Jîna Emînî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Jîna Emînî
Jidayikbûn 22ê tîrmehê 2000an
Mirin 16ê îlonê 2022an (22 salî)
Tehran, Îran
Sedema mirinê Îşkencekirin (ji aliyê hêzên Îranê ve)
Esil Kurd
Navê din Mehsa Emînî
Hevwelatî Îran
biguherîneBelge

Jîna Emînî (jdb. 20 tîrmeh 2000, Saqiz, Rojhilatê Kurdistanê – m. 16 îlon 2022, Tehran, Îran) wek Mehsa Emînî jî tê naskirin, keçeke 22 salî ya kurd bû ku di 13ê îlona sala 2022an de ji aliyê hêzên Îranê ve bi hinceta ku xwepêçana wê sererast nîne hatibû desteserkirin. Piştî birina wê yê navenda polêsan a ku li kolana Wuzera ya Tehranê ye, li gorî daxuyaniyên jinên ku di heman demê de bi Jîna re li navenda polêsên exlaqê bûn, Jîna ji aliyê heman hêzên ku wê desteser kirine bi awayekî giran hatibû îşkencekirin.[1][2][3] Jiber sedemên îşkencekirin û derbên ku li serê Jîna Emînî dikeve, di êvara 13ê îlona 2022an de sewqê Nexweşxaneya Kasrayê dikin. Piştî sê rojan, di 19ê îlona sala 2022an de, jiber şikestina serê wê ku dibe sedema travmaya giran, Jîna li Nexweşxaneya Kasrayê ku li ser kolana Alvand a li Qada Arjantîn a Tehranê ye, jiyana xwe jidest daye.[3]

Jîna Emînî keçeke kurd bû ku bi eslê xwe ji bajarê Seqiz a Rojhilata Kurdistanê ye. Jîna di nav malbateke rewşenbîr de mezin bibû.

Bûyer[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Desteserkirina wê[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Jîna Emînî ji bo serlêdana xizmên wan ên ku li Tehranê ye bi malbata xwe re diçe Tehranê.[1][3]

Jîna, saet di 6ê piştî nîvroya roja sêşem a 13ê îlona 2022an de li nêzîkê rawestgeha metroya Şehîd Heqanî ya li ser rêya Şehîd Heqanî ya Tehranê dema ku li gel birayê xwe bû, ji aliyê hêzên bi navê "polêsên exlaqê" ji bo xwepêçana wê hate desteserkirin û bi sedema şîret û fêrkariya xwepêçandanê, wê dibin navenda polêsan a li kolana Wuzera ya Tehranê.[1][3]

Malbata Emînî da zanîn ku di dema girtina keça wan de alozî derketiye û rayedarên ewlehiyê li birayê wê xistine. Xalê Emînî got: “Birayê Jîna li wir bû û dema xwest xwe biparêze, gaza rondikrêj avêtine wî û lê xistine.[4]

Îşkencekirina ji aliyê polisên Îranê ve[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Jinên ku bi Jîna Emînî re hatine binçavkirin diyar kirin e ku ji ber li hemberî heqaret û lanetên efserên ku ew girtine, Jîna li ber xwe daye rastî derbên giran hatiye.[5] Piştê du saetan agahî ji birayê wê re tê ku Jîna bi ambûlansê ji polisxaneyê derxistine. Hatiye ragihandin ku Jîna ji aliyê polîsên Îranê ve hatiye îşkencekirin û ji ber îşkenceyê derb li serê wê ketiye û xwînrijîna mejî ya Jîna pêk hatiye.[1] Birayê wê Kiyareş li ser û lingên Jîna Emînî birîn û şopên lêdanê dibîne.[5]

Mirina wê[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Dîmenek ji Nexweşxaneya Kasrayê ku Jîna Emînî lê jiyana xwe jidest daye.

