Kurd

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Kurd
Saladin2.jpg
ჩობან აღა.png
Karim Khan by Charles Heath.jpg
Statue of Kurdish poet and writer Ahmadi Xani in Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG
Şeyh Said Vakit.jpg
Simko Sikaki.jpg
Mahmud Barzanji Kurdish leader.JPG
Qazi Muhammad.jpg
Mustafa Barzani.jpg
Jalal Talabani.jpg
Mesud Barzani.jpg
Abdullah Öcalan.png
Leyla zana.jpg
Lady Adela.jpg
Sivan Perwer.jpeg
Ahmet Kaya.jpg
Mehemed Malmîsanij.jpg
Aynur Dogan.jpg
Adnan Karin.jpg
Dilsa Demirbag-Sten 2011.jpg
ZUHAL DEMIR 675.jpg
Darin 2009 3.jpg
Dashni Morad at Hans van Eijsden.jpg
080603 Derdiyok.jpg
Alia Shawkat at Arrested Development Reunion.jpg
Gelhe (kom)
40–42 milyon[1][2]
Gelhe li gor herêman
Flag of Kurdistan.svg
  Tirkiye 15.000.000[3] (2015)[4])
15.7–30%
  Îran ji 3,35 miliyon heta 8 miliyon,
5–10%[5][6][1][7]
  Iraq ji 4 heta 6,5 miliyon,
15–23%[8][1][7][9][10]
  Sûrî ji 1.3 heta 2.5 miliyon,
6–15%
[11][12][13][14][7][15][16][17][18][19]

  Azerbaycan 150.000-200.000
  Efxanistan 200.000
  Ermenistan 50.000
  Gurcistan 40.000
  Îsrael 150.000

  Almanya 1.000.000 [20]
  Fransa 250.000 [20]
  Keyaniya Yekbûyî 100.000 [20]
  Swêd 100.000 [20]
  Holenda 80.000 [20]
  Swîsre 70.000 [20]
  Awistriya 60.000 [20]
  Yewnanistan 28.000 [20]
  Belçîka 60.000 [20]
  Danîmarka 30.000 [20]
  Norwêc 5.000 [20]
  Fînlenda 10.000 [20]

  DYA 40.000
  Kanada 12.000
  Rûsya 70.000
  Urdun 40.000
Ziman û ol
Ziman Kurdî
(Kurmancî, Soranî, Kurdí Xwarig, Zazakî, Goranî)
Ol Îslam
(Sunîtî, Şiîtî, Elewîtî),
Êzîdîtî, Zerdeştîtî, Cihûtî, Xiristiyanî
Gelên têkildar
têkildar Ariyan
Belûç, Lûr, Taliş

Kurdish-inhabited areas of the Middle East and the Soviet Union in 1986.jpg
Welatê kurdan

Kurd (KAURADA) neteweyeke îranî ya kevnar a Rojhilata Navîn e, ku piraniya wan li ser axa Kurdistanê dijîn û roja îro dewleta wan a serbixwe tune ye. Piştî hilweşandina Împeratoriya Osmanî gelê kurd ji hêla dewletên nû wekî Tirkî, Sûrî, Iraq û welatê Îranê ve hatiye parvekirin û hikûmet û rejîmên van dewletan hebûna kurd, ziman û çanda kurdan înkar dikirin û dixwast kurdan asîmîle bikin. Hejmara kurdan a îro ne aşkera ye, lê belê li gor hin çavkaniyan li dor 30-40 milyonan e[21][22][23].

Ji bilî herçar dewletên navborî, kurd li Qefqazê (Ermenistan, Gurcistan û Azerbaycan), Rûsya, Tirkmenistan, Qazaxistan, Ûzbekistan, Ewropa, Amerîka û li gelek dewletên din ên Rojhilata Navîn (Îsrael, Lubnan û hwd) jî dijîn. Li derveyî welêt diyasporayeke mezin a kurdan heye.

Navê Kurd[biguherîne]

Information icon.svg Gotara bingehîn: Navê Kurd

Ev peyva ji li Asûrî ye da Qardu ye û Kar-da jî li sûmeriya çaxê tunçê navendî.[24]

Navê Qardu ya asûrî ji behsê şûneki dîcleya jorrînê dikî, mihtemelen ev nava jî minak navê Cûdî ye kû Quranê da te nivîsandin.[25]

Em karin ewî navê ji Korduene ye da jî bibînin, kîjan halê Xenophon hat vegotin, kî BZ. sedsala 4em ê li Koyan dijên Deh hezeran ceng kirin.


