Benjamin Netanyahu

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Benjamin Netanyahu
Netanyahu official portrait (cropped).jpg
Navê rastî
בנימין נתניהו Li ser Wîkîdaneyê biguhêre
Jidayikbûn21 çiriya pêşîn 1949 Li ser Wîkîdaneyê biguhêre
Tel Aviv Li ser Wîkîdaneyê biguhêre
HevwelatîÎsraêl Li ser Wîkîdaneyê biguhêre
Perwerde
Pîşe
Xebat
  • A Place Among the Nations
  • Fighting Terrorism
  • Q97600761 Li ser Wîkîdaneyê biguhêre
Meqam
  • Permanent Representative of Israel to the United Nations (1984–1988)
  • Serokwezîrê Îsraelê (1996–1999)
  • Serokwezîrê Îsraelê (2009–2021)
  • Leader of the Opposition (2006–2009)
  • Knesset member (1988–1992) Li ser Wîkîdaneyê biguhêre
Partiya Siyasî
  • Likud (1980s–) Li ser Wîkîdaneyê biguhêre
Hevjîn
  • Sara Netanyahu (1991–)
  • Miki Weizman Haram (1972–1978)
  • Fleur Cates (1981–1989) Li ser Wîkîdaneyê biguhêre
Zarok
  • Noa Roth
  • Yair Netanyahu
  • Avner Netanyahu Li ser Wîkîdaneyê biguhêre
Dê û bav
  • Benzion Netanyahu Li ser Wîkîdaneyê biguhêre (bav)
  • Zila Netanyahu Li ser Wîkîdaneyê biguhêre (dê)
Xizm
  • Shmuel Ben-Artzi (xezûr)
  • Elisha Netanyahu (paternal uncle)
  • Nathan Netanyahu (male first cousin)
  • Shoshana Netanyahu (wife of paternal uncle) Li ser Wîkîdaneyê biguhêre
Xelat
  • Jabotinsky Medal (1980)
  • Tzeltner Prize (1987) Li ser Wîkîdaneyê biguhêre
Malperwww.netanyahu.org.il/ Li ser Wîkîdaneyê biguhêre
Benjamin Netanyahu Signature.svg
biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêreBelge

Benjamin Netanyahu (jdb. 21ê çiriya pêşîn a 1949an) siyasetmedarekî Îsraêlê ye.

Ew ji sala 1996 heta 1999 û dîsa ji 2009 heta 2021, wek nehemîn serokwezîrê Îsraêl kar kir. Tê çaverê kirin ku ew vegere serokwezîr piştî hilbijartinên qanûnî yên îsraêlî 2022. Ew niha wek Serokê Opozîsyonê û Serokê Likud - Tevgera Azadî ya Netewî kar dike. Netanyahu di dîroka welêt de serokwezîrê herî demdirêj e ku 15 salan wezîfe kiriye. Ew di heman demê de yekem serokwezîr bû ku li Îsraêlê piştî Daxuyaniya Serxwebûnê hate dinê.[1][2]

Kurtejiyan[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Netanyahu li Tel Avîvê ji dêûbavên Cihûyên laîk ji dayik bû, hem li Orşelîmê, hem jî ji bo demekê li Philadelphia, Pennsylvania, li Dewletên Yekbûyî mezin bû. Di sala 1967an de vegeriya Îsraêlê û tevlî Hêzên Parastina Îsraêlê bû. Ew di hêzên taybet ên Sayeret Matkal de bû serokê tîmê û beşdarî gelek mîsyonan bû, berî ku bi rûmet ji kar were derxistin, dû re pileya kaptanê bi dest xist. Piştî qedandina Enstîtuya Teknolojiyê ya Massachusetts, Netanyahu bû şêwirmendê aborî yê Koma Şêwirmendiya Boston. Ew di sala 1978 de vegeriya Îsraîlê û Enstîtuya Dijî Terorê ya Yonatan Netanyahu damezrand. Ji 1984-1988, Netanyahu Nûnerê Daîmî yê Îsraêlê li Neteweyên Yekbûyî bû. Di sala 1993an de wek serokê Likud hat hilbijartin û bû Serokê Opozisyonê. Wî di hilbijartinên 1996an de serokwezîr Shimon Peres têk bir, yê yekem ku serokwezîr rasterast bi dengê gel hate hilbijartin, û bû serokwezîrê herî ciwan ê Îsraêlê. Piştî ku Netanyahu û Likud di hilbijartina sala 1999 de ji aliyê partiya Yek Îsraîl ya Ehud Barak ve bi giranî têk çûn; Netanyahu biryar da ku bi tevahî ji siyasetê vekişe, û ket sektora taybet. Piştî çend salan, piştî ku cîgirê wî wek Serokê Likud, Ariel Sharon, bû serokwezîr, Netanyahu qanih bû ku vegere siyasetê, û wekî Wezîrê Karên Derve û Wezîrê Darayî kar kir. Weke wezîrê darayî, Netanyahu reformên mezin di aboriya Îsraêlî de da destpêkirin. Reformên wî li gorî şîrovekaran performansa aborî ya paşerojê ya Îsraêlê bi awayekî berbiçav çêtir kirin.[3] Netanyahu paşê bi Sharon re şer kir, di dawiyê de ji ber nakokiyên di derbarê plana veqetandina Xezeyê de îstifa kir.

