Çeçen

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Çeçen 
Northeast Caucasian ethnic group
Beşek jiQ56312419
Cih Rûsya, Tirkiye, Qazaxistan, Fransa, Awistriya, Belçîka, Urdun, Almanya, Gurcistan, Iraq, Sûrî, Azerbaycan Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Street address
Gelhe
  • 1.700.000
Original publication
Edit infobox data on Wikidata
chechenos (es); Цæцæйнаг адæм (os); Чеченци (bg); çeçenler (tr); چیچن قوم (ur); tjetjener (sv); чеченці (uk); Чеченҳо (tg); Chechenlar (uz); Шешендер (kk); ĉeĉenoj (eo); Чеченци (mk); Čečeni (bs); Chechens (an); Чэчэнхэр (ady); Tchétchènes (fr); Чеченсем (cv); Người Chechnya (vi); ჩეჩენეფი (xmf); Tsjetsjniërs (af); Чечени (sr); Нохчий (inh); Chechens (sco); Чечень ястан (mn); tsjetsjenere (nb); Çeçenlər (az); Буртиял (av); Chechens (en); شيشانيون (ar); 車臣人 (yue); csecsenek (hu); Chechen-chhu̍k (hak); Çeçen (diq); Чечендар (ba); Tschetschenen (de); Нохчий (ce); Çeçenët (sq); مردم چچن (fa); 车臣人 (zh); Çeçen (ku); ჩეჩნები (ka); チェチェン人 (ja); شيشانيون (arz); צ'צ'נים (he); tsetseni (la); 车臣人 (wuu); tšetšeenit (fi); Čečeni (sh); Τσετσένοι (el); čečeni (hr); Čečenci (cs); ceceni (it); чеченнар (tt); 체첸인 (ko); tšetšeenid (et); чачэнцы (be-tarask); Сэсэнууд (bxr); Чеченар (lez); Чачэнцы (be); txetxens (ca); Мичихич (lbe); txetxen (eu); chechenos (pt); Мышгычхэр (kbd); Չեչեններ (hy); Çeçenner (gag); čečėnai (lt); чеченцы (ru); čečeni (lv); tjetjener (da); Seisniagh (ga); Suku Chechen (id); Czeczeni (pl); ചെചെൻസ്‌ (ml); Tsjetsjenen (nl); چیچن (pnb); Чэчиэннэр (sah); ceceni (ro); چچن‌‌لر (azb); Pobo checheno (gl); Чеченлиле (krc); ceceni (vec); Tsietsniaid (cy) gruppo etnico (it); kaukázusi népcsoport (hu); нахский народ, основное население Чечни (ru); ethnische Gruppe der Wainachen (de); گروه قومی شمال شرقی قفقاز (fa); 族群 (zh); Northeast Caucasian ethnic group (en); popor trăitor în zona de Nord a Munților Caucaz, popor de religie majoritar musulmană (ro); مجموعه عرقيه فى بلجيكا (arz); kaukaska grupa etniczna (pl); קבוצה אתנית באזור הקווקז (he); etnische groep (nl); καυκάσια εθνική ομάδα (el); Kafkasya'nın kuzeydoğusunda yaşayan bir halk (tr); Ресей құрамындағы Шешенстанды мекен еткен халық (kk); Northeast Caucasian ethnic group (en); grupo étnico del Cáucaso (es); kavkazské etnikum (cs); groupe ethnique (fr) Población chechena, Poblacion chechena (es); Peuple chechen, peuple tchétchène (fr); Чеченка, Нохчий, Чечены, Чеченец, Нохчи (ru); Цæцæйнæгтæ (os); ჩეჩნეფი (xmf); Çeçen, Çeçen-İnguş, Çeçenlerden (tr); ナフ人 (ja); Ichkeri, Ichkeriani (la); Čečeni, Čečenové, Čečenec (cs); Tjetjen (sv); Czeczeńcy (pl); Чеченський народ (uk); Чечен, Чечен халкы (tt); Chechen people, Vainakhs, Nokhchiy (en); Чеченнар (sah); Мичихичал, Чачанал (av); Tshetsheenit, Tsetseenit (fi); Chechenos (gl); Ĉeĉeno, noĥĉoj, noĥĉo (eo); Βαϊνάχοι, Νόχτσι (el); Nochtscho, Tschetschene (de)

Çeçen an Çaçan ji gelê ku li Çeçenistanê dijîn re tê gotin.

Çeçen ( "Нохчий" = "Nox-çhiy) bi Çeçenî diaxivin. Çeçen xwe bi navê Noxço binavdikin. Bi Îngûşan re him ji aliyê etnîk, him jî ziman ve nêzîkî hev in. Zimanê wan yek ji zimanên qefqazî ye. Derbarê bingeha gelê Çeçen de kêm agahî lê pirr angaşt hene. Tê pejirandin ku Çeçen ji Hûrrîyan tên. Zimanê Hurriyan ne ji zimanmalbata hind û ewropî ye, lê Hûrrî di nava berên Aryanan de heliyane.

Pirraniya Çeçenan ji mezheba Sunnî ya Îslamê ne. Piştî hilweşîna YKSS wekî beriya Bolşevîkan dîsa şerê Ûris û Çeçenan destpêkir. Niha bi qasî 1 Milyon Çeçen li welatê xwe dijîn, gelekan jî ji ber şer barkirine welatên Ewropa hwd.

Êtîmolojî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Peyva "Noxçhî" gelek kevn e û mana wê "Nox = pexemberê Nûh" û "çhî = zade", yanî "Noxçhî" = Nûhzade / zarokên Nûhe [1]

Eslê Çeçenan[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Eşîrên Nakh bav û kalên Çeçen û Îngûşan in. Nexş heta sedsala 16an li herêmên çiyayî dijîn. Piştî vê tarîxê daketin jêr û li deştê bi cih bûn. Ev dîrok di heman demê de bû roja misilmanbûna van gelan û pêşketina tevgerên netewî. Her wiha hin neteweperestên Çeçen koka xwe ji Ûrartûyan digirin.

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. http://lib.ugent.be/fulltxt/RUG01/001/787/093/RUG01-001787093_2012_0001_AC.pdf (li ser rûpela 13emin "noxchi= noah's descandants)