Hormon

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Hormona epînefrîn (adrenalîn), cureyekî katekolamînan e

Hormon (bi grekî tê wateya livandin) rijeyek e, ya ku di hundirê toşbiyên cuda de tê çêkirin û mîna "peyambereke" biyokîmyayî ya aloz a navbera organên cuda de ye. Hemû organîzmên pirşaneyî hormonan çêdikin û derdirijin bi tebabine hindik gor pêwîstiya van organîzman di livikên (toşbiyên, kilîzên, hilhilankên) wan de ji bo erkine zîndî û metabolîzmê pêşkêşî laşê dikin.

Organên hormonçêker[biguherîne]

Di bedena mirovî de organên herî girîng ên ku hormon çêdikin toşbiyên navrijîner (endokrine) in, mîna hîpofiz, toşbiya pîneal ("gûzika sinoberê"), toşbiya zençelokê (tîroîd), toşbiya paratîroîd, toşbiyên bergurçik, pankreas (şêlav) û toşbiyên zayendî yên batî û hêkelê. Hormon di zik û rûvî de jî tên derrijîn. Di giya û xaka organogen de jî hormonên cuda hene, mîna fîtohormon, auksîn, heteroauksîn û biyos.

Erka hormonan[biguherîne]

Hormon wek "nîşander" kar dikin û li xwîn û tevinekan tên derkirin; bo mînak mirov çaxê tirsandinê û hirsbûnê li ba wî şaneyên rehî hormanan xurt derdikin wek hormonê adrenalînê. Her hormon çerxa xwe yê jînê heye û her yek di erkê xwe de kar dike û kêmbûnê hormonan gelek nexweşî û heta mirinê çêdike. Hormon di hindurê xwînê de têne derkirin bi riyê toşbiyên taybet bi toşbiyên navrijîner (endokrîn) tên navkirin wek toşiya hîpofîzê, ya ku fermanan dide toşbiyên din û hîpofîz toşbiyeke gelek biçûk e di hindurê mêjî de cî digre. Ji hormonên ku hîpofîz derdike hormonê mezinbûnê bo laşê mirov.

Nimûneyine hormonan[biguherîne]

Xencî vê hormonê pir cureyên din hene wek hormonê însulîn; hormonên zayendî wek testostêron li ba mêran (di batî de) û gestagêne, estrogêne li ba jinan (di hêkdankê de), yên ku erkên xwe rûdemên psîkolojî, seksî û laşî ku mêr ji jin nêvnas dikin; hormonên livika Tîro'îd (livika zençelok, T3); glukagon di pankreasê de; adrênalîn di livika bergurçikan û şaneyên kromafîn de; somastatîn ji giravên Langerhans û hîpotelemus; aldostêron ji qeleşa bergurçikan; paratroîd ji livika paratîroîd (PTH); tîroksîn; prolaktîn di livika hîpofîzê hindur de; mêlatonîn ji livika pîneal (sinoberî); sêrotonîn ji şaneyê entrokromafîn; noradrênalîn; dopamîn di hîpotelemûsê de; entîmiyolarîn di şaneyên sêrtolî yên batî de; enciyotansîn di cîgerê de; erîsopiyatîn di gurçikan de; gestrîn; gerlîn di ûr de; înhîbîn di batî de; kolêsîstokînîn û sêkrêtîn di danzdehgirê de; kalosîtonîn di livika tîroîd de; atriyopêptît di dil de û pir hormonên din.


Çavkanî[biguherîne]

Girêdanên derve[biguherîne]