Marie Curie

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Marie Curie
Marie Curie (Nobel-Chem).png
Marie Curie, 1911
Roja jidayikbûnê 7'ê sermawezê 1867
Warşaw, Polonya
Roja mirinê 4'ê tîrmehê 1934
Sancellemoz (Fransa)
Hemwelatî Fransa
Eslê xwe Polon
Destûrname Faculté des sciences de Paris
Pîşe Fizîknas û kîmyager
Xelat Xelata Nobel a fîzîkê, 1903
Madalyayê Davy, 1903
Madalyayê Matteucci, 1904
Xelata Nobel a kîmyayê, 1911

Marie Sklodowska-Curie (* 7'ê sermawezê 1867 li Warşaw, Polonya; † 4'ê tîrmehê 1934 li Sancellemoz, (Haute-Savoie), Fransa; navê berê yê keçiktiyê Maria Salomea Skłodowska) kîmyager û fizîknaseka Fransî ya bi eslê xwe Polonî bû.

Yekemîn jin a ku Xelata Nobelê wergirtiye û yekemîn keseka ku du caran û di du beşên zanistiyê de ev xelat girtiye ye. Sala 1903Xelata Nobel a fîzîkê bi tevî mêrê xwe Pierre Curie û Henri Becquerel wergirtiye. Dîsa sala 1911Xelata Nobel a kîmyayê wergirtiye.

Jiyan[biguherîne]

Di zaroktiya xwe ya li Polonya de ji ber xizanî û nexweşiyan dê û hin xûşk-birayên xwe winda dike. Sala 1883'î bi dijwarî dibistana amadeyî bidawîdike. Li cem malbata parêzerekî dewlemend wekî mamosteyeka malê dixebite û pere berhedike ku li welatên dewlemend bixwîne. Wê demê li Polonya xwendina jinan a bilind nerewa bûye. Curie him li bavê xwe yê giran-nexweş xwedî derdikeve, him pere berhevdike û him jî bi dizî perwerdeya bilind a fîzîk û kîmyayê dibîne.

Di sermaweza 1891'î de diçe Fransayê û hema dest bi perwerdeya matematîk û fîzîkê dike. Bi fizîknasê navdar ê hemdemî Pierre Curie re dizewice. Gelek caran tevlî konferansên navneteweyî yên fîzîkê dibe û gelek keşfan dike. Gelek caran bi fizîknasên wekî Albert Einstein, Max Planck hwd re hevdîtinan û hevxebatan pêk tîne. Keça wan, Irène Joliot-Curie, sala 1935'î herwiha Xelata Nobel a kîmyayê werdigire.

Berhem[biguherîne]

  • Recherches sur les substances radioactives, Dissertation, 1904, Lêkolîn li ser rewşa radyoaktîviteyê
  • Traité de radioactivité, 2 Bend, 1910, Rastiya radyoaktîvîteyê
  • La radiologie et la guerre, 1920
  • L'Isotopie et les éléments isotopes, 1924
  • Les rayons α, β, γ des corps radioactifs en relation avec la structure nucléaire, 1933
  • Radioactivité, 1935

Xelat û payeyên din[biguherîne]

  • 1903 Xelata Davy-Medaille a Londonê tê tayîn, Royal Society.
  • Elementa kîmyayî ya 96, bi paşnava wê û mêrê wî tê binavkirin, Curium (Cm).
  • Li dûv wan asteorîdek bi navê (7000) Curie tê binavkirin.
  • Di nava 1910 û 1978 xebatên radyoaktîvîteyê bi navê wê tê kirin.
  • Navê wê /wan li gelek dibistan, dem, kolan hwd tê dayîn.
  • Ji sala 1980YE gelek aksiyonan bi navê wê / wan dike.[1]
  • Sala 1995 goristana wê û mêrê wê dibin Panthéon.
  • Dûgela Polonyayê sala 1932'î enstîtuyekê ku li ser radyûmê lêkolînan dike dadimezirîne û sala 1952'î bi bavê Curie binavdike.