Hecî Baba Şêx

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Hecî Baba Şêx
Baba sheykh vs sefafshar.jpg
Jidayikbûn 1882
Mirin 30ê adara 1947
Mehabad
Hevwelatî Flag of the Republic of Mahabad.svg Komara Mehabad
Perwerde Medrese
Pîşe Serokwezîrê Komara Mehabadê
Serdem Sedsala 19an û 20an
biguherîneBelge

Hecî Baba Şêx (z. 1882 li Bokan - m. 30ê adara 1947an li Mehabadê, Rojhilata Kurdistanê) serokwezîrê Komara Mehabadê bû. Piştî şikestina hêza Kurdan di komara nû de, bi alîkariya YKSS, statûkoparêz û serkeftiyên Şerê Cîhanî yê Duyem artêşa eceman dikeve Kurdistanê. Komkujiyên hovane li dijî kurdan tên kirin. Serokkomar Qazî Mihemmed, serokwezîr Hecî Baba Şêx û endamên din ên dewleta Kurdistanê tên girtin û darizandin.

Hecî Baba Şêx çewa ku li ser îlmê olê xwedî agahî bû, li ser îlmê Felsefeya Yewnan û matematîkê jî xwediyê îlmê bû. Li ser wan pirtûkên wî hene.[1]

Di 30ê adara 1947an de li Meydana Çarçira birêvebirên Komara Mehabadê ji aliyê rejima Îranê ve tên xeniqandin.

Jiyana siyasî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Bükan digel Hacı Baba bê digel Tuggeneral Saif Afşar.
Hacî Baba Sheikhêx bi Tûggeneral Saif Afshar re li Sadasht di heman maseyê de

Bi şerê li dijî êrişên Rûsî di serê 1900-an de, wî him di nav civakên Islamicslamî de û him jî di nav Kurdan de rêz girt û bû efserek navdar.

Dûv re, Îhsan Nûrî Paşa Paşa, ku serkêşiya Serhildana Agiriyê ya yekem dikir, di 1920-an de çû Wanê, Diyarbekirê û Stenbolê ji bo ku bi damezrînerên Xoybûn Rêxistina Kurd re bicive û beşdarî damezrandina rêxistinê bibe Celadet Alî Bedirxan û Şêx Seîd.

Ew di nav damezrênerên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê de bû ({{Dil | ku | Partî Dêmokiratî Kurdistanî Êran | "'PDKİ')) ku di 1945 de hate damezrandin. [2]

Komara Mahabad[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Komara Mahabad, dewleteke ne naskirî Kurd ku di 22 Çile 1946 de bi piştgiriya Yekîtiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst, û her weha paytext Mahabad, Sine hate damezrandin. Ushnu û Maraghe bajaran digirtin. Hêza rastîn di Serokatî Qazî Mihemed de bû. Wî her wiha nivîsgeha Wezareta Parastinê Mihemed Hüseyin Han Seyfi Kadı girt. Piştî ku Sovyetan desteka xwe paşve kişandin, Artêşa Iranianranê ya girêdayî Xanedana Pehlewî dewleta ku nû hatî damezrandin dagir kir.

Hacî Baba Sheikhêx di nav serokên dewleta ciwan de bû ku hate girtin û darizandin. Di 31ê Adar 1947 de, li meydana Çarçira di navbera gundên Cunyan û Turcan de, bi biryara saziyên Xanedana Pehlewiyan, serok Kad Muhammed û wezîrê parastinê Muhammed Hüseyin Han Seyfi Kadı û serokwezîr Hac H Baba wereêx bi dardakirinê hate bidarvekirin, lê ew ji ber aliyê xwe yê olî ve hate efû kirin. [2]

Ji bibine[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Wêje[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  • Archie Roosevelt, Jr., "The Kurdish Republic of Mahabad", Middle East Journal, no. 1 (July 1947), pp. 247–69
  1. http://www.bitlisname.com/2015/11/19/mahabad-kurdistan-cumhuriyeti-basbakani-haci-baba-seyh-2/
  2. a b Xeletiya çavkanî: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Bitlisname