Netanyahu di Kanûna 2005an de vegeriya ser serokatiya Likud piştî ku Şaron dev ji kar berda û partiyeke nû, Kadima ava kir. Di navbera salên 2006 û 2009an de Serokê Opozîsyonê bû. Tevî ku Likud di hilbijartinên 2009ê de bû duyem ji bo Kadima, Netanyahu karî bi partiyên din ên rastgir re hikûmeteke koalîsyonê ava bike û bo cara duyem sond xwar û bû serokwezîr.[4][5][6] Di hilbijartinên 2013 û 2015'an de Lîkud bi ser ket.[7] Piştî ku di hilbijartinên Nîsana 2019’an de ti partî nekarî hikûmetê ava bike, di sala 2019’an de hilbijartina duyemîn pêk hat. Di hilbijartinên Îlona 2019an de, hevalbendiya navendî ya Şîn û Spî, bi serokatiya Benny Gantz, hinekî li pêş Likud a Netanyahu derket; lê belê ne Netanyahu û ne jî Gantz nekarîn hikûmetê ava bikin.[8] Piştî rawestana siyasî ya domdar, ev yek hate çareser kirin dema ku Likud û Şîn û Spî piştî hilbijartina 2020-an gihîştin peymanek koalîsyonê. Li gorî şertên peymanê, serokwezîrtî dê di navbera Netanyahu û Gantz de bizivire, ku tê de Gantz di Mijdara 2021-an de li şûna Netanyahu hate plan kirin.[9] Di Kanûna 2020-an de, ev koalîsyon hilweşiya û hilbijartinek nû di Adara 2021-an de hate kirin. Di hukûmeta xwe ya dawî de, Netanyahu rêberiya bersiva Îsraêlê ji pandemiya COVID-19 û krîza Îsraêl-Filîstînê ya 2021 kir. Di Hezîrana 2021ê de, piştî ku Naftali Bennett bi Yair Lapid re hikûmetek ava kir, Netanyahu ji serokwezîrtiyê hate derxistin û ji bo cara sêyemîn bû Serokê Opozîsyonê.

Netanyahu nêzîkbûna xwe ya bi Donald Trump re, ku ji salên 1980-an vir ve hevalek kesane ye, eşkere kir û ev nêzikbûn ji sala 2016-an vir ve bingeheke siyaseta wî bû.[10] Di dema serokatiya Trump de, Amerîka Qudsê wek paytexta Îsraêlê nas kir, serweriya Îsraêlê li ser bilindahiyên Golanê nas kir û navbeynkariya Peymana Îbrahîm kir, ku rêze rêkeftinên normalîzekirinê di navbera Îsraîl û welatên cuda yên Ereb de ye. Ji Kanûna 2016ê ve, Netanyahu ji aliyê polîs û dozgerên Îsraîlê ve ji ber gendeliyê di bin lêpirsînê de ye. Di 21’ê Mijdara 2019’an de bi sûcên binpêkirina baweriyê, bertîl û sextekarîyê doz lê hatibû vekirin.[11] Ji ber îdianameyê, Netanyahu bi qanûnî mecbûr bû ku dev ji hemî postên xwe yên wezaretê berde ji bilî posta serokwezîr, berî ku ji kar were avêtin.[12]

Çavkanî[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

  1. Heller, Aron (17 tîrmeh 2019). "Netanyahu makes history as Israel's longest-serving leader". Associated Press. Roja wergirtinê: 17 tîrmeh 2019.
  2. Williams, Dan (18 tîrmeh 2019). "Bruised but driven, Netanyahu becomes Israel's longest-serving PM". Reuters. Roja wergirtinê: 18 tîrmeh 2019.
  3. Mitchell, Thomas G. (2015). Likud Leaders. Jefferson, North Carolina: McFarland. r. 186. ISBN 978-0786497133.
  4. Hoffman, Gil (10 sibat 2009). "Kadima wins, but rightist bloc biggest". The Jerusalem Post. Roja wergirtinê: 17 hezîran 2012.
  5. "Netanyahu sworn in as Israel's prime minister". Haaretz. 31 adar 2009. Roja wergirtinê: 10 adar 2013.
  6. Heller, Jeffrey (31 adar 2009). "Netanyahu sworn in as Israeli prime minister". Reuters. Ji orîjînalê di 24 îlon 2015 de hat arşîvkirin. Roja wergirtinê: 10 adar 2013.
  7. Tobin, Amir; Birnbaum, Ben (20 adar 2015). "'Is This Ship Sinking?' Inside the Collapse of the Campaign Against Netanyahu". The New Yorker. New York City: Condé Nast.
  8. Hoffman, Gil (21 çiriya paşîn 2019). "Rivlin hands over mandate, begs MKs to prevent third election". The Jerusalem Post (bi îngilîzî). Roja wergirtinê: 21 çiriya paşîn 2019.
  9. Eglash, Ruth (17 gulan 2020). "After three elections and political deadlock, Israel finally swears in new government". The Washington Post. Roja wergirtinê: 20 gulan 2020.
  10. Halbfinger, David M. (9 çiriya paşîn 2020). "Biden's Win Means a Demotion for Netanyahu and Less Focus on Israel". The New York Times. Ji orîjînalê di 9 çiriya paşîn 2020 de hat arşîvkirin.
  11. Wootliff, Raoul (21 çiriya paşîn 2019). "AG announces Netanyahu to stand trial for bribery, fraud and breach of trust". The Times of Israel. Roja wergirtinê: 22 çiriya paşîn 2019.
  12. Staff writer (23 çiriya paşîn 2019). "Netanyahu said set to give up 4 ministry portfolios after charges announced". The Times of Israel. Roja wergirtinê: 23 çiriya paşîn 2019.