Joseph-Louis Lagrange

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Joseph-Louis Lagrange
Lagrange portrait.jpg
Lagrange
Zayîn 25'ê rêbendanê 1736(1736-01-25)
Torîno (Îtalya)
Mirin 10'ê Avrêla,1912
Parîs (Fransa)
Hemwelatî  Fransa
Esil  Îtalyan-Fransayî
Pîşe Matematîkzan, fîzîkvan û stêrnas
Xelat Yek ji 72 kesên ku navê wan li ser Barûya Eyfelê nivîsandiye ye.
biguherîneBelge

Joseph Louis Lagrange, matematîkzan û  stêrnasê îtalyan e. Ew di 25ê çileya sala 1736'an de li Torînoyê ji dayik bûye. Li gorî rayekê ew matematîkzanê herî mezin ê sedsala hijdehem e.[1]Ew beşekê jîna xwe li Prûsyayê, beşeke din jî li Fransayê bihartiye. Ew ji teoriya hejmaran heta mekanîka esmanî xebatên girîng kiriye.

Ew di sala 1766'an de li ser qewîtiya Euler û d'Alembertê ve dest pê gerînendetiya matematîkê ya Akademiya Zanistan a Prûsyayê kir. Ew ji 20 sal pirtir li wê derê ma û di vî wextî de gelek berhem anî holê. Di heman katî de jî ew gelek xelat ji Akademiya Zanistan a Fransayê girt.

Dozîneya wî ya ku di sala 1788'an de li ser mekanîka analîtîkî kiribû, piştî Newtonê xebata herî berfireh bû û ev dozîne di sedsala nozdehem de ji bo pêşvebirina fizîka matematîkî pir alîkar bû.[2]

Jîna wî[biguherîne]

Malbata wî îtalyan bû, belam li ber vê jî bav û kalên wî yên Fransayî hebûn. Di sala 1787'an de wexta ku 51 salî bû ji Berlînê mala xwe bir Fransayê û li Fransayê bû endamê Akademiya Fransayî û heta dawiya jîna xwe li Fransayê ma. Ji ber vê yekê Lagrange carna wek Fransayî carna jî wek Îtalyan tê ramankirin.

Di sala 1794'an de wexta ku École Polytechnique vebû, li wê derê profesorê analîz ê yekem bû. Lagrange di 10'ê avrêla sala 1813'an de li Parîsê mir û navê wî jî wekî navên endezyar, matematîkzan û zanyarên Fransayî, li ser Barûya Eyfelê hate nivîsandin.

Hevkêşeya Defransiyel a Lagrange[biguherîne]

Lagrange di matematîkê de li ser hevkêşeyên defransiyel de gelek xebat kiriye û hevkêşeyekê bi navê wî jî heye.

Hevkêşeya Lagrange bi vî awayî ye :: [3]

Ji bo çareserkirina giştî ya vê hevkêşeyê, li gorî x'ê darişteya her du aliyê hevkêşeyê tê girtin. Lê belê di serî de ji bo ku di çareserkirinê de tevlihevî çê nebe, em ji darişteya y'ê re p bêjin.()

li vir derê ji bo ku em di serî ji re gotibûn, em karin hevkêşeya xwe bi vî awayî binivîsin:[4]

li vir derê heke em fonksiyona g yê girêdayî p bişeyinî aliyê din, hevkêşe wiha dibe:

Ji vir derê:

  • Heke ê bibe, regeke reel ê hevkêşeyê dê hebe. Ev reg wek tê terîfkirin û ev îfade di hevkêşeya Lagrange'ê de bê nivîsandin, hevkêşeya nû dê bi vî awayî bibe:
    •  : Ev fonksiyonê ku ji neguhora kêfî re girêdayî nîn e, çareseriyeke tekane ye.
  • Heke bibe, hevkêşeya bi sererastkirinê tê vî halî:
    • Bi çareserkirina vê hevkêşeya lîneer a ku li gorî x'ê hatiye nivîsandin, çareseriya tê bidestxistin.

Di navbera ev îfade û hevkêşeyê de ji navê tê rakirin û çareserî tê dîtin.

Jê cuda binêrin[biguherîne]

Çavkanî[biguherîne]

  1. W.W. Rouse Ball, 1908 Joseph Louis Lagrange (1736 - 1813)[1], A short account of the history of mathematics, 4th ed.
  2. Lagrange, Joseph-Louis 1888–89. Mécanique Analytique, 4th ed., 2 vols. Paris: Gauthier-Villars et fils.
  3. Çözümlü Diferansiyel Denklem Problemleri,Doç.Dr. Erhan Pişkin, rûpela 193yem
  4. Çözümlü Diferansiyel Denklem Problemleri,Doç.Dr. Erhan Pişkin, rûpela 194em