Marie Curie

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Marie Curie
Marie Curie (Nobel-Chem).png
Marie Curie, 1911
Navê rastî
Marie Curie Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Jidayikbûn
Marya Salomea Skłodowska Li ser Wîkîdaneyê biguherînê

7ê çiriya paşîn a 1867an
Mirin 4ê tîrmeha 1934an (66 salî)
Sancellemoz (Fransa)
Sedema mirinê Aplastic anemia li ser wîkîdaneyê biguherînê(Sedemên sirûştî)
Cihê goristanê Panthéon, Cemetery Sceaux Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Esil Polon
Hevwelatî Fransa
Perwerde
  • Science Faculty of Paris
  • Flying University
  • Zanîngeha Parîsê (1891–1893)
  • X LO im. Królowej Jadwigi in Warsaw
  • Zanîngeha Parîsê Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Destûrname Faculté des sciences de Paris
Pîşe Fizîknas û kîmyager
Xebat
  • Traité de Radioactivité Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Meqam
Hevjîn
Zarok
  • Irène Joliot-Curie
  • Ève Curie Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Dê û bav
  • Władysław Skłodowski Li ser Wîkîdaneyê biguherînê (bav)
Malbat Skłodowská Li ser Wîkîdaneyê biguherînê
Xelat Xelata Nobel a fîzîkê, 1903
Madalyayê Davy, 1903
Madalyayê Matteucci, 1904
Xelata Nobel a kîmyayê, 1911
Marie Curie Skłodowska Signature Polish.jpg
biguherîne - Wîkîdaneyê biguherîneBelge

Marie Salomea Skłodowska-Curie (jdb. 7ê çiriya paşîn a 1867an li Warşova, Polonya; m. 4ê tîrmeha 1934an  li Sancellemoz, (Haute-Savoie), Fransa; navê berê yê keçiktiyê Maria Salomea Skłodowska) kîmyager û fizîknaseke fransî ya bi eslê xwe Polonî bû.

Yekemîn jin a ku Xelata Nobelê wergirtiye û yekemîn keseke ku du caran û di du beşên zanistiyê de ev xelat girtiye ye. Sala 1903î Xelata Nobel a fizîkê bi tevî mêrê xwe Pierre Curie û Henri Becquerel wergirtiye. Dîsa sala 1911î Xelata Nobel a kîmyayê wergirtiye.

Jiyan[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Di zaroktiya xwe ya li Polonya de ji ber xizanî û nexweşiyan dê û hin xûşk-birayên xwe winda dike. Sala 1883î bi dijwarî dibistana amadeyî bidawîdike. Li cem malbata parêzerekî dewlemend wekî mamosteyeke malê dixebite û pere berhedike ku li welatên dewlemend bixwîne. Wê demê li Polonya xwendina jinan a bilind nerewa bûye. Curie him li bavê xwe yê giran-nexweş xwedî derdikeve, him pere berhevdike û him jî bi dizî perwerdeya bilind a fîzîk û kîmyayê dibîne.

Di çiriya paşîn a 1891î de diçe Fransayê û hema dest bi perwerdeya matematîk û fîzîkê dike. Bi fizîknasê navdar ê hemdemî Pierre Curie re dizewice. Gelek caran tevlî konferansên navneteweyî yên fîzîkê dibe û gelek keşfan dike. Gelek caran bi fizîknasên wekî Albert Einstein, Max Planck hwd re hevdîtinan û hevxebatan pêk tîne. Keça wan, Irène Joliot-Curie, sala 1935î herwiha Xelata Nobel a kîmyayê werdigire.

Berhem[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  • Recherches sur les substances radioactives, Dissertation, 1904, Lêkolîn li ser rewşa radyoaktîviteyê
  • Traité de radioactivité, 2 Bend, 1910, Rastiya radyoaktîvîteyê
  • La radiologie et la guerre, 1920
  • L'Isotopie et les éléments isotopes, 1924
  • Les rayons α, β, γ des corps radioactifs en relation avec la structure nucléaire, 1933
  • Radioactivité, 1935

Xelat û payeyên din[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  • 1903 Xelata Davy-Medaille a Londonê tê tayîn, Royal Society.
  • Elementa kîmyayî ya 96, bi paşnava wê û mêrê wî tê binavkirin, Curium (Cm).
  • Li dûv wan asteorîdek bi navê (7000) Curie tê binavkirin.
  • Di nava 1910 û 1978 xebatên radyoaktîvîteyê bi navê wê tê kirin.
  • Navê wê /wan li gelek dibistan, dem, kolan hwd tê dayîn.
  • Ji sala 1980î YE gelek aksiyonan bi navê wê / wan dike.[1] Girêdana arşîvê 11 tîrmeh 2014 li ser Wayback Machine
  • Sala 1995 goristana wê û mêrê wê dibin Panthéon.
  • Dûgela Polonyayê sala 1932î enstîtuyekê ku li ser radyûmê lêkolînan dike dadimezirîne û sala 1952î bi bavê Curie binavdike.