Gomada

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Bêstûn: Wêneyê herî mezin ê Dara ye, li bin lingê wî Gomada li erdê ye
Teswîrkirina serhildêrên ku bûbûn bendeyên Daryûs

Gomada[1] an jî Gaumāta[2] (bi tîpên li nivîskên Bêstûnê: OldPersian-GA.svgOldPersian-U.svgOldPersian-MA.svgOldPersian-A.svgOldPersian-TA.svg) serhildêrekî medî ye ku bixwe ji êla magiyan bû. Di sala 522yên berî zayînê de piştî serhildana (destpêka serhildanê : 11ê adarê) xwe demekê dibe desthilatdarê împeratoriya Medopersî. Di 29ê îlonê de, serhildana wî bi alîkariya generalên (Vîdafarna, Gobriyas, Vîdarna) Daryûs I hatiye şikandin. Piştî ku Daryûs Gomada dîl girt ew da kuştin û ji bo ku ti kes mîna wî serî nehilde, li Bêstûnê li ser zinarekî wêneyê Gomada yê ku li bin lingên Dara mîna êsîrekî ye hatiye xêzkirin. Gelek magiyên ku parêzvanên dînê Zerdeşt bûn ji aliyê Dara ve hatin kuştin û şikandina serhildana Gomada weke cejnê hat îlankirin. Navê vê cejnê Begadayîş[2] (ev nav ji heyva ku Gomada tê de têkçû ve tê) an jî li gorî Heredot Mogudayis (tê wateya kuştina magiyan) bû. Her sal di vê rojê de magî nikarîbûn derkevin derve ji ber ku heke derketibana wê hatibana kuştin.

Wergera nivîska li Bêstûnê[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Li jêr wergera nivîsên li Bêstûnê yên derbarê Gomada de hene.[3]

  • (Benda 10an) Şah Daryûs dibêje: Tişta di dorê de piştî ku ez bûme şah pêk hat. Kurekî Kûruş, yê bi navê Kambîz, yê ji xanedaniya me berî min li vir key bû. Birayekî Kambîz yê bi navê Bardiya hebû ku dê û bavên wî heman dêbavên Kambîz bûn. Piştre, Kambîz Bardiya kuşt. Hinga Kambîz, Bardiya kuşt ev ji aliyê mirovan ve nedihate zanîn. Piştî vê re Kambîz çû Mudrayayê. Dema Kambîz di nava Misirê de rêwîtiya xwe berdewam dikir, mirov bûne dijmin û derew belav bûn li welat, li Persiya û Medya û satrapiyên din jî.
  • (Benda 11an) Şah Daryûs dibêje: Piştre zilamek hebû bi navê Gomada, ku magî bû, li Payşiyavada (Paišiyâuvâdâ)[4], li çiyayekî bi navê Arakadrîş serhildan pêk anî. Di roja çardehê meha Viyaxana (11ê adarê) de serî hil da. Wî ji mirovan re derew kirin û got: "Ez Bardiya me, kurê Kurûş û birayê Kambîz im." Piştî vê re hemû mirovan serî hil da û ji Kambîz serkevtin bi dest xistin, li her du satrapiyên Medya û Persiya, herwiha li satrapiyên din jî. Wî keyanî zemt kir; di roja nehem a meha Garmapada (1ê tebaxa 522ê b.z.) de wî keyanî zemt kir. Piştre Kambîz ji sedemên xwezayî jiyana xwe ji dest da.
Daryûs û li bin piyê wî Gomada li erdê dirêjkirî ye
  • (Benda 12an) Şah Daryûs dibêje: Keyaniya ku Gomada yê magî, ji destê Kambîz stendî hertim ya xanedaniya me bû. Piştî vê re, Gomada yê magî, desthilatdariya Kambîz ji Persiya û Medya, û satrapiyên din têk bir û li gorî dilê xwe tevgeriya. Ew bû şah.
  • (Benda 13an) Şah Daryûs dibêje: Ti kes nîn bû, ne persiyek ne mediyek ne jî yekî ji xanedaniya me ku keyaniyê ji destê Gomada yê magî bistîne. Mirov ji wî pir ditirsîn, ji bo ku wî gelek mirovên ku Bardiyayê rastî nas dikirin kuştibû. Ji ber vê sedemê wî ew kuştibûn, lewma di got "belkî mirov nizanibin ku ez ne kurê Kûruş, Bardiya me". Heta ez ne hatim, ti kes nîn bû ku li dijî Gomada yê magî wêrek be û derkeve hemberê wî. Min ji Ahûramazda re dia kir; Ahûramazda alîkariya min kir. Di roja dehem a meha Begadayîş (29ê îlonê) de min, bi hindik zilaman re, Gomada yê magî û serkirde yên bi wî re kuştin. Li keleha Sîkayauvatîş a Nîsiya ya li herêma Medya ew kuşt; min desthilatdariya wî têk bir. Bi rûmetiya Ahûramazda ez bûme şah; Ahûramazda keyanî da min.
  • (Benda 14an) Şah Daryûs dibêje: Min keyaniya ku ji destê me hatibû stendin, dîsa bidest xist û ji nû ve li ser bingeha wê damezrand. Min perestegehên ku Gomada yê magî xera kiribûn û mêrgeh, û cihên ku mirov lê dijîn û malên ku Gomada yê magî desteser kiribûn, ji bo mirovan nû kirin. Min mirov li cihên wan niştecih kirin, mirovên Persiya û Medya û yên satrapiyên din. Min ew restore kirin mîna rewşa berî desteserkirinê. Min ev bi rûmeta Ahûramazda kir, ez xebitîm heta min xanedaniya me weke rojên berê damezrand; ez xebitîm, bi rûmeta Ahûramazda, lewma Gomada yê magî nekarîbû desthilatdariya mala me têk bibe.
  • (Benda 15an) Şah Daryûs dibêje: Piştî ku ez bûme şah min ev tişt kir.

Nêrîna dîroknasên hemdem[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Li gorî hinek dîroknasên hemdem, Gomada kurê Kûruş ê rasteqîn Bardiya ye û ji ber ku Şah Daryûs xwestiye hikûmdariya xwe piştrast bike, agahiyên cuda di derbarê Gomada de belav kirine.[5][6] Şah Daryûs heman tişt ji bo serhildêrên din jî kiriye. Mînak, di biwara serhildêrê babîlî Nîdîntu-Bêl de li nivîskên Bêstûnê wisa hatiye nivîsandin; ″Û zilamekî Babîlî yê bi navê Nîdîntu-Bêl, kurê Kîn-Zêr, li Babîlê serhildanek da destpêkirin: wî ji mirovan re derew kir û digot, Ez Nebukadnezar im, kurê Nabunaîta..″[7]

Herwiha bibîne[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. Eyloyê Medan Ferwertîş (bi tirkî), ji orîjînalê di 2011-06-26 de hat arşîvkirin, roja wergirtinê: 2011-08-02
  2. a b Wergera kevnenivîsa Bêstûn
  3. Nivîsên li ser zinarê Bêstûnê
  4. Agahî di derbarê vî bajarî (Paišiyâuvâdâ) de
  5. Axworthy, Michael Iran: Empire of the Mind
  6. Olmstead, A.T. History of the Persian Empire
  7. Nivîskên Bêstûnê

Girêdanên derve[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]