Chiapas

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Chiapas
Chiapas
Estado Libre y Soberano de Chiapas
Sirûd: Himno a Chiapas
Mûkir 14 îlon 1824[1]
Sazî 19'emîn[a]
Rêvebir
 • Walî Manuel Velasco Coello PVEM
 • Senator[2] Luis Armando Melgar Bravo PVEM
Roberto Albores Gleason PRI
Zoé Robledo Arbulo PRD
 • Cîgir[3]
Rûerd[4]
 • Giştî 73.311 km2 (28,306 sq mi)
 • Herî bilindahî[5] 4080 m (13,390 ft)
Gelhe (2015)[6] 5,217,908
 • Rêzandin 7'emîn
 • Tîrbûn 7,1×10−5/km2 (0,00.018/sq mi)
 • Rêzandin 15'emîn
Navê nîştecihan Chiapaneco (a)
Koda postayê 29 – 30
Koda telefonê
ISO 3166 kod MX-CHP
EPM Zêdebûn 0.667 Navîn
32'emîn rêzkirina 32
TBH US$ 11,957,977.89 emîn[b]
Malper Malpera Fermî ya Rêvebirê
biguherîneBelge

Chiapas (Bilêvkirina spanî: [ˈtʃjapas] ( Guhdar bike)), bi fermî Dewleta Azad û Serbixwe ya Chiapasê (bi spanî: Estado Libre y Soberano de Chiapas), dewletekî ji 31 dewletên Meksîkê ye, ku bi Navçeya Federal, 32 hebûnên federal ên Meksîkê ve xemilandin. Ev di 122 şaredar û paytexta wê jî bajarê Tuxtla Gutiérrez tê dabeşkirin. Navendên din ên şêniyên girîng li Çîpasê wek Ocosingo, Tapachula, San Cristóbal de las Casas, Comitán û Arriaga ne. Cih li Başûrrojavayê Meksîkê digre, ku ew ji başûrê dewletê ji aliyê dewletên Oaxaca li rojava, Veracruz li ser bakurrojava û Tabasco li ser bakur ve sînorkirin,[7] û ji aliyê departementên Guatemalayê a li ser rojhilat û başûrrojhilatên Petén, Quiché, Huehuetenango û San Marcos in. Çîpas li ser peravên Okyanûsa Pasîfîk li başûr de cih digre.

Navê Çîpasê ya bi kurdî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Navê Çîpasê ya rastî bi spanî Chiapas e. Ev nav bi kurdî wek Çîpas tê gotin. Ji ber ku, ev nav di helbestên stranên kurdî de gelek caran tê gotin.[8] Herwiha ev navê bi kurdî di rojname û medayayên Kurdistanê de jî tê dubarekirin û vegotin.[9]

Dîroka leşkerî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Dema ku Meksîk ava bû, ew di bin dîktatoriya Porfirio Diaz birêvekirin. Li dijî vê dîktatoriyê ji aliyê Emiliano Zapata Şoreşa Meksîkê hatiye destpêkirin. Piştî şerê şoreşa Meksîkê bi dawî bû û Emiliano Zapata jiyana xwe ji dest da, Chiapas ketiye bin rêvebertiya partiya hatiye hilbijartin. Li hemberî vê rêvebertiyê, hêzên Artêşa Rizgariya Neteweyî ya Zapatîst EZLN di sala 1994an de ji bo îdeolojiya Emiliano Zapata ji nû ve bidin jiyandinê, yekemîn êrîşa xwe li Chiapasê li dijî Artêşa Meksîkê pêk anî. Di vê salê de Chiapas hatiye dagirkirin. Di van salan de Gelên Chiapasê jî piştgirî dan çepgirên Artêşa Rizgariya Neteweyî ya Zapatîst. Piştî erîşa çekdarî Rêvebertiya Meksîkê biryar dan ku Artêş bikevin Chiapasê, ku herêmê ji Artêşa Rizgariya Neteweyî ya Zapatîst rizgar bikin.

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. "La diputación provincial y el federalismo mexicano" (bi Spanish).CS1 maint: unrecognized language (link)
  2. "Senadores por Chiapas LXI Legislatura". Senado de la Republica. Roja wergirtinê: 6 adar 2013.
  3. "Listado de Diputados por Grupo Parlamentario del Estado de Chiapas". Camara de Diputados. Ji orîjînalê di 7 kanûna paşîn 2019 de hat arşîvkirin. Roja wergirtinê: 20 çiriya pêşîn 2010.
  4. "Resumen". Cuentame INEGI. Ji orîjînalê di 7 hezîran 2007 de hat arşîvkirin. Roja wergirtinê: 12 sibat 2013.
  5. "Relieve". Cuentame INEGI. Ji orîjînalê di 13 tebax 2010 de hat arşîvkirin. Roja wergirtinê: 20 çiriya pêşîn 2010.
  6. "Encuesta Intercensal 2015" (PDF). Roja wergirtinê: 8 kanûna pêşîn 2015.
  7. Şablon:Cite EB1911
  8. "Strana Hogir ya bi navê Dîrok ve navê Chiapasê ya bi kurdî Çîpas".
  9. http://yeniozgurpolitika.org/index.php?rupel=nuce&id=3371