Rihayî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Devoka Rihayî an Urfî
Kurmancî
Welatên lê tê axaftin  Kurdistan
Herêm Riha, Adiyeman
Axiverên zimanê zikmakî
Malbata zimanî Zimanên hind û ewropî
Şiklê kevn
Kodên zimanê
ISO 639-3

Urfî an rihayî devoka kurmancî ya herêma Rihayê ye. Ev devok nêzîkê kurmanciya li navçeya Kobanê ya ku dirêjiya deştê Sirûcê ye. Lê hejmarên kobaniyan wek yên kurmanciya navîn in.

Hin taybetiyên urfî/rihayî[biguherîne]

Gotinên taybet[biguherîne]

Hinek gotinên taybet ên devokê hene, li gorî bikaranîna van gotinan meriv kare kurdên Rihayî nas bike. Ew gotin ji aliyê kurdên Rihayê ve tên bikaranîn:

  • = Bêje
  • Çito an jî Çitonî? = Çawa?
  • Çira? û Çiro? / (Ji) Çi re = Çima?
  • E dorim mol / Ez diherim = Ez dicim mal
  • E = Ez
  • Honî / Wihonî = Wiha
  • Wanî= Wiha
  • Kîcox? / Kî çax? (Di kîjan çaxê de?) = Kengê?
  • Kînga= Kengî?
  • Meke (Neke) - Mekene (Nekene) - Mebê -... (Ji boy gelek hevokên împeratif li cihê "ne-", "me-" tê bikaranîn)
  • No = Na
  • Werganî û Wergonî = Wisa
  • Li cihê gotina "ku" pir caran gotina "ge" (ger) an jî 'ke' (ku) bikaranîn. Mînak: E noxozim ge tu herî.

Hejmar[biguherîne]

Hinek hejmarên kurmanciya rast bi awayeke din tên gotin. Ew bi taybetî ev hejmar in û hertim wisa têne gotin:

  • Dudu / Dido = Du
  • Sisê = Sê
  • Nehe = Neh

Wekî din, hinek hejmarên din ên taybet wisa ne:

  • Dewûyek (Deh û yek) = Yazdeh
  • Dewûdudu / Dewûdido (deh û du) = Diwazdeh
  • Dewûsisê (deh û sê) = Sêzdeh
  • Dewûçor (deh û çar) = çardeh
  • Dewûpênc (deh û pênc) = Panzdeh
  • Dewîses (deh û şeş) = Sesdeh
  • Dewûheft (deh û heft) = Heftdeh
  • Dewûnehe (deh û neh) = Nozdeh

Axaftin[biguherîne]

Gelek caran tîpa a wek tîpa o tê gotin. Car caran tîpa e jî wisa tê gotin.

Mînak: Hevoka "Ez dixwezim ji te re bêjim ku tu neçî mal" wisa tê xwendin:

  • E dixozime ji te ro bême ge tu merî mol.
  • E dxozme j'te ro bême ke tu merî mol.