Here naverokê

Pîrî Reîs

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Pîrî Reîs
Image dans Infobox.
Jidayikbûn
Li ser Wîkîdaneyê bibîne û biguhêre
Karaman (en) ou GeliboluLi ser Wîkîdaneyê bibîne û biguhêre
Mirin
Navê rastî
پیری رئیس‎Li ser Wîkîdaneyê bibîne û biguhêre
Navê jidayikbûnê
احمد مُحیی‌الدین پیریLi ser Wîkîdaneyê bibîne û biguhêre
Hevwelatî
Sernavê rûmetî
Hajji (en)Li ser Wîkîdaneyê bibîne û biguhêre
Pîşe
Erdnîgarnas, cartographer, efser, admiralLi ser Wîkîdaneyê bibîne û biguhêre
Qadên xebatê
Cartography (en), ErdnîgarîLi ser Wîkîdaneyê bibîne û biguhêre
Artêş
Ottoman Navy (en)Li ser Wîkîdaneyê bibîne û biguhêre
Payeya leşkerî
Admiral (en) (dp. )Li ser Wîkîdaneyê bibîne û biguhêre
Şerên tevlêbûyî
Battle of Zonchio (en)
Siege of Rhodes (en)
Capture of Aden (en)
Ottoman–Mamluk War of 1516–17 (en)
Battle of Modon (en)
Capture of Muscat (en)Li ser Wîkîdaneyê bibîne û biguhêre
Xebatên navdar
Piri Reis map (d), Kitab-ı Bahriye (d)Li ser Wîkîdaneyê bibîne û biguhêre

Ehmed Muhîdîn Pîrî ku pirtir li ser navê Pîrî Reîs tê nasandin (Osmanî پیری رئیس Pīrī Reʾīs; jdb. dora 1470 li Gallipoli (Anatolya); m. serjêkirin di 1554an de li Qahîreyê) amîralekî tirk yê komkeştiya osmanî û nexşekêş bû. Ew pirtûkeke girîng derbarê deryavaniya deryaya navîn de nivîsand û gelek nexşe berhev kir û çê kir, û ji wan re nexşeya bi navê Nexşeya Pîrî Reîs ji sala 1513, ku tenê di sala 1929an de hat vedîtin, ya herî navdar e.

Jiyana wî[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Rêwitiyên Pîrî Reîs

Navê wî bi rastî Muhîdîn Pîrî bin Hecî Mehmed bû. Nasnavê wî yê osmanî yê amîral  (رئیس / reʾīs) piştre wek nasnav an navî hate bikaranîn. Muhîddîn li Gelibolu di sala 1470an de hate cîhanê, malbata wî ji Karamanê bû. Bavê wî Hecî Mehmed bû, diya wî xwişka korsanê navdar û navxirab ê Împeratoriya Osmanî, Kemal Reîs bû. Zêde li sala 1481 ew li pey xalê xwe Kemal Reîs çû deryaya navîn û beşdarî şerê li dijî Komara Venedîkê bû. Di sala 1495an de korsan Kemal Reîs beşdarî komkeştiya Osmaniyan bû da ku di şerên Tirkan yê venedîkî de şer bike . Ji ber vê yekê ew nasnavê Reîs stend. Di sala 1501 de, Kemal Reîs heft keştiyên spanî di dema şerê deryayî yên Valensiya de kir destên xwe (çavkaniyên din derbarê operasyoneke revandinê de diaxivin) û li ser wan keştî nexşeyeke nautîkî ya "herêma rojavayî" bû , ku tête gotin ku ji hêla Kolumbus ve hatî xêzkirin. Di gelemperî de, ji ber ku taktîkên korsaniyê li dijî komkeştiyên dîsîplîn ên Venedîk û Spanyayê serketî nebûne, tu serfirazî nebûne.

Berhemên wî[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

  • Kitab-ı Bahriye (- Pirtûka Deryavaniyê), berdestnameya deryaya navîn


Wêje[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

  • Ayşe Afetinan: Life and works of Pirî Reis: the oldest map of America (= Türk Tarih Kurumu yayınları. Dizi 7, 69a.1) 2. Ausgabe, TTK Basımevi, Ankara 1987.
  • Paul Kahle: Die verschollene Kolumbuskarte von 1498 in einer türkischen Weltkarte von 1513. de Gruyter, Berlin/ Leipzig 1933.
  • Paul Kahle (Hrsg.): Piri Re'îs. Bahrîje. Das türkische Segelhandbuch für das Mittelländische Meer vom Jahre 1521, herausgegeben, übersetzt und erläutert. de Gruyter, Berlin 1926.
  • Peter Mesenburg: Kartometrische Untersuchung und Rekonstruktion der Weltkarte des Pīrī Reʿīs (1513). In: Cartographica Helvetica. Band 24, 2001, S. 3–7 (Volltext Girêdana arşîvê 2016-04-02 li ser Wayback Machine).
  • Dimitri Michalopoulos: L’énigme de la carte de Piri Reis. In: Boletim da Sociedade de Geografia de Lisboa, Bd. 134, Nr. 1-12 (Januar-Dezember 2016), S. 39–42, Volltext (PDF; 2,72 MB; französisch)
  • Gregory C. McIntosh: The Piri Reis map of 1513. University of Georgia Press, Athens [u. a.] 2000, ISBN 0-8203-2157-5.
  • Fuat Sezgin, Farid Benfeghoul (Hrsg.): Reprint of studies on the Ottoman cartographers Pīrī Reʾīs (d. 1554) and Ḥağğī Aḥmad (d. about 1560) (= Publications of the Institute for the History of Arabic-Islamic Science: Islamic Geography. Band 22; Mathematical Geography and Cartography. Band 12) Institute for the History of Arabic-Islamic Science, Frankfurt a. M. 1992.
  • Svat Soucek: Piri Reis and Turkish mapmaking after Columbus. 2. verbesserte Ausgabe. Nour Foundation [u. a.], London 1996 (= Studies in the Khalili Collection, 2), ISBN 0-19-727501-X
  • C. H. Hapgood: Maps of the Ancient Sea Kings.

Çavkanî[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]