Navê "Kurd" ji mimkineke li kwrt- da Farsiya navendiye tê. Kwrt- ji bo Barkiriyan an çadirê runîştiyan ra dahat bikarandin.[26]


Şerefxanê Bedlîsî li 16sedsalê çar qewmên Kurd jimartî: Kurmancan, Lûran, Kelhuran, û Goran Şerefxan jî wan qewman ra digot "Kurd".[27]

Herwaha navê Şarîkurd: Şarî Kurd li berê bajar nebû ew "Gund" bû bi farisî: Deje, "Kurd" ji Gord bû yane gunde Palewan. Çaxa ereb hatin Êranê wan jî navên zahfikî guherandin loma "G" bû "K", "j" bû "h" û navê xwe jî bû Deh Kord yane Gundê Kurd, mînak wê maneyê peyveke Soranî ji heye, Gurd (گورد) ji soranî yê û ew jî tê maneya egîd, palewan.

Pars Kurdan ra, dibêjin Kord (pirrjimar Kordha)
Ereb dibêjin Kurd (Ekrad)
Rom/Ecem dibêjin Kürt/Kürd (Kürtler/Kürdler )
Ermen dibêjin K’urd (K'rder)
Gurc dibêjin k’urt’i (k’urt’ebi)


Kurmanc[biguherîne]

Wateya peyva Kurmanc jî: Kur(d)+Man+Cî(h) = Kurdên ku di Cîhê xwe de Man = Kurdên ku şûna xwe nelivî.

Soran[biguherîne]

Navê Soran ji dema Mîriya Soranê te, Mîrên soran ji keleyên rengî sorîn çêdikirin û firoşvanan ji wan ra digotin Soran. Lê soran ji xwe re dibêjin kurd û zimanê xwe re dibêjin kurdî.

Bîrdoza din li ser navê Soran jî, dibêjin ke ew nav ji "Soren" ê tê, Soren navê Maleke (Xanedan) Partî bû. (binêre:Heft Malên Pehlewî)

Zaza[biguherîne]

Navê Zazayan ji Kurmancan da te, Kurmancan jî ev nav daye wan, yane daye Kirdan, Kirmancan û Dimiliyan, û qaşo dengê zaravaya wan wek za-za-za ye.

Kird, Kirmanc, Dimilî[biguherîne]

Goran[biguherîne]

Navê Goran ji Hind-Îranî yê te. Ev ji belkî peyveke Avestayî ya kevn li gairi[28] , kîjan maneya xwe "ko/çiya" ye. Peyva Goranî ji "Çiyayî/Koyî" te wate ye, kesên ku li deverên çiyayê dijîn.

Pehlewan[biguherîne]

Ziman[biguherîne]

Information icon.svg Gotara bingehîn: Zimanê kurdî

Zimanê piraniya kurdan Kurdî ye. Kurdî ji şêwezarên sereke yên Kurmancî, Soranî, Kurdí Xwarig, Zazakî û Goranî pêk tê. Roja îro Kurd xwedî alavên ragihandinê ye, bi taybetî li herêma Kurdistana Iraqa Federal; televîzyon, radyo, înternet, pirtûk, rojname û kovarên Kurdî gelek hene. Li Başûrê Kurdistanê jî Kurdî bûye zimanê dibistanan.

Dîrok[biguherîne]

Information icon.svg Gotara bingehîn: Dîroka Kurdistanê
Information icon.svg Gotara bingehîn: Dîroka Kurdî
Information icon.svg Gotara bingehîn: Jêdera Kurdan

Kurd neteweyeke kevnare ye. Li gorî hin pispor û dîrokzanan, kurd bi Med û mediyan ve girêdayî ne, lê bi temamî ne aşkere ye. Ji mêj ve xwedî xet, nivîsandin û çandê bûne û mil bi milê neteweyên din ji bo pêşxistina çand û zanista xwe pêngav avêtine. Lê, piraniya cih û warên wî yên dîrokî ji ber derbasbûna demê û guherînên li cîhanê nemaze piştî îslamiyetê bandora ereban û dûgelên wan ji holê rabûne û têk çûne. Ev nivîs û nivîskarên ku mane jî girîngtirîn belge ne ji bo pêşandana şanî û dirûvê çanda netewe û welatparêzên kurd.

