Tirk

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Tirk
Türkler
Turkish people around the world.svg
Gelhe tevahî
72 million[çavkanî pêwîst e]
Herêmên ku lê şêniyên sereke ne
  Tirkiye 56–60 million[1]
  Azerbaycan 19.000[2]
  Îraq 3.000.000[3][4]
  Sûrî 250.000-1.000.000[5][6]
  Ûzbêkistan 15.000–20.000[7][8]
  Almanya 2.774.000[9]
  Fransa 1.000.000 (2012)[10]
Flag of the United Kingdom.svg Keyaniya Yekbûyî 500.000[11][12][13]
  Bulgaristan 588.318–800.000[14][15][16]
  Holenda 400.000[çavkanî pêwîst e]
  DYA 196.222–500.000[17][18][19][20]
  Kanada 50.000[çavkanî pêwîst e]
Ziman
Tirkî
Baweriya dînî
Îslam (sunîtî û elewîtî)

Tirk an carina rom (bi tirkî: Türk) navê kesên tirkîaxiv ên ku bi taybetî xelkê komara Tirkî (Tirkiye) ne. Tirk bi eslê xwe ji Asyaya Navîn in û zimanê wan bi xelkên tirk ên din wekî azerî, tirkmen, tatar, ûzbek, ûygur, yakut û hwd ve girêdayî ye.

Kurd di nav xwe de wana bi navê rom û roma reş jî binav dikin. Tê gotin ku ev ji bêjeya Roma tê û ji ber ku li rojavayê kurdan bi hezaran salan romayî û dûvikên romayiyan jiyane, kurdên ku li rojava bijiya jê rê gotine rom. Herwiha heya 100 sal berê jî peyva tirk nedihate bikaranîn û ev jî bûye sedem ku kurd bêjin rom[21]. Rêxistinên polîtîk ên kurdan ji ber ku di bin fîlozofiya "biratiya tirk û kurd" têdikoşiyan xwastin binavkirina rom ji holê rabe û di hemî xebatên xwe de hewla wê dan.

Etîmolojî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Yekem referansên diyarkirî yên li ser "Tirkan" bi piranî ji Çînî çavkaniyên ku vedigerin sedsala şeşan têne. Di van çavkaniyan de, "Turk" wekî "Tujue" xuya dike ((çînî)), ku behsa Gökturkan. [22][23] Di sedsala yekem a zayînî de., Pomponius Mela behsa "Turcae" li daristanên bakurê Deryaya Azov dike, û Pliny the Elder navên "Tyrcae" di nav gelê heman dever.;"[24] dîsa jî arkeologê Englishngilîzî Ellis Minns digot ku Tyrcae Τῦρκαι ji bo Ἱύρκαι Iyrcae sererastkirinek derewîn e '/' 'Iyrkai' ', mirovên ku li derveyî Thyssagetae diman, li gorî Herodotus ( | Dîrok], iv. 22) [25] Ji bilî vê, îdîayên cûda hene.

Dîn[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Pirraniya tirkan misilman in û ji aliyê mezhebê sunî ve ne. Herwekî elewî jî hene. Ji ber ki heya van nêzîkandi hejmartinan de statîstîkên etnîsîte û baweriyan bi dizî dihate girtin, hejmarê jî sedî sed kes nizane.

Belavbûna romî û tirkan[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Li gorî çapa 2016 ya CIA World Factbook, 70-75% ji nifûsa Tirkiyê ji Tirkên etnîkî pêk tê, ku Kurd %19 û hindikahiyên din jî di navbera 7 û %12 de ne.[26] Li gorî Milliyet, di rapora 2008-an de ku ji hêla akademîsyenên sê zanîngehên Tirkiyeyê yên li rojhilatê Anatolyayê ve ji bo Konseya Ewlehiya Neteweyî ya Tirkiyê hat amadekirin, tê pêşniyarkirin ku bi qasî 55 mîlyon Tirkên etnîkî, 9,6 mîlyon Kurd, 3 mîlyon Zaza, 2,5 mîlyon Çerkez, 2 mîlyon Boşnak, 500,000-1,3 mîlyon Albanî, 1,000,000 Gurcî, 870,000 Ereb, 600,000 Pomak, 80,000 Laz, 60,000 Ermenî, 30,000 Brîtanî, 25,000 Asûrî / Suryanî, 20,000 Cihû, û 15,000 Grek, 500 Yazzîdî li Tirkîyê dijîn.[27]

