Mizgeft

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Mizgefta Mezin a Cizîra Botan (2009)

Mizgeft cihê nimêj kirin, peristin/taetkirina ola Îslamê ye.

Gotina mizgeftê di Quranê de wekî cihê îbadetê nehatiye gotin, lê peyva mescîd ku tê wateya "cihê ku lê secde tê kirin" hatiye bikaranîn. Mîmariya olî ya Îslamê ku li ser hedîsên ku pesnê nimêj û sedeqeya bi cemaetê didin, ji perestgeha yekem, Kabe û mizgefta ewil Mescîda Quba dest pê kir, bi Mescîda Nebawî û yên wekî wan berdewam kir.

Dîrok[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Di rojên destpêkê yên Îslamê de, avahiyên sade ji bo perestina Xwedê, ku mala Muhemmed li Medîneyê tîne bîra mirovan, dihatin çêkirin. Di wan rojan de mizgeft tune bûn, ji ber vê yekê îbadet û nimêjkirina ji Xwedê re li qadên vekirî û bi xetên xêzkirî dihatin kirin. Pêxember Muhemmed di dema koçkirina Medîneyê de çend rojan li cihekî bi navê Quba li nêzî Medîneyê ma. Pêxember dema ku li Qubayê bû mizgeftek çêkiribû ku heta îro wek Mescîda Quba tê zanîn. Di destpêka hîcretê de qibleya misilmanan Quds bû. Paşê hat ragihandin ku qible Kabe ye. Mizgefta ku tê de ayeta guhertina qibleyê ji Pêxember re hatiye nazilkirin, niha mizgefta bi du qibleyan li nêzî Medîneyê ye.

Di Qur'anê de di derbarê mizgeftê de wiha hatiye gotin: "Bêguman mala pêşîn a ku (ji bo îbadetê) ji mirovan re hatiye avakirin a li Mekkê (Ke‘be) ye, cihekî pîroz e û ji bo xelkê cihê hîdayetê ye."[1]. Pêxember Muhemmed gotiye ku qibleya duyemîn Mescîda Eqsa ye.

Mizgeftên welatên îslamî tenê ji bo îbadet û merasîmên olî nehatine çêkirin. Mizgeft wekî avahiyek xêrxwaziyê ya pir fonksiyonel tê hesibandin û karên baş ên ku tê de têne kirin têkilî û yekitiya di navbera misilmanan de xurt dike.

Mizgeftên Pêşîn[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Dîroka mizgeftê di Îslamê de dema ku Pêxemberê Îslamê dest pê kir ku dînê Îslamê ji mirovan re ragihîne, dest pê kir. Di wê demê de rêveberiya Mekê nehişt ku Pêxemberê Îslamê li Kabeyê îbadetê bike. Misilmanên din jî ji bo ku ji zilmê dûr bikevin nimêja xwe li mal û zeviyên cuda dikirin. Dema ku Pêxemberê Îslamê di sala 622an de koçî Medîneyê kir, erdê mizgefta ku li wir bê çêkirin destnîşan kir. Bi vê yekê re hîmê îbadetxaneya bi navê Mescida Pêxember hat avêtin û di demeke kin de hat avakirin. Li pişt mizgeftê, cîhek ji bo Suffa (odeyên li dora Mescida Nebewî li Medîneyê) hatibû veqetandin, ku em dikarin jê re bibêjin yekem zanîngeha Îslamê. Ji ber ku li Medîneyê hejmara misilmanan zêde bû, hejmara mizgeftên ku nimêja rojane lê dihat kirin zêde bû.

Nimêja înê li Mescîda Nebewî hat kirin. Piştî Mescîda Nebewî gelek mizgeft hatin çêkirin û nimêja înê dest pê kir. Ev hemû nîşan didin ku Pêxemberê Îslamê di dema jiyana xwe de ji bo îbadetê Mislimanên ku li herêmên curbecur dijîn, mizgeft hebûn. Hin eşîrên misilman jî (li Taifê) li şûna perestgehên berê mizgeft çêkirin. Piştî wefata Pêxemberê Îslamê, qebûlkirina Îslamê gelek zêde bu û avakirina mizgeftan jî zêde bu.

Termên Mizgeftê[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Qible - arasteya mizgeftê ber bi Kabeyê ve.

Mihrab - Têgehek e ku tê wateya cîhek qul û qulkirî di nîvê dîwarê aliyê qibleyê de, ku melayê mizgeftê dema nimêjê dike, li ber cemaetê radiweste.

Mînber - Avahiya ku li ser xutbe tê xwendin.

Kursiya Weazê - Li milê çepê yê mihrabê ye, cihê ku mînber lê nîne, ew cihê ku berî nimêjê tê dayîn, ji bilî bikaranîna minberê.

Beşa muezin - Beşa ku ji bo muezinan veqetandî ye û bi têlekî darîn an kevirî hatiye dorpêç kirin.

Rehle - Maseyek taybete ku Ji bo xwendina Qur'anê tê bikaranîn

Qube - Hêmanek mîmarî ya nîvsferîkî ku ji bo nixumandina mizgeftan tê bikar anîn.

Minare - Ev avahiyên ku ji avahiya sereke bilindtir hatine çêkirin û ji bo ragihandina banga nimêjê û xwendina sala li mizgeftan tên bikaranîne.


Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Ev gotar ji agahiyên naveroka gotara wekhev a Wîkîpediyaya tirkî pêk tê.
  1. "sûreyê alî îmran ayet 96 (3-96)".