Hermîpos[biguherîne]

Hermîpos ku di sedsala sêyem a berî zayînê de jiyaye û hevçerxê hexamenişiyan e dibêje: "Pirtûkeke îraniyan heye ku navê wê Avesta ye û bi zimanê medî hatiye nivîsîn."[çavkanî pêwîst e]

Li gorî dîroknasê yewnanî Heredotos[biguherîne]

Heredotos dîroknasê bi nav û deng ê yewnanî di Dîroka xwe de nivîsiye: "Diyako damezirînerê rêzepaşayetiya Medî berî dadpirsînê, şikala (hizirname) xwendiye."[çavkanî pêwîst e] Kteziyasê yewnanî ku bijîşkê qesra Erdeşîrê babek bûye, di pirtûkek mêjûyî de nivîsiye û tê de behsa rojnameyên qes û derbarên şahan de dike.

Ev yek ji me re vê ronî dike ku di wê serdemê de jî bûyerên wê demê di rojnameyên der barî û yên girêdayî qesrê de hatine tomarkirin. Ksenofonê yewnanî jî di pirtûka xwe ya bi navê "Perwerdekirina Kûriş" de behs û dabaşa hebûna dibistan , xwendin û perwerdehiyê ya li Îranê dike. Her wiha Eflatûnê zana, Plotarîkê mêjûnûs û çend mêjûnûsên din jî der heqê vê yekê de gelek tişt nivîsîne.

Ew beşa "Tewratê" ku bi zimanê hexamenişînî hatiye nivîsîn, dabaş û behsa yasa, xwendin, nivîsîn û çanda medan dike. li gorî van belgeyan derdikeve holê ku li Kurdistanê nivîsîn, xwendin, sikala, rojname, şaristaniyet, dadgeh û dadpirsîn hebûye. Her wiha neteweya kurd xwediyê desthilatî, wêje, zanyarî û çandê bûye. Û her wisa bûye sermeşqa pêşketin, çand û hunerê, ji hemû neteweyên ku cîhan pêk anîne.

Her wisa piraniya cih û warên pêşiyên me, ji ber sedema derbasbûna demê têk çûne. Ligel wê jî lat û textê kevirên Bêstûn, Serpêla Zehaw, textê Silêman û şûn û warên din ên ku li Kurdistanê mane, girîngtirîn belgen e ji bo nîşandana jiyan û şaristaniyeta neteweya kurdan.

Bingeh û rehên kurdan[biguherîne]

Kurd neteweyeke îranî ne û dîroka wan diçe sê hezar sal berî zayînê. Li gorî belgeyên dîrokî yên ku di destên me de hene; kurd li quntara çiyayên Zagrosê bi navên "Gûtî", "Lolo", "Kasî", "Mîtanî", "Sobar", "Nayrî", "Manayî", "Kardox" û "Xaldî" û bi piranî di koçberiyê de jiyane. Paşê di salên 700 heta 550'yê berî zayînê de dewleteke bi hêz a bi navê Med damezirandine.

Sazkirina dewletên Med û Hexamenişiyan[biguherîne]

Li gorî hin ji dîroknasan, ariyayî di hezareya sêyem a berî zayînê de li başûrê Rûsyayê bi ser bakurê Qefqaz û Deryaya Reş re koçbernî rojavayê Asyayê bûne. Li wir jî ew bûna du beş. Beşek ji wan çûye Ewrûpayê û netewey; ên Ewropayî yên niha paşmaya wê beşê ne. Beşa din jî çûye Rojavaya Navîn û bi maweyeke hezar salî li wir mane. Paşê jî berê xwe dane bakurê Îranê. Piştî demekê ew beş jî bi xwe bû du deste. Desteyek çû Hindê û li Pencabê bi cih bû. Gelê Hindistanê paşmaya wê desteyê ye. Desteya din jî li Îranê belav bû. Wan bi navê "îranî" deng veda. Ew desteya ku li Îranê niştecih bûn û wekî "pars" deng dan. Yên din jî ku her bi awayekî koçber jiyan û li ser çiyayên Zagros û Ararat belav bûn jî, dewleteke bi navê Med damezirandin. Faris jî pêş ketin û wan jî dewleteke bi navê Hexamenişîn pêk anîn û wan Dewleta Medya di sala 550'yê berî zayînê de têk birin û pûç kirin. Vêca koka farisan diçe ser hexamenişiyan û ya kurdan jî diçe ser medan.

