906'an li Linden/Hannover, Elmanya; m. 4'ê berfanbara 1975'an li New York, DYA) teorîsiyen, felsefevan û nivîskareke elman-emerîkî ya cihû bû.

Di sala 1933'an de rejîma nasyonalsosyalîst a Elmanyayê hemû mafên gelê cihû ji destê wan stand û gelek mirovên cihû xiste zîndanê. Yek ji ew mirovên ku ji bo cihûtiya xwe ketibûn zîndanê Hannah bû. Piştî ku serbest hat berdan ew mecbûr ma koçberiya derveyî welatê xwe bike. Di sala 1937'an de mafê wê yê hemwelatiya Elmanyayê ji aliyê rejîma nasyonalsosyalîst ve hate standin û Arendt heya sala 1951'an bêyî statuya hemwelatiyê ma, heya ku DYA'yê wê wek hemwelata xwe qebûl kir. Hannah Arendt wek rojnamevan û profesor xebitî û çend gotarên girîng ên felsefeya siyasî derxist. Dîsa jî wê ti car qebûl nekir ku meriv jê re bêje felsefevan. Wê lewra ji binavkirina gotarên xwe wek felsefeya siyasî ne razî bû û şûna vê dixwest ku bila ew wek teoriya siyasî bên binavkirin.

Arendt konsepta pluralîteyê diparast: Li gorî vê yekê di nava mirovan de têkîliyek heye û di siyasetê de divê ev têkîlî xwe bi rêya azadî û wekheviyê nîşan bide. Lewra girîng e ku meriv xwe bike cihê mirovên din da ku nêrînên cuda jî fehm bike.

Mirov ji bo qanûn, lihevhatin û peymanên siyasî divê kesên zane û bi hest hilbijêre. Ji ber vê sedemê wê demokrasiya representatîv rexne dikir û li şûna wê sîstemên konseyan û formên demokrasiya dîrek pêşniyar dikir.

Wê gelek lêkolîn û nivîsên teoretîk amade kir derheqê xebatên felsefevanên kevnar - ên wek Sokrates, Platon, Arîstoteles, Immanuel Kant, Martin Heidegger û Karl Jaspers - û yên felsefeya siyasî ya nûjên - ên wek Machiavelli, Montesquieu û Tocqueville. Ji ber vê ye ku pirr caran Arendt weke felsefevan tê qebûlkirin.

Bi fikir û ramanên xwe yên serbixwe, teoriya xwe ya li ser serdestiya totalîter, xebatên felsefîk li ser hebûnê û daxwaza gengeşiyên azad Arendt di gengeşiyên îroyîn de cihekî girîng digire. Çavkaniya fikir û ramanên wê ji bilî dokumantên felsefîk, siyasî û dîrokî kurtejiyan û pirtûkên wêjeyê ne. Wê ew nivîsan yek bi yek dinirxand û bi fikir û ramanên xwe girêdida. Metoda xebitandina wê nêzikî ya Heidegger e û wek encam - di her beşa zanistî de - fikir û ramanên serbixwe pêk dianî.

Kurtejiyan[biguherîne]

Mala jidayikbûnê ya Hannah Arendt, Lindener Marktplatz li Hannover-Linden

Hannah Arendt di cotmeha 1906'an de li Linden (girêdayî Hannoverê) jidayikbû.

Di sala 1924'an de dibistana lîseyê qedand û dest bi xwendina felsefe, teolojî û fîlolojiya klasîk kir. Martin Heidegger yek ji profesorên wê bûn û li cem Martin Heidegger wê doktoraya xwe kir. Di sala 1929'an de wê mala xwe barî Berlîn kir. Li wir Günther Stern-Anders nas kir û bi wî re zewicî. Hannah Arendt piştre dest bi lêkolînên derbare pirsgirêka asîmîlasyona cihû-elmanî bi rêya kurtejiyana Rahel Varnhagen kir - lê encamên lêkolînan di sala 1959'an de hatin weşandin.

Di sala 1933'an de ew li Berlîne ji aliyê polîsên Gestapo hate girtin û kete zîndanê. Piştî hat berdan wê koçî Fransayê kir û li wir bi xebatên xwe yên zanistî berdewam kir.

Di sala 1937'an de ew û Günther Anders hevûdu berdidin, di sala 1940'an de Arendt bi doçantê felsefeyê Heinrich Blücher re dizewice û bi wî re dimîne, heya mirina wî ya di sala 1970'an de. Di heman salê de ji bo çend hefteyan wek penabereke dijmin di kampa Gurs (li başûrê Fransayê) de hat girtin. Di sala 1941'an de ew digel hevjîna xwe koçberiya DYA'yê dike. Li wir di sala 1951'an de hemwelatiya amerîkî werdigire, piştî ku di sala 1937'an de mafê hemwelatiya elmanî ji wê hatibû standin.

Ji sala 1941'an pêde wê dest bi karê rojnamevaniya siyasî kir. Ew ji bo Conference of Jewish Relations, ji bo weşanxaneya cihû ya Schocken Verlag xebitî û ji sala 1949'an pêde li New Yorkê wek berpirsyara Jewish Cultural Reconstructions kar kir. Ji 1953'an pêde di gelek zanîngehan de dersên cuda da.

Di çarçoveya doza Eichmann de Arendt di sala 1961'an de wek rojnamevana New Yorkerê tevlî dozê bû û gelek gotar li ser vê dozê amade kir. Di van gotaran de Arendt tevgera desteyên cihû rexne dike û awayê ku ew Eichmannê tarîf dikin. Evya bûbû sedema gelek gengeşiyên xurt. Du sal bişunde gotarên wê yên derbarê dozê wek pirtûk hatin çapkirin. Di salên bişunde li gelek derên cîhanê de konferans û semîner da.

Mirin[biguherîne]

Di berfanbara 1975'an de Hannah Arendt li xaniya xwe ya New Yorkê krîza dil derbas kir û bi umrê 69 salî jiyana xwe jidestda.

Çend xebatên wê[biguherîne]

Pûla taybet a sala 2006'an ya Elmanyayê ji bo 100 saliya jidayikbûna Hannah Arendt
  • Der Liebesbegriff bei Augustin. Versuch einer philosophischen Interpretation (1929)
  • Kokên totalîtarîzmê (1951)
  • Rahel Varnhagen: Jiyana jineke cihû (1958)
  • Rewşa mirovahiyê (1958)
  • Di nava paşeroj û pêşerojê de (1961)
  • On Revolution (1963)
  • Eichmann in Jerusalem: A Report on the Banality of Evil (1963)
  • Men in Dark Times (1968)
  • Crises of the Republic: Lying in Politics; Civil Disobedience; On Violence; Thoughts on Politics and Revolution (1969)
    "Civil Disobedience" originally appeared, in somewhat different form, in The New Yorker. Versions of the other essays originally appeared in The New York Review of Books.
  • The Jew as Pariah: Jewish Identity and Politics in the Modern Age; Edited by Ron H. Feldman (1978)
  • Life of the Mind (1978)

Çavkanî[biguherîne]

Girêdanên derve[biguherîne]