Girtiyên siyasî
Girtiyên siyasî, ev kesên in ku ji sedemên siyasî hatin girtin. Girtiyên siyasî, ji bo girtiyan nasnameyeke girîng e.
Li Kurdistane tevî ew qas şoreş û têkoşînan jî, hemû girtiyên ku ji vê dozê hatin girtin, li Sûriye, Tirkiye, Îran û Iraqê wekî girtiyên siyasî nehatin dîtin û pejirandin.
Girtiyên siyasî yên kurd ên Tirkiyeyê
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]
Girtiyên Siyasî di sala 1980’î de bêhtir ketin rojeva kurdan û bi taybetî jî kurdên bakura Kurdistanê. Di sala 1980’ê de artêşa tirk li Tirkiyeyê darbeyeke leşkerî pêk anîbû û kurdên mixalif hemû hatibûn girtin.
Kesayêtî yên girîng
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]| Nav | Jidayikbûn | Sebebekê girtinê | Demê girtingehekê | Rewş |
|---|---|---|---|---|
| Abdullah Öcalan | 1948 | Damezrênerê PKK’ê | 1999–niha | Girtî li gîravê Îmralî |
| Selahattin Demirtaş | 1973 | Serokê HDP’ê berê | 2016–niha | 42 sal ceza, girtî ye |
| Figen Yüksekdağ | 1971 | Serokê HDP’ê berê | 2016–niha | 30 sal ceza, girtî ye |
| Leyla Zana | 1961 | Parlamenter, çalakvan | 1994–2004 | 10 sal girtîgeh, niha azad e |
| Şêx Seîd | 1865 | Serokê şoreşa 1925an | 1925 | Hatî îdamkirin li Amedê |
| Seyit Abdülkadir | 1851 | Serokê Civata Tealî ya Kurd | 1925 | Hatî îdamkirin |
| Ahmet Türk | 1942 | Serokê DTP berê, şaredar | Gelek car | Girtî ye, ceza 10 sal |
| Gültan Kışanak | 1961 | Şaredara Amedê berê | 2016–niha | 12 sal ceza |
| Seyit Rıza | 1863 | Serokê şoreşa Dersimê | 1937 | Hatî îdamkirin |
Girtiyên siyasî yên kurd ên Îranê
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]
Li Îranê, kurdên siyasî ji dewra Paşayî heta niha hatine girtin û îdamkirin. Rejîma Îranê bi tundî li dijberî tevgerên kurdî teşwîsar kir.
Kesayêtî yên girîng
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]| Nav | Jidayikbûn | Sebebekê girtinê | Dem | Rewş |
|---|---|---|---|---|
| Qazî Mihemed | 1893 | Serokê Komara Mahabadê | 1946–1947 | Hatî darîvekirin (31 Adar 1947) |
| Mihemed Hûseyn Seyf Qazî | ? | Wezîrê Berevaniyê yê Mahabadê | 1947 | Hatî darîvekirin |
| Sedr Qazî | ? | Parlamenterê Mahabadê | 1947 | Hatî darîvekirin |
| Davûd Ebdolahî | ? | Çalakvanê siyasî yê kurd | 2010–2024 | Hatî îdamkirin (2 Çile 2024) |
| Qasım Ebesteh | ? | Çalakvanê siyasî yê kurd | ? | Hatî îdamkirin (6 Mijdar 2023) |
| Eyûb Kerimî | ? | Çalakvanê siyasî yê kurd | ? | Hatî îdamkirin (29 Mijdar 2023) |
| Xosrêv Beşarat | ? | Girtîyê siyasî yê sinnî-kurd | 2010–2024 | Hatî îdamkirin (15 Gulan 2024) |
| Saman Mihemmedî Xîyareh | ? | Girtîyê siyasî yê kurd | ? | Hatî îdamkirin (4 Cotmeh 2025) |
Girtiyên siyasî yên kurd ên Îraq û Başûrê Kurdistanê
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]
Li Îraqê di bin rejîma Sedam Hûseyn de (1979–2003), bi sed hezaran kurd hatin girtin, îşkencekirin û kuştin. Operasyona Enfal (1986–1989) wek jenosida kurdan tê nasîn.
Kesayêtî û bûyerên girîng
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]| Bûyer | Dem | Şîrove |
|---|---|---|
| Operasyona Enfal | 1986–1989 | Nîzîkî 182,000 kurd hatin kuştin; bi sed hezaran hatin girtin |
| Komkûjîna Barzaniyan | 1983 | 5,000–8,000 mêr û kurên eşîra Barzanî hatin girtin û kuştin |
| Girtîgeha Abû Îxrêb | 1980–2003 | Bi hezaran girtiyên siyasî yên kurd li vê girtîgehê hatin îşkencekirin |
| şoşê Penalê | 1991 | Piştî Rabûna Gelî, rejîma Sedam gelek kurdên siyasî girt |
Girtiyên siyasî yên kurd ên Sûriyê
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]
Li Sûriyê, kurd di bin rejîma Beet û Esêdan de sêlê bi dirêj hatine zordarîkirin. Gelek çalakvan û siyasîtmedarên kurd hatin girtin.
Kesayêtî yên girîng
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]| Nav | Jidayikbûn | Sebebekê girtinê | Dem | Rewş |
|---|---|---|---|---|
| Meş’el Temo | 1958 | Damezrênerê Tevgera Pêşeroja Kurd | 2008–2010 | Azad bû; di 7 Cotmeh 2011 de hat kuştin |
| Salıh Muslim | 1951 | Serokê PYD berê | 2018 (li Praga) | Hat girtin, lê azad bû |
| Kemal el-Lebwanî | ? | Bijar û hunermendê kurd | ? | Girtî li girtîgeha Edra, ceza 15 sal |
| Hebîb el-Salıh | ? | Çalakvanê kurd | ? | Girtî li girtîgeha Edra |