Çand û huner[biguherîne]

Wêjeya kurdî[biguherîne]

Information icon.svg Gotara bingehîn: Wêjeya kurdî

Pêjgeha kurd[biguherîne]

Information icon.svg Gotara bingehîn: Pêjgeha kurd

Muzîka kurdî[biguherîne]

Information icon.svg Gotara bingehîn: Muzîka kurdî

Civak û jiyana kurdan[biguherîne]

Kurdistan ji ber ku cihekî çiyayî ye, daristanên wê pir in û heta ku dilê mirov bixwaze tavgeh, çem û rûbarên wê jî hene. Ligel van jî ji bo çandiniyê jî gelekî bikêr e. Ev gişt bûne sedema vê yekê ku kurd berê xwe bidin çandinî û ajeldariyê (sewaldariyê) û debara xwe bi vê yekê bikin.

Ya ku diyar e, ji ber ajeldariyê jiyaneke neteweya kurdan a koçber hebûye û her tim çûne zozanan. Jiyana wan li ser pişta çarsiman bûye û li ku cihekî xweş dîtine li wir danîne û maweyekê li wir mane. Ji sewalên xwe havilên qenc girtine û ji hiriya wan ji xwe re cil û ber, kepenek, gore û hwd çêkirine.

Zarokên Kurd

Ji şîrê wan ji xwe re penîr, mas, rûn û hwd girtine. Her karê ku ji destê wan hatiye kirine û hêdî hêdî berhemên xwe ji bo nifşên piştî xwe bi cih hêlane.

Ji bo ku jiyaneke neteweya kurdan a ajeldarî hebûye, diyar e ku di destpêkê de li çiyayan jiyaye.

Ji bo xwedîkirina sewalên xwe li rastî gelek kend û kospan hatiye û ji bo parastina sewalên xwe canê xwe avêtiye xetereyê. Li dijî dijmin, neyar û ajalan şer kiriye. Ji ber van sedeman kurd di pile û payeya yekem de netirs (bi xêret), wêrek û dilêr bûye. Her wisa şerker e û di tu şert û mercan de natirse.

Piştî ku gelê kurd li deşt û çiyayan bi vî rengî jiyaye, hêdî hêdî li hin cihan stiriye ûniştecih bûye. ligel çandiniyê sewalvanî jî kiriye. Lewre mijûlî avedaniyê bûye û ligel vê yekê jî fêrî xet û nivîsînê bûye.

Hêdî hêdî mil bi milê neteweyên din ên ariyayî ji bo pêşxistina çand û wêjeya xwe hewl daye û têkoşiyaye û kemiliye.

Major Soane (Ely Bannister Soane) ku yek ji rojhilatnasan e, di geştnameya xwe de dibêje: "Kurd zor camêr, wêrek û netirs in, pir ji nêçîr û yariyan hez dikin. Ew dixwazin li deşt û çiyan bijîn. Ji bindestî û koletiyê hez nakin û jê aciz in. Gotina wan yek e. Gelekî cesûr û jêrek in. Zû fêrî ziman, kar û pîşeyan dibin. Gelekî jiax û niştimana xwe hez dikin û xwe li serî didin kuştin. Kurd gelekî bexşende, dilovan, dilêr, camêr, lêbor, mêvandar û mêvanperwer in. dinav kurdan de jin xwedî payeyeke berz in û zilamê kurdan gelekî rêz û hurmetê dide jiyana xwe. Di pêkanîna karekî de jê dipirse,. Jin jî mil bi milê zilaman dixebitin. di cotkirin, ajeldarî, maldarî, zarokxwedîkirin û xermanê de mil bi milê zilamê xwe dixebite. Jina kurd gelek bi namûs û damenpak e ku dawa wê pîs bibe jî wê dikujin. Keç bi dilê xwe dizewice. Dildarî reşbelek (cergûbez: di govendê de destênhevgirtina jin û mêran) di nava kurdan de bi nav û deng e û hemû ji şahî, dawet û govendê hez dikin. Ew vê yekê nîşan didin ku kurd diltêr, rûxweş, bi hiş, zana û wêrek in."[çavkanî pêwîst e]

