Kurdên mesîhî
Kurdên mesîhî, kurdên xiristiyan, ango kurdên fileh, ji Kurdên bi baweriya xirîstiyaniyê re tê gotin, ên ku baweriyê bi Îsayê Mesîh tînin.[1][2] Hinek kurd ji demên pêşîn ve xirîstiyaniyê şopandine û wek xirîstiyan mane. Piraniya xirîstiyanên kurd ên nûjen ji dînên xwe yên berê derbasî xiristiyaniyê bûne, di nav de dînên îranî yên kevin, zerdeştî, îslam û êzdîtî.[3]
Kurdên mesîhî nasnameya xwe ya kurd diparêzin, Încîla kurdî dixwînin, ayînên xwe bi kurdî lidardixin û saya înternet û medyayên civakî xwe bi rêxistin dikin.
Etîmolojî
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Ji demên islamiyên paşîn û demên osmanî ve, bi kurmancî navandina fileh dihat û ta îro jî tê bikaranîn ji dêla mesîhî. Sedema vê navandina têkiliya mesîhiyan bikarê felahî ango çandinê bû, ku bi gelemperî li gund û bajaran rûdiniştin û cotyarî dikirin. Çunku di wan deman de pirraniya êlên kurd misilman bûn û rengê jiyana wan koçerîtî bû, ku karên felahî nedikirin.[çavkanî hewce ye]
Dîrok
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Ji sedsalên pêşîn ên piştî zayînî ve, mîsyonerên xiristiyan li Mezopotamya û li Kurdistanê çalak bûn. Lewma di sedsala 4an û 5an de, di nav kurdan de alîgirên dêra suryanî-ortodoks û dêra nestûrî hebûn.[4][5]
Bi belavbûna îslamê di sedsala 7an de, beşên mezin ên gelê kurd derbasî îslamê bûn, lê dîsa jî komên biçûk wekî xiristiyan man. Dîroknasê ereb Mesûdî di sedsala 10an de behsa xiristiyanên kurd dike, ku wekî beşek ji nestûrî an jakobît dihatin dîtin. Herwiha Marco Polo di sala 1272an de, di gerên xwe yên li Mûsilê de, behsa kurdên xiristiyan ên li herêmên çiyayî dike.[6]
Di bin desthilatdariya osmanî û sefewî ya sedsalên 16an û 17an de, kurdên xiristiyan li gel xiristiyanên asûrî, ermenî û aramî dijiyan. Nasnameya wan a taybet di nav dêrên mezin ên rojhilatî de vejiya.[7] Di sedsala 19an de, mîsyonerên ewropî, bi taybetî protestan, li herêmê xuya bûn û cara ewil veguherînên kurdan bo xiristiyaniyê tomar kirin.
Gelek xiristiyanên li bakurê Kurdistanê û Mezopotamyaya Bakur, di nav de xiristiyanên kurd jî, bi rûdana qirkirina ermeniyan û asûriyan bûn qurbanên komkujiyan. Bi vî havî gelek civat winda bûn an jî di nav komên din ên xiristiyan de hatin asîmîlekirin. Tenê ji nîvê sedsala 20an û pê ve, bi rêya tevgerên mîsyoneriyê yên evangelîk, civatên nû yên kurd ava bûn, di serî de li Sûrî, Iraq û Tirkiyê.
Ji navdarên êlên kurdên mesîhî herdu êlên ku ji alî dîroknasê islamî yê binavê Elmesûdî hatibûn behskiririn.[çavkanî hewce ye] Navê van herdû êlên kurdên mesîhî Yaaqibe ango Yaqûban û Cewzeqn ango Hûrikan bûn, û welatê wan çiyayê Cûdî û derdora wê bû.
Di demên paşîn de jî hinek dîroknasan li ser kurdên mesîhî nivîstin, mîna rojhilatnasê alman Lerch, ê ku mijûlê kurdên filehên êla tiyarî bûbû li herêma Hekarî. Di dema nûjen de jî hin nivîskaran mesîhiyên kurd zikr kirin, mîna Zekeriya Wesfî ê sûrî, ku li gor gotinên wî pirraniya êla Hevêrkan ya li Rojava mesîhî bû.
Sedsala 21ê û vejîna xiristiyanên kurd
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]
Di sedsala 21ê de, jiyan û nasnameya xiristiyaniyê di nav kurdan de, bi taybetî li Herêma Kurdistanê, vejînek dît. Li bajarên wekî Hewlêr, Silêmanî û Dihokê, civatên evangelîkî hatin damezirandin, yên ku ji aliyê kesên xiristiyaniyê derbas bûn ve têne birêvebirin.[8] Herwiha li rojavaya Kurdistanê jî, kurdan li Qamişlo, Kobanî û Efrînê dêrên biçûk ên malê damezrandin. Di sala 2019an de, li Kobaniyê cara yekem bi awayekî fermî dêrek ji bo xiristiyanên kurd hate vekirin.[9]
Îro xiristiyanên kurd hindikahiyeke pir biçûk in, lê endamên wan roj bi roj zêdetir dibin. Piraniya wan girêdayî rêbazên evangelîkî ne. Gelek kes behsa cudakarî û dûrxistina civakî dikin, nemaze li herêmên gundî yên konservatîf. Di heman demê de, ew xwe wekî beşek ji vîzyoneke piralî (pluralîst) ya ji bo Kurdistanê dibînin, ku tê de olên cuda dikarin li kêleka hev di aştiyê de bijîn.
Kurdên xiristiyan yên navdar
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Çavkanî
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]- ^ "Zerde_tî û Ezdayetî - Amîda Kurd". www.amidakurd.net. Roja gihiştinê 30 îlon 2025.
- ^ www.rudaw.net http://www.rudaw.net/notfound.html. Roja gihiştinê 30 îlon 2025.
{{cite web}}:|title=kêm an vala ye (alîkarî) - ^ Kennedy, Hugh N. (2004). The Prophet and the age of the Caliphates : the Islamic Near East from the sixth to the eleventh century (bi îngilîzî) (Çapa 2). Harlow, England: Pearson-Longman. ISBN 0-582-40525-4. OCLC 55792252..
{{cite book}}: Nirxa|isbn=kontrol bike: invalid character (alîkarî) - ^ admin_en. "Religion in Kurdistan". History of Kurdistan. Roja gihiştinê 30 îlon 2025.
- ^ "Christianity - KURDISTANICA" (bi îngilîziya amerîkî). Roja gihiştinê 30 îlon 2025.
- ^ "Notes on Marco Polo : vol.1 / Page 591 (Color Image)". dsr.nii.ac.jp. Roja gihiştinê 2 çiriya pêşîn 2025.
- ^ "Christianity". KurdishPeople.Org (bi îngilîziya amerîkî). Roja gihiştinê 2 çiriya pêşîn 2025.
- ^ Ilias. "The Untold Story of Syrian Kurdish Christians". christianitymiddleeast.gr (bi îngilîziya brîtanî). Roja gihiştinê 2 çiriya pêşîn 2025.
- ^ "Kurds Embrace Christianity and Kobani Celebrates Inauguration of Church - The Syrian Observer" (bi îngilîziya amerîkî). 26 hezîran 2019. Roja gihiştinê 2 çiriya pêşîn 2025.