Tirk

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Tirk
Türkler
Map of the Turkish Diaspora in the World.svg
Gelhe tevahî
65 - 70 milyon
Herêmên ku lê şêniyên sereke ne
  Tirkiye 55 - 60 milyon[1]
  Azerbaycan 19.000[2]
  Îraq 3.000.000[3][4]
  Sûrî 250.000-1.000.000[5][6]
  Ûzbêkistan 15.000–20.000[7][8]
  Almanya 2.774.000[9]
  Fransa 1.000.000 (2012)[10]
Flag of the United Kingdom.svg Keyaniya Yekbûyî 500.000[11][12][13]
  Bulgaristan 588.318–800.000[14][15][16]
  Holenda 400.000[çavkanî hewce ye]
  DYA 196.222–500.000[17][18][19][20]
  Kanada 50.000[çavkanî hewce ye]
Ziman
Tirkî
Baweriya dînî
Îslam (sunîtî û elewîtî)

Tirk an carina rom (bi tirkî: Türkler) navê kesên tirkîaxiv ên ku bi taybetî xelkê komara Tirkî (Tirkiye) ne. Tirk bi eslê xwe ji Asyaya Navîn in û zimanê wan bi xelkên tirk ên din wekî azerî, tirkmen, tatar, ûzbêk, ûygur, yakut û hwd ve girêdayî ye.

Kurd di nav xwe de wana bi navê rom û roma reş jî bi nav dikin. Tê gotin ku ev ji bêjeya Roma tê û ji ber ku li rojavayê kurdan bi hezaran salan romayî û dûvikên romayiyan jiyane, kurdên ku li rojava bijiya jê rê gotine rom. Herwiha heya 100 sal berê jî peyva tirk nedihate bikaranîn û ev jî bûye sedem ku kurd bêjin rom[21]. Rêxistinên polîtîk ên kurdan ji ber ku di bin fîlozofiya "biratiya tirk û kurd" têdikoşiyan xwastin binavkirina rom ji holê rabe û di hemî xebatên xwe de hewla wê dan.

Etîmolojî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Jêderên pêşîn ên ku li ser "tirkan" disekinin, bi piranî çavkaniyên çînî yên di sedsala şeşan de ne. Di van çavkaniyan de "turk" wekî "tujue" (T'u-chüe) xuya dike.[22][23] Di sedsala yekem a pistî zayînî de, Pomponius Mela behsa "turcae" dike xelkekî ku li daristanên bakurê Deryaya Azov dijî. Plinî yê Kal navê "tyrcae" lê dike."[24] Arkeologê inglîz Ellis Minns dibêje ku '"tyrcae", Τῦρκαι ji bo Ἱύρκαι "Iyrcae" sererastkirineke derewîn e, ji ber ku li gorî Herodotus jî (| Dîrok], iv. 22)[25] "Iyrkai" ev mirov in ku li derveyî "Thyssagetae" dijiyan.

Dîn[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Pirraniya tirkan misilman in û ji aliyê mezhebê sunî ve ne. Herwekî elewî jî hene. Ji ber ki heya van nêzîkandi hejmartinan de statîstîkên etnîsîte û baweriyan bi dizî dihate girtin, hejmarê jî sedî sed kes nizane.

Belavbûna romî û tirkan[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Li gorî çapa 2016 ya CIA World Factbook, 70-75% ji nifûsa Tirkiyê ji tirkên etnîkî pêk tê, ku Kurd %19 û hindikahiyên din jî di navbera 7 û %12 de ne.[26] Li gorî Milliyet, di rapora 2008-an de ku ji hêla akademîsyenên sê zanîngehên Tirkiyeyê yên li rojhilatê Anatolyayê ve ji bo Konseya Ewlehiya Neteweyî ya Tirkiyê hat amadekirin, tê pêşniyarkirin ku bi qasî 55 milyon tirkên etnîkî, 9,6 milyon kurd, 3 milyon zaza, 2,5 milyon çerkez, 2 milyon boşnak, 500,000-1,3 milyon albanî, 1 milyon gurcî, 870.000 ereb, 600.000 pomak, 80.000 laz, 60.000 ermenî, 30.000 brîtanî, 25.000 asûrî / suryanî, 20.000 cihû û 15.000 grek û 500 êzdî li Tirkîyê dijîn.[27]