Ola Kurdan[biguherîne]

Neteweya kurdan di her serdemê de li ser ayîn û baweriyekê bûne. Wekî hemû neteweyên din ên ariyayî di şefeqa dîrokê de baweriya kurdan jî bi Xwedê hebûye û ew perestine. Her wiha bi perestina heyv, roj, stêrk, agir, av, ba, birûsk û tiştên bi vî rengî mijûl kirine. Wan di destpêkê de laşên miriyên xwe binax nekirine. Wan laşên miriyên xwe danîne ser latekî lûtkeyan da ku laşxwir wan bixwin. Bi vî awayî wan xwestiye ku dîsa bikevin nava laşê giyaneweran. Lê paşê ev rêbaz ji holê rakirine û laşê miriyên xwe pêçane û li çiyayan di bin axê de veşartine.

Kurd û zerdeştîtî[biguherîne]

Information icon.svg Gotara bingehîn: Zerdeştîtî

Paşê ji malbata Espîtmanî ya Medyayê kesekî bi navê Zerdeşt peyda bûye û bangî gel kiriye ku Xwedayê tek û teniya biparêzin û baweriyê pê bînin. Gel jî bawerî bi wî aniye û ayîna wî qebûl kiriye. Rêz û rêçikên wî bi kar anîne.

Kurd û Îslam[biguherîne]

Pîreke kurd nimêj dike. Îro piraniya kurdan misilman in.

Piştî ku ola Îslamê li Kurdistanê belav bû piraniya neteweya kurdan bawerî pê anî û bûne Misilman.

Şûn û warê kurdan[biguherîne]

Information icon.svg Gotara bingehîn: Kurdistan
Nexşeyeke kevnare ku tê de navê Kurdistanê (Curdistan) xuya ye. Ev nexşe di sala 1684an de hatiye çapkirin.

Ew şûn û warê ku kurd lê dijîn jê re dibêjin Kurdistan. Di pirtûka Dairetûl Mearifail Îslamî[çavkanî pêwîst e] de tê gotin ku Kurdistan parçe-erdekî biçûk e ku ketiye başûrê Rojhilat. Ew ji Loristanê dest pê dike heta meletî dirêj dibe û diçe bakurê Rojava. Dr. Mihemed Muîn dibêje: "Kurdistan parçe-erdek e ku ketiye Asyaya Rojava û di navbera dewletên Îran, Iraq, Tirkiye, Sûriye û Rûsyayê de hatiye parçekirin. Çiqas ku dilê te bixwaze dewlemend e. Xezîneyên wekî av, petrol, sifir (mis), hesin, cîwe (ciwa) zêde tê de heye. Gotina Kurdistan di zimanê selçûqiyan de bi nav û deng bûye. "Hemdulah Mestûfî' ev bajar wekî bajarên Kurdistanê bi êv kirine: Alanî, Elîşter, Behar, Xeftiyan, Derbendî Tacxatûn, Derbendî Zengî, Dibîl, Dînewer, Sultan Avay, Şarezûr, Kengwer, Qirmîsîn, Kirind û Xoşan, Maydeşt, Hersîn û Westam."[çavkanî pêwîst e]

Niştecihên kurd li parêzgehên Kurdistanê (1985)[biguherîne]

Parêzgeh Kurd (% ji niştecihan) [29]
Silêmanî 99%
Hewlêr 89%
Îlam 85%
Kurdistan 85%
Hekarî 97%
Kirmaşan 83%
Luristan 78%
Sêrt 88%
Dihok 83%
Bidlîs 92%
Mêrdîn 88%
Diyarbekir 89%
Wan 84%
Riha 58%
Kerkûk 85%
Erzîrom 27%
Mûsil 45%

Qewmên Kurdî[biguherîne]

Information icon.svg Gotara bingehîn: Qewmên Kurdî yên Dîrokî
Gel Hoz Ziman Gelhe
Kurmanc Behdînanî Kurmancî ± 20.210.872[30]
Soran Soranî 6.750.000 kes[31]
Dimilî Kird, Kirmanc Dimilî, Kirdkî, Kirmanckî 2.500.000 û 3.500.000[çavkanî pêwîst e]
Başûrî Feylî, Sincawî, Kelhûr, Şêxbizin Başûrî 3–5 milyon [2]
Hewramanî Şebekî Goranî 1.2 milyon [çavkanî pêwîst e]
Êzidî Kurdî 1.5 - 2 milyon [çavkanî pêwîst e]
Kurdên Anatolyayê Kurdî, Romî
Kurdên Xorasanê Kurdî, Farisî

