Mehmûd Kaşxerî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Mehmûd Kaşxerî
2015-09-11-080312 - Upal, Mausoleum des Uigurischen Philologen Muhamad Al Kashgari.JPG
Jidayikbûn 1029 Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Barskon Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Mirin 1101 Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Upal Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Pîşe
biguherîne - Wîkîdaneyê biguherîneBelge

Mehmûd Kaşxerî, (bi erebî: محمود بن الحسين بن محمد الكاشغري, Muhammad ibn al-Husayn ibn Mahmud al-Kashghari) (z. 1008 - m. 1105) yek ji zimannas û zanayên sedsala 11'em e ku bi xebatên xwe yên li ser jiyan û çanda tirkan a serdema xwe tê naskirin. Rojbûyîn û mirina wî bi texmînî ne.

Tê texmînkirin ku malbata wî ji Berzxana nêzîkî Issik-Kulê bûye. Giringiya xebatên wê li ser zarave û devokên tirkî bûye. Pirtûka xwe ya navdar (Diwān Lughāt at-Turk) di nava salên 10721094'an de dinivîsîne û li Bexdayê çap dike. Li gel zimanê tirkî, herwiha di pirtûka xwe de li ser bingeha tirkan jî nêrîna xwe dibêje. Gorî wî, tirk ji kurekî Nuh ê bi navê Yafet (an Yafes) peyda û belav bûne.

Li ser ferhenga tirkî û erebî, li ser çand, erdnîgarî û dîrokê jî rawestiyaye. Zanayên rojava dibêjin ku, bi wî re hinekê kompleksa biçûktiyê hebûye. Di berhemên xwe de serbilindiya koçberan a li dijî xakecihan (akincihan) anîye ziman. Di dema wî de Bexda di destê Selçûkiyan de bûye û tê zanîn Selçûkî împeratoriyeke farsî-romî (tirk) bûye.

Ew wêne (nexşe) ya ku ji aliyê Mehmûd Qeşxerî ve di pirtûka bi navê "Diwān Lughāt at-Turk" (Dîwanî Luxatî Turk) hatiye çêkirin tê de nivîsandiye ku Erdul Ekrad yanê "Erdê Kurdan" û tê wateya Kurdistanê[1]

Nexşeya Kaşxerî ya rojhilatê erdê nîşan dide.

Wêje[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Maḥmūd al-Kāšġarī, Wax.jpg
  • Mahmūd al-Kašgarī: Compendium of the Turkic dialects (Dīwān Lugāt at-Turk), edited and translated with introduction and indices by Robert Dankoff and James Kelly. Turkish Sources VII. Part I–III. Harvard: Harvard University Printing Office, 1982–1985 (îngilîzî)
  • Carl Brockelmann: Mitteltürkischer Wortschatz: Nach Maḩmūd Al-Kašgaris Dīvān Lugāt at-Turk. Bibliotheca Orientalis Hungarica 1, Budapest 1928. (almanî)
  • Ingeborg Hauenschild: Die Tierbezeichnungen bei Mahmud al-Kaschgari. Eine Untersuchung aus sprach- und kulturhistorischer Sicht. Harrassowitz, Wiesbaden 2003, ISBN 3-447-04721-6 (almanî)

Girêdan[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. https://books.google.com.tr/books?id=Lvo6DwAAQBAJ&pg=PT196&lpg=PT196&dq=erdu%27l+ekrad&source=bl&ots=N1lxbNrAGL&sig=ACfU3U3_DHxZMpjWP2a8Q-OEIKLxVACMfA&hl=tr&sa=X&ved=2ahUKEwiQm4ilzaPnAhVcxcQBHZXpBpAQ6AEwA3oECAcQAQ#v=onepage&q=erdu'l%20ekrad&f=false