Şemzînan

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Şemdînan hate beralîkirin)
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Şemzînan
Şemdinli
Semdinli Hakkari.jpg
Şemzîna
Navçe
Welat Bakurê Kurdistanê
Dûgel Tirkiye
Parêzgeh Hekarî
Serbajar Şemzînan
Qeymeqam Mesut Gençtürk

Hejmara nahiyan 1 nahiye
Hejmara bajarokan 2 bajarok
Hejmara gundan 22 gund

Gelhe (2008) 52.779 kes
Rûerd 1.661 km2
Berbelavî 31,8 kes/km2
Bajarê navendî
Gelhe (2008) 13.081 kes
Koordînat 37°18′21″Bk 44°34′26″Rh / 37.30583°Bk 44.57389°Rh / 37.30583; 44.57389
Bilindayî 1.400 m
Koda postayê 30800
Koda telefonê (+90) 438
Nexşeya cihan Tirkiye
Şemzînan li ser nexşeya Tirkiye nîşan dide
Şemzînan
Şemzînan

Şemzînan dikeve bakûrê kûrdistanê , di sêgûşeya başûr, bakûr û rojhelatê kûrdistan de cihdigire. Xadî cihek sitratejî ye , xedi dîrûkek kevin ya xwe dispêre sedsala 9 ‘e û ji aliye asûran ve bûye cihe cînişin bûnê û mêjûya kûrdên herî kevin dinava xwede digire, bûye şûnwarê gelek şaristanîyan heta kû mêvandarîya qewme NÛÇÎYA (miletê çiyayî) kû niha li Irak, îran û ABD belav bûye,kû xadî nifûsekî 20.000 kesî biye, te zanîn yek ji qewmên herî kevnare kû li qûnkarên çîyayê zagrûsê û torûs jîyan kîrî û heta roja me ya îro tên,lê xaçperestan jî divê xaka pîrozda jîyan kirine .

    Di şerê cihanê yê yekemde çarcaran, ji alê rûsan ve te dagir kirinpaşan, iê ji alê simkûyê şikak ve te rizgarkirin carekdin , tê teslîmkirina xadîyê xakê.

... ................. Berhemên dîrûkî

     Piraniya berheman ji aliyê rejîmve hatin talan kirin, lê gelek berhem mane nehatine keşif kirin li benda hatina derêne.lê ber hememên weke derêrên kevnar, vazu,şikeft û pira berî kû ji alîyê mirovek yêk destîve hatiye çêkirin bi xemla xa ya bedew rengek din dide welat,lê bele , gûz û tûtina şemzînan navû denge.


........ Topûgrafîya û Cografîya Şemzîna

    Piraniya xaka wî ji çiyaa û zûzan pêktê, xedî av hewaya sar  , xwedî rûbarên zede, seçaweyên zêde yê aviye , bi daristan dûrpeçkiriye lê piranî ji alîyê dewletê we hatîye talan kirin, şewitan din, le disa nekarîne xemla wî xirap kin.
  Heçar demsalê salê bi xwemal xwe di xemlinin lê jiberkû ji alê çiyayên asê dûrpêç kiriye xazayekî bê hempa dinava xwede digire   
     Mêvan darîya gelek cûrên lawiran dike,kû hindek nehatin keşifkirin, ji çar alîya ve bi çiyayan ve dûr pêç kiriye, xwe dî ber hemên dîrokî yên şûna war û kelû pelê dîrokîye, tê gotin kû ji alê xaçperestan ve bûye cihê elaqê û rêya bazirganîye jî , ji ber şeweyê topûgrafiya xwe cihê elaqê û biçûke, ji çiyayen asê û çiyayen binav û deng yê kûrdi

Şemzînan' (bi [[kurdî], Şemdinli) yêk ji navçeyên Colemêrgê ye. Navê navenda bajêr Nawşar e.

Navê herêmê[biguherîne]

Ew herême bi navêt Şemzîna û Şemdîna jî yê hatiye gotin û baskirin lê belê navê wêderê li eslê da Şemsdîna ye[çavkanî pêwîst e]. Kurd herweto carcar dibêjne wê navçê Navçiya û dibêjine bajêrê wê Navşar.

Tewawî kitêbêt berê Şemzînan bi navê Şemsdîna, yêt naskirine, bo nimune li kitêba Mîr Şerefxanê Bitlîsî, Şerefname, yan li kitêba W. A. Wigram The cradle of mankind, life in eastern Kurdistan. Nimûneyek dî, xirîteya Şemsdîna ye, ku ingilîsiya li duwahiya sedsalêt 19ê zayînî yê çêkiri û navê Şemsdîna yê bikar înaye.

Şêx Ubeydulayê Nehrî, yê navdar, li dîwana helbestêt xwe da bi farsî yê nîvîsî[çavkanî pêwîst e]:

Ism ”Şemsedîn” der esl nehad / Şod bi “Şemzîn“ mosteşar bêyinûl’ebad

Hest “Şemsedîn“ nami naḧiyeh / Ḧeq bidared ez mezalim naḧiyeh

Yanî navê wê navçê li eslê xwe da Şemsedîn danabûn lê belê nav xelkê bi Şemzîna dihête gotin û bi wi navî navûdeng yê bûye.

Hem Nikitin û hem jî Minorsky navê Şemdînan yê bikar anîne.

Vasîlî Nîkîtîn (Basile Petrovich Nikitine) li kitêba xweda, bi navê Kurd û Kurdistan, (wergêrê farsî, Mihemed Qazî) yê nivîsî, ku damezrênerê binemala Begzada (Beyzadêt Hekarî, Amêdiyê, Kilîsê, Şemzîna û Tergewerê) mêrek bûye bi navê Mîr Şemsedîn, ku Şemsdîna bi navê wi Mîr Şemsedîni yê hatiye navkirin.

Ewê binemalê, yanî Beyzada, heta dewrê Şêx Ubeydela li Şemsdîna hukum dikirin. Dewrê Şêx Ubeydela li sala 1870ê zayînî qawet kete destê Seyîdêt Nehriyê.

Nehrî heta sala 1930ê zayînî navenda Şemsdîna bûye, ku paşi hingî Navşar binavê Şemzîna (Şemdînlî) yê bûye navenda Şemsdîna.

Eşîrên herêmê[biguherîne]

Li Şemsdîna çar eşîr dijîn: Begzade (li gel Bayî û Mela Bemboyî), Herkî, Gerdî û Zerza. Dewrê mîretiyê sê binamalêt Begzade (Musabegî, Bênturî û Şêxanî) her salê yêk dibû mîr. Mîri desteyek çekdarêt taybetî hebûye, ku digotinê Xunxor.

Dîrok[biguherîne]

Girêdanên derve[biguherîne]

Çavkanî[biguherîne]

  • Harita Umum Müdürlügü 1:800,000 (1934).
  • "Köylerimizin adlari" (1928).
  • Kek Ergîn (Şemsdîna), 2009.
  • Vital Cuinet (1891/2001). "La Turquie d'Asie".
  • Xefur, Ebdulla (Abdulla Ghafor) (2000/2001). Kurdistan - Dabeşî Kargêrî Terrîtorî 1927-1997.
  • Xefur, Ebdulla (Abdulla Ghafor) (2001). Kurdistan - Rûpêw û jimarey danîştuwan.