Binêre[biguherîne]

Çavkanî[biguherîne]

  1. a b c World Factbook (Online ed.). Langley, Virginia: US Central Intelligence Agency. 2015. ISSN 1553-8133. Retrieved 2 August 2015.  A rough estimate in this edition has populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or adjacient regions. CIA estimates are Şablon:As of – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15%-20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.
  2. Çewtîya sîte: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Mackey
  3. https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=556967690988985&id=114211201931305
  4. "Over 22.5 million Kurds live in Turkey, new Turkish statistics reveal". Retrieved 26 July 2015. 
  5. Volume 2. Dabbagh – Kuwait University. — Iran, page 1111–1112. // Encyclopedia of Modern Middle East & North Africa. Second Edition. Volume 1 — 4. Editor in Chief: Philip Mattar. Associate Editors: Charles E. Butterworth, Neil Caplan, Michael R. Fischbach, Eric Hooglund, Laurie King–Irani, John Ruedy. Farmington Hills: Gale, 2004, 2936 pages. ISBN 9780028657691 "With an estimated population of 67 million in 2004, Iran is one of the most populous countries in the Middle East. ... Iran’s second largest ethnolinguistic minority, the Kurds, make up an estimated 5 percent of the country’s population and reside in the provinces of Kerman and Kurdistan as well as in parts of West Azerbaijan and Ilam. Kurds in Iran are divided along religious lines as Sunni, Shi'ite, or Ahl-e Haqq."
  6. Hoare, Ben; Parrish, Margaret, eds. (1 March 2010). "Country Factfiles — Iran". Atlas A–Z (Fourth ed.). London: Dorling Kindersley Publishing. p. 238. ISBN 9780756658625. "

    Population: 74.2 million
    Religions: Shi'a Muslim 93%, Sunni Muslim 6%, other 1%
    Ethnic Mix: Persian 50%, Azari 24%, other 10%, Kurd 8%, Lur and Bakhtiari 8%

    " 
  7. Çewtîya sîte: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named KHRP
  8. Hoare & Parrish, ed. (2010). "Country Factfiles — Iran". Atlas A–Z (4th ed.). p. 239. "

    Population: 30.7 million
    Religions: Shi'a Muslim 60%, Sunni Muslim 35%, other 5%
    Ethnic Mix: Arab 80%, Kurd 15%, Turkmen 3%, other 2%

    " 
  9. Dabrowska, Karen; Hann, Geoff (2008). "Ethnic groups and languages". Iraq Then and Now: A Guide to the Country and Its People. Chalfont St Peter, UK: Bradt Travel Guides. pp. 12–13. ISBN 9781841622439. "The Iraqi people were once like a necklace, where the thread of nationality united a variety of unique and colourful beads. The Arabs are in the majority, making up at least 75% of the population, while 18% are Kurds and the remaining 7% consists of Assyrians, Turcomans, Armenians and other, smaller minorities" Şablon:Tertiary source
  10. "Iraq". The World Factbook.  . Retrieved 26 August 2013. 
  11. Hoare & Parrish, ed. (2010). "Country Factfiles — Syria". Atlas A–Z (4th ed.). p. 331. "

    Population: 21.9 million
    Religions: Sunni Muslim 74%, other Muslim 16%, Christian 10%
    Ethnic Mix: Arab 89%, Kurd 6%, other 3%, Armenian, Turkmen, Circassian 2%

    " 
  12. Jacobs Sparks, Karen, ed. (2011). "World Data — Syria". Britannica Book of the Year 2010. Chicago: Encyclopaedia Britannica, Inc. p. 709. ISBN 9781615353668. "

    Population (2009): 21,763,000 (Includes 1,200,000 Iraqi refugees and 450,000 long-term Palestinian refugees in mid-2009.)
    Ethnic composition (2000): Syrian Arab 74.9%; Bedouin Arab 7.4%; Kurd 7.3%; Palestinian Arab 3.9%; Armenian 2.7%; other 3.8%.
    Religious affiliation (2000): Muslim c. 86%, of which Sunni c. 74%, Alawite (Shi'i) c. 11%; Christian c. 8%, of which Orthodox c. 5%, Roman Catholicc. 2%; Druze c. 3%; nonreligious/atheist c. 3%.