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. CIA. "The World Factbook". Ji orîjînalê di 2 July 2017 de hat arşîvkirin. Parametreya nenas |url-status= tê tine hesibandin (alîkarî)
  2. Turk in Azerbaijan // Joshua Project
  3. Triana, María (2017), Managing Diversity in Organizations: A Global Perspective, Taylor & Francis, r. 168, ISBN 978-1-317-42368-3, Turkmen, Iraqi citizens of Turkish origin, are the third largest ethnic group in Iraq after Arabs and Kurds and they are said to number about 3 million of Iraq's 34.7 million citizens according to the Iraqi Ministry of Planning.
  4. Bassem, Wassim (2016). "Iraq's Turkmens call for independent province". Al-Monitor. Ji orîjînalê di 17 October 2016 de hat arşîvkirin. Turkmens are a mix of Sunnis and Shiites and are the third-largest ethnicity in Iraq after Arabs and Kurds, numbering about 3 million out of the total population of about 34.7 million, according to 2013 data from the Iraqi Ministry of Planning. Parametreya nenas |url-status= tê tine hesibandin (alîkarî)
  5. Maisel, Sebastian (2016), Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority, Lexington Books, r. 15, ISBN 978-0739177754
  6. Pierre, Beckouche (2017), "The Country Reports: Syria", Europe's Mediterranean Neighbourhood, Edward Elgar Publishing, rr. 178–180, ISBN 978-1786431493, Before 2011, Syria's population was 74% Sunni Muslim, including...Turkmen (4%)...
  7. Council of Europe 2006, 23.
  8. Blacklock 2005, 8
  9. "Bevölkerung mit Migrationshintergrund - Ergebnisse des Mikrozensus - Fachserie 1 Reihe 2.2 - 2017" (PDF). Statistisches Bundesamt (bi elmanî). r. 61. Roja wergirtinê: 17 July 2019.
  10. Fransa Diyanet İşleri Türk İslam Birliği. "2011 YILI DİTİB KADIN KOLLARI GENEL TOPLANTISI PARİS DİTİB'DE YAPILDI". Ji orîjînalê di 7 January 2012 de hat arşîvkirin. Roja wergirtinê: 15 February 2012.
  11. Şablon:Harvard citation no brackets
  12. "UK immigration analysis needed on Turkish legal migration, say MPs". The Guardian. 1 August 2011. Roja wergirtinê: 1 August 2011.
  13. Federation of Turkish Associations UK (19 June 2008). "Short history of the Federation of Turkish Associations in UK". Ji orîjînalê di 10 January 2012 de hat arşîvkirin. Roja wergirtinê: 13 April 2011. Parametreya nenas |url-status= tê tine hesibandin (alîkarî)
  14. National Statistical Institute of Bulgaria (2011). "2011 Population Census in the Republic of Bulgaria (Final data)" (PDF). National Statistical Institute of Bulgaria.
  15. Sosyal 2011, 369.
  16. Bokova 2010, 170.
  17. U.S. Census Bureau. "TOTAL ANCESTRY REPORTED Universe: Total ancestry categories tallied for people with one or more ancestry categories reported 2013 American Community Survey 1-Year Estimates". Ji orîjînalê di 12 February 2020 de hat arşîvkirin. Roja wergirtinê: 3 October 2012. Parametreya nenas |url-status= tê tine hesibandin (alîkarî)
  18. Encyclopedia of Cleveland History. "Immigration and Ethnicity: Turks". Roja wergirtinê: 7 February 2010.
  19. The Washington Diplomat. "Census Takes Aim to Tally'Hard to Count' Populations". Roja wergirtinê: 5 May 2011.
  20. Farkas 2003, 40.
  21. http://bnk.institutkurde.org/images/pdf/6318NS7EAD.pdf (li gorî pirtûka rêzimana kurdî, ji Rojer Lescot û Kamuran Bedirxan, rûpela 348, peyva "Rom an Rûm" gelek kevn, ji ber ku ev peyv li helbesta Ehmedê Xanî tê dîtin. "Kurmancî ye bûye şibhi bircan Ev Rûm û Ecem bi wan hisar in", dema helbest 1690/1700)
  22. Stokes & Gorman 2010, 707.
  23. Findley 2005, 21.
  24. Çewtîya sîte: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Leiser 2005 loc=837
  25. Şablon:Cite EB1911
  26. Turkey. The World Factbook. CIA
  27. "Türkiyedeki Kürtlerin Sayısı!". Milliyet (bi tirkî). 2008-06-06. Roja wergirtinê: 2008-06-07.