Hejmarek bijîjkan li ser bingehê nîşaneyên klînîkî ku di nav de xwînrijîna ji guh û birînên ku di bin çavan de heye ragihandin ku birînek mêjî ya Jîna heye.[6][7] Tomografiya serê Jîna ku aliyê hacktivîstan ve ji komputerên nexweşxaneyê hatine derxistin, şikestinek hestî ya ser, hemorrajî û edema (perç) mejî nîşan dide.[8][9]

Jîna piştî sê rojan di 16ê îlona 2022an de li Nexweşxaneya Kasrayê ku li ser kolana Alvand a li Qada Arjantîn a Tehranê ye, jiyana xwe ji dest dide.[3] Bavê wê Emcet Emînî diyar kiriye ku di dema teşhîsa keça wî de tenê rû û lingên keça wî nîşanê wî dane.[10] Destûra ku li laşê Jîna binêrin ka şopên birînan heye yan na, nedane malbata wê. Bavê wê di axaftina xwe de tîne ziman ku li ling û rûyê Jîna birîn hebûn.[10] Dema bavê wê ji nojdaran pirsa birînên ling û rûyê wê dike, bersiva "emê lê binêrin we agahdar bikin" hildide.[10] Heta niha rapora otopsî ya Jîna Emînî ji aliyê rayedarên Îranê ve bi malbata wê re nehatiye parvekirin.[10]

Xwepêşandanên li dijî kuştina wê[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Dîmenek ji xwepêşandanên dijî kuştina Jîna Emînî, li ser rêya Kesawerz a Tehranê.

Xwepêşandanên li bajaran[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Piştî mirina Jîna Emînî li bajarê wê, bajarê Seqizê jî ku di nav de ye li gelek bajaran xwepêşandan hatin lidarxistin. Di demên destpêkê de komêk ji gelên Tehranê li nêzîkê Nexweşxaneya Kasrayê kombûn siloganên wekê "Bimre dîktator" "Polîsên exlaqê kujer in" "Kesên ku xwîşka min kuştiye ezê wê/wî bikujim" "Em bi xwîna te sond dixwin Mehsa Îran azad dibe" "Xamineyî kujer e, desthilatdariya wî betal e" û "Zexta li ser jinan ji Kurdistanê heta Tehranê" anîn ziman.[11][12][13] Piştî mirina Jîna Emînî roj bi roj xwepêşandan û meş li bajarên cuda zêdetir bûn û li seranserê Îranê belav bû.

Li ser medyaya civakî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Girtin, îşkencekirin û kuştina Jîna Emînî ji aliyê Polîsên Exlaqê ve li ser torên civakî bû sedema nerazîbûnan. Di vê demê de, hashtag #MahsaAmini bûye yek ji hashtagên herî tweetkirî yên tweetên farisî. Hejmara tweet û retweetên van hashtagan ji 10 milyonan derbas bûn.[14][15] Hinek hûnermendên jin û jinên Îranî li jiber kuştina Jîna li ser medyaya civakî vîdeoyên bi birîna porên xwe nerazîbûn û bertekên xweyê nîşan dan.[16]