    " 
  13. Van Bruinessen, Martin (1992). "General Information on Kurdistan — Population". Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. London: Zed Books. p. 15. ISBN 9781856490184. "Syria Here too, divergent estimates are made, but most fluctuate around 8.5% of the population, or just over 600,000 in 1975." 
  14. McDowall, David (2004). "Appendix 2. The Kurds of Syria". A Modern History of the Kurds (Third ed.). London: I.B. Tauris. p. 466. ISBN 9781850434160. "Kurds probably constitute between 8 and 10 percent of the population of modern Syria, probably 1.2 and 1.5 million out of total population of an estimated 15.3 million in 1998." 
  15. Lowe, Robert. "Studying the Kurds in Syria: Challenges and Opportunities". Syrian Studies Association Bulletin. Retrieved 12 July 2013. 
  16. Henriques, John L. Syria: Issues and Historical Background. Nova Science Publishers. ISBN 9781590337639. Şablon:Page needed
  17. Khasraw Gul, Zana (22 July 2013). "Where are the Syrian Kurds heading amidst the civil war in Syria?". openDemocracy.net. openDemocracy. Retrieved 4 November 2013. 
  18. "Syria". Central Intelligence Agency. May 2015. Retrieved 11 May 2015. 
  19. "Syria Overview". Minority Rights Group International. October 2011. Retrieved 14 January 2014. 
  20. a b c d e f g h i j k l [1]
  21. Çewtîya sîte: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named www.cia.gov
  22. Çewtîya sîte: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named cia.gov
  23. Çewtîya sîte: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named ReferenceA
  24. G. S. Reynolds, A Reflection on Two Qurʾānic Words (Iblīs and Jūdī), with Attention to the Theories of A. Mingana, Journal of the American Oriental Society, Vol. 124, No. 4 (October –December , 2004), pp. 675–689. (see p.683, 684 & 687)
  25. Ilya Gershevitch, William Bayne Fisher, The Cambridge History of Iran: The Median and Achamenian Periods, 964 pp., Cambridge University Press, 1985, ISBN 0-521-20091-1, ISBN 978-0-521-20091-2, (see footnote of p.257)
  26. Karnamak Ardashir Papakan and the Matadakan i Hazar Dastan. G. Asatrian, Prolegomena to the Study of the Kurds, Iran and the Caucasus, Vol.13, pp. 1–58, 2009. Excerpt 1: ""Generally, the etymons and primary meanings of tribal names or ethnonyms, as well as place names, are often irrecoverable; Kurd is also an obscurity" "It is clear that kurt in all the contexts has a distinct social sense, “nomad, tent-dweller”. It could equally be an attribute for any Iranian ethnic group having similar characteristics. To look for a particular ethnic sense here would be a futile exercise." pg 24: "The Pahlavi materials clearly show that kurd in pre-Islamic Iran was a social label, still a long way off from becoming an ethnonym or a term denoting a distinct group of people."
  27. Ludwig Paul "HISTORY OF THE KURDISH LANGUAGE", Encyclopedia Iranica (2008) writes about the problem of attaining a coherent definition of "Kurdish language" within the Northwestern Iranian dialect continuum. There is no unambiguous evolution of Kurdish from Middle Iranian, as "from Old and Middle Iranian times, no predecessors of the Kurdish language are yet known; the extant Kurdish texts may be traced back to no earlier than the 16th century CE." Ludwig further states: "Linguistics itself, or dialectology, does not provide any general or straightforward definition of at which point a language becomes a dialect (or vice versa). To attain a fuller understanding of the difficulties and questions that are raised by the issue of the “Kurdish language,” it is therefore necessary to consider also non-linguistic factors."
  28. http://www.avesta.org/avdict/avdict.htm#dctg
  29. Prof. Ebdulla Xefur (1996). Cugrafyay Kurdistan. APEC, Swêd.
  30. kmr
  31. Ethnologue - Kurdish, Central

Bîbliyografî[biguherîne]

Girêdanên derve[biguherîne]