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. CIA. "The World Factbook". Ji orîjînalê hat arşîvkirin li 2 tîrmeh 2017.CS1 maint: unfit URL (link)
  2. Turk in Azerbaijan // Joshua Project
  3. Triana, María (2017), Managing Diversity in Organizations: A Global Perspective, Taylor & Francis, r. 168, ISBN 978-1-317-42368-3, Turkmen, Iraqi citizens of Turkish origin, are the third largest ethnic group in Iraq after Arabs and Kurds and they are said to number about 3 million of Iraq's 34.7 million citizens according to the Iraqi Ministry of Planning.
  4. Bassem, Wassim (2016). "Iraq's Turkmens call for independent province". Al-Monitor. Ji orîjînalê di 17 çiriya pêşîn 2016 de hat arşîvkirin. Turkmens are a mix of Sunnis and Shiites and are the third-largest ethnicity in Iraq after Arabs and Kurds, numbering about 3 million out of the total population of about 34.7 million, according to 2013 data from the Iraqi Ministry of Planning.
  5. Maisel, Sebastian (2016), Yezidis in Syria: Identity Building among a Double Minority, Lexington Books, r. 15, ISBN 978-0739177754
  6. Pierre, Beckouche (2017), "The Country Reports: Syria", Europe's Mediterranean Neighbourhood, Edward Elgar Publishing, r. 178–180, ISBN 978-1786431493, Before 2011, Syria's population was 74% Sunni Muslim, including...Turkmen (4%)...
  7. Council of Europe 2006, 23.
  8. Blacklock 2005, 8
  9. "Bevölkerung mit Migrationshintergrund - Ergebnisse des Mikrozensus - Fachserie 1 Reihe 2.2 - 2017" (PDF). Statistisches Bundesamt (bi elmanî). r. 61. Ji orîjînalê (PDF) di 17 tîrmeh 2019 de hat arşîvkirin. Roja wergirtinê: 17 tîrmeh 2019.
  10. Fransa Diyanet İşleri Türk İslam Birliği. "2011 YILI DİTİB KADIN KOLLARI GENEL TOPLANTISI PARİS DİTİB'DE YAPILDI". Ji orîjînalê di 7 kanûna paşîn 2012 de hat arşîvkirin. Roja wergirtinê: 15 sibat 2012.
  11. Şablon:Harvard citation no brackets
  12. "UK immigration analysis needed on Turkish legal migration, say MPs". The Guardian. 1 tebax 2011. Roja wergirtinê: 1 tebax 2011.
  13. Federation of Turkish Associations UK (19 hezîran 2008). "Short history of the Federation of Turkish Associations in UK". Ji orîjînalê di 10 kanûna paşîn 2012 de hat arşîvkirin. Roja wergirtinê: 13 nîsan 2011.
  14. National Statistical Institute of Bulgaria (2011). "2011 Population Census in the Republic of Bulgaria (Final data)" (PDF). National Statistical Institute of Bulgaria.
  15. Sosyal 2011, 369.
  16. Bokova 2010, 170.
  17. U.S. Census Bureau. "TOTAL ANCESTRY REPORTED Universe: Total ancestry categories tallied for people with one or more ancestry categories reported 2013 American Community Survey 1-Year Estimates". Ji orîjînalê di 12 sibat 2020 de hat arşîvkirin. Roja wergirtinê: 3 çiriya pêşîn 2012.
  18. Encyclopedia of Cleveland History. "Immigration and Ethnicity: Turks". Roja wergirtinê: 7 sibat 2010.
  19. The Washington Diplomat. "Census Takes Aim to Tally'Hard to Count' Populations". Roja wergirtinê: 5 gulan 2011.
  20. Farkas 2003, 40.
  21. http://bnk.institutkurde.org/images/pdf/6318NS7EAD.pdf (li gorî pirtûka rêzimana kurdî, ji Rojer Lescot û Kamuran Bedirxan, rûpela 348, peyva "Rom an Rûm" gelek kevn, ji ber ku ev peyv li helbesta Ehmedê Xanî tê dîtin. "Kurmancî ye bûye şibhi bircan Ev Rûm û Ecem bi wan hisar in", dema helbest 1690/1700)
  22. Stokes & Gorman 2010, 707.
  23. Findley 2005, 21.
  24. Xeletiya çavkanî: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Leiser 2005 loc=837
  25. Şablon:Cite EB1911
  26. Turkey. The World Factbook. CIA
  27. "Türkiyedeki Kürtlerin Sayısı!". Milliyet (bi tirkî). 6 hezîran 2008. Roja wergirtinê: 7 hezîran 2008.