Bertekên li dijî kuştina wê[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Saziyên navneteweyî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  • Rêxistina Efûyê ya Navneteweyî li ser kuştina Jîna Emînî daxûyaniyek weşand. Di daxuyaniya xwe de dibêje ku “Şert û mercên ku bûne sedema mirina bi guman a jina ciwan Jîna Mehsa Emînî ya 22 salî, di nav de îdiayên îşkence û muameleya xerab a di qereqolê de, divê bi gumana ku sûc hene bêne lêkolînkirin.[17][18][19]
  • Çavdêriya Mafên Mirovan: mirina Emînî bi “hovîtî” bi nav kir û nivîsî: “Rayedarên Îranê divê yasaya hicabê ya mecbûrî betal bikin û yasayên din ên ku jinan ji serxwebûn û mafên wan bêpar dike, rakin an sererast bikin.[20][21]
  • Navenda Mafên Mirovan a Îranê: Jîna Emînî qurbaniyeke din a şerê Komara Îslamî ya Îranê li dijî jinan da zanîn û daxwaz kir ku tundûtûjiya li dijî jinan di Îranê de bi tundî li hemû cîhanê were şermezarkirin ku rê li ber karesatên bi vê rengê bên girtin.[22]
  • Neteweyên Yekbûyî (NY) ragihand ku divê îşkence û kuştina Jîna Emînî bi awayekî serbixwe bê lêkolînkirin.[23][24]
  • Anonymous, amaje bi wê yekê kir ku çend malperên medyayî yên hikûmeta Îranê û yên girêdayî dewleta Îranê ji bo piştgirîkirina xwepêşanderan asteng kirine û vîdyoyek belav kir ku tê de piştevaniya komên ji xwepêşandanan re ligel dîmenên xwepêşandanan belav dike.[25]

Daxuyaniyên siyasetmedaran[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  • Cewaid Rehman, Raporterê Taybet ê Neteweyên Yekbûyî, xemgîniya xwe ji tevgerên Komara Îslamî ya Îranê nîşan da û got: Ev bûyer nîşana binpêkirina berfireh a mafên mirovan ê li Îranê ye.[26]
  • Wezareta Karên Derve ya Fransayê îşkenceya ku bû sedema mirina Jîna Emînî şermezar kir.[27]
  • Wezîrê derve yê Amerîkayê Antony Blinken kuştina di destê hêzên polis ên Îranê de şermezar kir û daxwaza rawestandina van kiryarên dewleta Îranê kir.[28][29]
  • Karbidestên Yekîtiya Ewropayê mirina wê şermezar kirin.[30] Josep Borell, berpirsê siyaseta derve ya Yekîtîya Ewropayê (YE) mirina wê "ne qebûlkirin" bi nav kir.[31] Berdevkekî daxuyaniyek da û ragihand ku tişta ku li Jîna Emînî hatiye, nayê qebûlkirin û divê berpirsyarên vê kuştinê bên dîtin.[32]
  • Serok Joe Biden di gotara salane ya rêberên cîhanê de li Neteweyên Yekgirtî di 21ê Îlona 2022an de, amaje bi rewşa jinan li Îranê kir û jibo mirina Jîna Emînî soza piştevaniya bi jinên Îranî re da.[33]
  • Hevserokê Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) a berê Selahattin Demirtaş û hevserokê şaredarê bajarê mezin a Amedê Selçuk Mızraklı ku niha di girtîgehê de ne, jibo kuştina Jîna Emînî porên xwe kur kirin.[34]

