Krîstofor Kolumbus

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Krîstofor Kolumbus

Krîstofor Kolumbus an jî Krîstof Kolomb (bi latînî: Christophorus Columbus, bi genovîzî: Christoffa Corombo, bi îtalî: Cristoforo Colombo, bi portekîzî: Cristóvão Colombo, bi katalanî: Cristòfor Colom, bi spanî: Cristóbal Colón; *di navbera 25'ê kewçêrê û 31'ê kewçêrê 1451 li Genova; † 20'ê gulanê 1506 li Valladolidê, Spanya) yek ji kaşîfên navdar e û ji bo key Ferdinandê Aragonê û keybanû Îsabela Kastîlyayê kaşîfî kiriye. Kolumbus bi keşfkirina parzemînên Emerîkayê tê nasîn.

Jiyana Kolumbus[biguherîne]

Li ser jiyana wî gelek nayê zanîn. Daybabên wî Domenico Colombo û Suzanna Fontanarossa cihûyên spanî-katalanî ne. Dema 14 salî ye korsanî dike, dû re dikeve rêwîtiyê deryayê, diçe girava yewnanî ya Xiyosê. Di sala 1476'an de dema portugalî li dijî genovayiyan şer dikin Kolumbus alîkariya portugaliyan dike, diçe Lîsabonê, serbajarê Portugalê. Di sedsala 15-em de Lîsabon navenda giring a bazerganiyê ye û li bajêr gelek keştîvan, stêrknas, cografyazan û zanyarên cuda cuda kom dibin.

Dema Kolumbus 27 salî ye jin tîne. Jina wî, Felipa Perestrello e Moniz, keça malbateke bijarte û giring e, bavê wê kaptanekî navdar e. Piştî zewacê li girava Madeira bi cih dibin.

Di 1484'an de Kolumbus ji keyê Portugalê Joao II re planên xwe yên rêwîtiyê pêşkêş dike, lê key pê bawer nake û naxwaze alîkariya Kolumbusî bike. Di dawiyê de key Ferdinand û keybanû Îsabela (yên Kastîlya û Aragonê) bala xwe didinê û alîkariya wî dikin.

Di 3'ê tebaxa 1492'an de ji bendera spanî Palosê didin rê: keştiya ku li bin fermandetiya Kolumbus Santa María û du karavelên din ên bi navê Pinta û Niña (Nînya bilêv bikin). Bi tevayî 120 meriv derdikevin vê rêwîtiya pêşîn a ber bi Amerîkayê.

Rêwîtiyên wî[biguherîne]

Çar rêwîtiyên Kolumbus.

Yekemîn sefera Kolumbus ji 3'ê gelawêjê 1492an de heya 15'ê adarê 1493an didome. Ji vê seferê serkeftin çênabe. Di 12'ê kewçêrê 1492´î de Kolumbus "Dinyaya Nû" ango parzemînên Emerîkayê keşfdike. Navê Hindistanê pê vedike. Lewra niha ji niştecihên resen ên vê dinya nû re "îndiyan-hindistanî" tê gotin. Herwekî navê herêmeke federal a DYE jî wisa ye.

Mixabin ev keşfa nû dibe sedem ku gelên "îndiyan" an gelên "çermesor" bên qirrkirin û dîlgirtin. Ewropî piştî ku "Dinyaya Nû" tê keşfkirin, pêl bi pêl dimeşin parzemînên Emerîkayê û li wir bicihdibin û tevkujiya çermesoran dikin. Keşfa Kolumbus him riya bicihbûna Emerikayê vedike, him jî dawî li şarezayiyên çermesoran tîne. Ewropayî ji bo zêr û dewlemendiyê bi deh milyonan mirovên herêmî dikujin.

Çavkanî[biguherîne]

  • David Crystan (1994). The Cambridge Biographical Encyclopaedia. Cambridge University Press, Cambridge.