Krîstofor Kolumbus

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Krîstofor Kolumbus
Portrait of a Man, Said to be Christopher Columbus.jpg
Navê rastî
Cristoforo Colombo Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Jidayikbûn
Christophorus Columbus Li ser Wîkîdaneyê biguherînê

1451 Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Genoa Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Mirin 20 gulan 1506 Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Valladolid Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Sedema mirinê Heart failure li ser wîkîdaneyê biguherînê
Cihê goristanê Catedral de Sevilla Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Hevwelatî Nayê zanîn Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Pîşe
  • Gervan
  • seafarer li ser wîkîdaneyê biguherînê
Bandorbar
Meqam
  • Governor of the Indies (1492–1500)
  • Viceroy of the Indies (1492–1506) Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Hevjîn
  • Filipa Moniz Perestrelo (Porto Santo Island, 1479–) Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Partner
  • Beatriz Enríquez de Arana Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Zarok
  • Diego Columbus
  • Ferdinand Columbus Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Dê û bav
  • Domenico Colombo Li ser Wîkîdaneyê biguherînê (bav)
  • Laura Colombo Li ser Wîkîdaneyê biguherînê (dê)
Malbat Columbus family Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Columbus Signature.svg
biguherîne - Wîkîdaneyê biguherîneBelge

Krîstofor Kolumbus an jî Krîstof Kolomb (bi latînî: Christophorus Columbus, bi genovîzî: Christoffa Corombo, bi îtalî: Cristoforo Colombo, bi portekîzî: Cristóvão Colombo, bi katalanî: Cristòfor Colom, bi spanî: Cristóbal Colón; *di navbera 25ê çiriya pêşîn û 31ê çiriya pêşîn a 1451ê li Genova; m. 20ê gulana 1506an  li Valladolidê, Spanya) yek ji kaşîfên navdar e û ji bo key Ferdinandê Aragonê û keybanû Îsabela Kastîlyayê kaşîfî kiriye. Kolumbus bi keşfkirina parzemînên Emerîkayê tê nasîn.

Jiyana Kolumbus[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Li ser jiyana wî gelek nayê zanîn. Daybabên wî Domenico Colombo û Suzanna Fontanarossa cihûyên spanî-katalanî ne. Dema 14 salî ye korsanî dike, dû re dikeve rêwîtiyê deryayê, diçe girava yewnanî ya Xiyosê. Di sala 1476an de dema portugalî li dijî genovayiyan şer dikin Kolumbus alîkariya portugaliyan dike, diçe Lîsabonê, serbajarê Portugalê. Di sedsala 15-em de Lîsabon navenda giring a bazerganiyê ye û li bajêr gelek keştîvan, stêrknas, cografyazan û zanyarên cuda cuda kom dibin.

Dema Kolumbus 27 salî ye jin tîne. Jina wî, Felipa Perestrello e Moniz, keça malbateke bijarte û giring e, bavê wê kaptanekî navdar e. Piştî zewacê li girava Madeira bi cih dibin.

Di 1484an de Kolumbus ji keyê Portugalê Joao II re planên xwe yên rêwîtiyê pêşkêş dike, lê key pê bawer nake û naxwaze alîkariya Kolumbusî bike. Di dawiyê de key Ferdinand û keybanû Îsabela (yên Kastîlya û Aragonê) bala xwe didinê û alîkariya wî dikin.

Di 3ê tebaxa 1492an de ji bendera spanî Palosê didin rê: keştiya ku li bin fermandetiya Kolumbus Santa María û du karavelên din ên bi navê Pinta û Niña (Nînya bilêv bikin). Bi tevayî 120 meriv derdikevin vê rêwîtiya pêşîn a ber bi Amerîkayê.

Rêwîtiyên wî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Çar rêwîtiyên Kolumbus.

Yekemîn sefera Kolumbus ji 3ê tebaxa 1492an de heya 15ê adara 1493an didome. Ji vê seferê serkeftin çênabe. Di 12ê çiriya pêşîn a 1492an´î de Kolumbus "Cîhana Nû" ango parzemînên Emerîkayê keşfdike. Navê Hindistanê (bi latînî: India) pê vedike. Lewra niha ji niştecihên resen ên vê dinya nû re "îndiyan-hindistanî" tê gotin. Herwekî navê herêmeke federal a DYE jî wisa ye.

Mixabin ev keşfa nû dibe sedem ku gelên "îndiyan" an gelên "çermesor" bên qirrkirin û dîlgirtin. Ewropî piştî ku "Cîhana Nû" tê keşfkirin, pêl bi pêl dimeşin parzemînên Emerîkayê û li wir bicihdibin û tevkujiya çermesoran dikin. Keşfa Kolumbus him riya bicihbûna Emerikayê vedike, him jî dawî li şarezayiyên çermesoran tîne. Ewropayî ji bo zêr û dewlemendiyê bi deh milyonan mirovên herêmî dikujin.

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  • David Crystan (1994). The Cambridge Biographical Encyclopaedia. Cambridge University Press, Cambridge.