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. a b c d "Îran di bin navê 'şîretê' de jinekê kuşt | Xwebun". 2022-09-16. Retrieved 2022-09-16.
  2. "Kurdistan24".
  3. a b c d e "Îşkencekirina Jîna Emînî". www.rudaw.net. Retrieved 2022-09-16.
  4. "Desteserkirina Jîna ji aliyê polêsên Îranê ve".
  5. a b "Îşkencekirin a Jîna Emînî". www.rudaw.net. Retrieved 2022-09-22.
  6. "Mahsa Amini's medical scans show skull fractures caused by 'severe trauma': Report". Al Arabiya English (in îngilîzî). 2022-09-19. Retrieved 2022-09-23.
  7. "Iranian Medical Official Says Amini's Death Caused By Head Injury, Rejects Official Version". RadioFreeEurope/RadioLiberty (in îngilîzî). Retrieved 2022-09-23.
  8. "Mahsa Amini's medical scans show skull fractures caused by 'severe trauma': Report". Al Arabiya English (in îngilîzî). 2022-09-19. Retrieved 2022-09-23.
  9. "Mahsa Amini's CT Scan Shows Skull Fractures Caused By Severe Blows". Iran International (in îngilîzî). Retrieved 2022-09-23.
  10. a b c d "Bavê Jîna Amînî: Cenazeyê keça min nîşanî me nedan". mezopotamyaajansi35.com. Retrieved 2022-09-23.
  11. "Protests in Iran at death of Kurdish woman after arrest by morality police". the Guardian (in îngilîzî). 2022-09-17. Retrieved 2022-09-26.
  12. "the police open fire at the funeral". Italy 24 News English (in American English). 2022-09-17. Retrieved 2022-09-26.
  13. "www.rudaw.net/english". www.rudaw.net. Retrieved 2022-09-26.
  14. Reuters (2022-09-18). "Fury grows in Iran over woman who died after hijab arrest". Reuters (in îngilîzî). Retrieved 2022-09-26.
  15. "هشتگ مهسا امینی ترند جهانی شد – DW – ۱۴۰۱/۶/۲۷". dw.com (in farisî). Retrieved 2022-09-26.
  16. "Iran women cut their hair to protest against death of 22-year-old woman in custody". The Indian Express (in îngilîzî). 2022-09-19. Retrieved 2022-09-26.
  17. Reuters (2022-09-16). "Iran woman's death after morals police arrest sparks protests". Reuters (in îngilîzî). Retrieved 2022-09-23.
  18. "Woman dies after arrest by Iran's morality police". www.aljazeera.com (in îngilîzî). Retrieved 2022-09-23.
  19. "Condemnations Follow Death Of Young Woman In Iranian Police Custody". Iran International (in îngilîzî). Retrieved 2022-09-23.
  20. "Woman Dies in Custody of Iran's 'Morality Police'". Human Rights Watch (in îngilîzî). 2022-09-16. Retrieved 2022-09-23.
  21. "The Murder of Mahsa Amini; Iran Human Rights Calls for an International Fact-Finding Mission". iranhr.net (in îngilîzî). Retrieved 2022-09-23.
  22. "Mahsa Amini is Another Victim of the Islamic Republic's War on Women". Center for Human Rights in Iran. 2022-09-16. Retrieved 2022-09-23.
  23. "UN calls for 'impartial' investigation into Iranian woman's death". www.aljazeera.com (in îngilîzî). Retrieved 2022-09-23.
  24. Welle (www.dw.com), Deutsche. "Iran: UN calls for probe into death of Mahsa Amini in police custody | DW | 20.09.2022". DW.COM (in British English). Retrieved 2022-09-23.
  25. Motamedi, Maziar. "'Anonymous' hacks Iran state websites after Mahsa Amini's death". www.aljazeera.com (in îngilîzî). Retrieved 2022-09-23.
  26. "Mahsa Amini's mother: Zhina! People have come for you!" (in American English). 2022-09-17. Retrieved 2022-09-23.
  27. Reuters (2022-09-19). "France's Ministry of Foreign Affairs condemns the death of Mahsa Amini". Reuters (in îngilîzî). Retrieved 2022-09-23.
  28. "Death of Mahsa Amini". Wikipedia (in îngilîzî). 2022-09-23.
  29. Reuters (2022-09-19). "US demands accountability in death of Iranian woman after hijab arrest". Reuters (in îngilîzî). Retrieved 2022-09-23.
  30. "EU concern over woman who died after being stopped by morality police". euronews (in îngilîzî). 2022-09-20. Retrieved 2022-09-23.
  31. "EU concern over woman who died after being stopped by morality police". euronews (in îngilîzî). 2022-09-20. Retrieved 2022-09-23.
  32. "eeas.europa.eu".
  33. "Joe Biden Vows Solidarity With Iran Women Amid "Anti-Hijab" Protests". NDTV.com. Retrieved 2022-09-23.
  34. "Demîrtaş û Mizrakli ji bo Jîna Mahsa Amînî pora xwe jê kirin". mezopotamyaajansi35.com. Retrieved 2022-09-23.