Maurizio Garzoni

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Maurizio Garzoni
Navê rastî Maurizio Garzoni
Bernavk Bavê Kurdolojî
Rojbûn 2 Berfenbar 1734
Torino,Îtalya
Mirin 1804
Esil  Îtalî
Dîn Filetî-Katolîk
Pîşe Mîsyoner, Kurdnas
Bandorbar Giuseppe Campanile (1762-1835), Domenico Lanza (1718-1782)
Bandorker Leopoldo Soldini

Maurizio Garzoni (z. 2 berfenbar 1734 − m. 1804), keşeyekî îtalî ye, ji ber berhema wî ya bi navê Grammatica e Vocabolario della Lingua Kurda (Rêziman û ferhenga zimanê kurdî) jê re dibêjin "bavê kurdolojiyê"[1]

Grammatica e vocabolario della lingua Kurda (Rêzîman û bêjesaziya/bêjeyên zimanê Kurdî) navê pirtûka wî ye. Di sala 1787an de li bajarê Roma hatiye çapkirin. Li ser rêzimana kurdî ye.

Garzoni di nava salên 1752 - 1787an de li ser kurdan û Kurdî xebitiye. Zêdetirî 18 salan li Başûrê Kurdistanê, bi taybetî li Mûsilê maye. wek keşeyekî Domînîk bi armanca xwe ya mîsyonertî hatîyê Kurdistanê û bo hînkirina xaçparêzî xebitîye. di wî demê da alîkariya Domenico Lanza (1718 - 1782) û Giuseppe Campanile (1762 - 1835) karê xwe yê kurdnasiyê kiriye. Ji ber ku ew bi dogmatîzm û dîsîplîna katolîkiyê perwerde bûye, viya bandora xwe li ser xebatê jî kiriye. Wî bi dogmatîkî li ziman û jiyana kurdan nêriye[çavkanî pêwîst e]. Wî û hevalên xwe ji bo dîroka rêzimana Kurdî karek girîng û bêhempa kirine. Beriya Mînorskî ew li Ewropa wekî "bavê Kurdologiyê" yan "rêberê rêzimana Kurdî" dihate binavkirin[çavkanî pêwîst e]. Li Weşanxaneya Sacra Congregazione di Propaganda Fide hatiye çapkirin. Orijînala pirtûkê niha li Zanîngeha Oxfordê ye. Di 19'ê pûşpera 2008an de pirtûk ji bo parastinê ji aliyê Enstîtuya Kurdî ya Parîsê ve hatiye dîgîtalîzekirin. Pirtûk ji 288 rûpelan pêk tê. Garzoni di pirtûka xwe de ferhengokek jî bicih kiriye. Ferhengok ji 4.500 bêjeyan pêk tê. Pirtûk di sala 1826an de dîsa hatiye çapkirin, bi taybetî li Stenbol, Bexda û Amedê hatiye firotin.

Xebatek din jî ji aliyê hevalê Garzoni, Giuseppe Campanile hatiye nivîsîn. Navê wê Storia della regione del Kurdistan e delle sette di religione ivi esistenti (Dîroka herêma Kurdistan û olên li wir hene) ye. Di sala 1818an de li Napolî hatiye çapkirin.

Duayê Pater Noster[biguherîne]

Duayê îsa pêxemberê "Bavê me" bi zimanê Kurmancî li Qudsê ser dîvarê dêra Pater Noster ,

Garzonî Kitêba xwe ra duayê Pater Noster îlawe kirîye. Wergera wî zef navdar buye û zef hatîye çap kirin û hin caran jî navê wergêrê hatîye bîr kirin an rakirin. Werger wî bi şiklên îdeal Kurdistan, Roma û Qudsê bi hev ra girêdayîye. Bi rastî Dêra Pater Noster li Çîyayê Zeytûn li Qudsê hatîye bicîhkirin û wî pîrozgeh Duayê Pater Noster bi 100 zimanan va li ser dîvarê pîrozgeh hatîye nivîsandin. Yekê wan zimanan jî Kurdîye û bi alîye Garzonî hatîye wergerandin.

Pişte Garzonî Duayê Pater Noster li ser zimanê Kurdî-Kurmancî bi alfabêya Latînî û bi wergera Îtalî bi alîyê Lorenzo Hervàs pirtûkê xwe da di beşek piçuk da « Kurda, o Kurdistana » hatîye peşkeşkirin. Nivîs li jêrê da ye û bîrnameyek girîng li ser Garzonî tê da heye. Duayê Pater Noster gerek caran bi Kurmancî varyantên ciyawaz bi nivîsên Latînî û Erebî hatîye pêşkeşkirin

Oratio Dominica Kurdice[biguherîne]

Babe-ma, ki derúnit ser ásman, mokaddas bit nave ta; b’déi a ma baehscte ta. Debit amráda ta ser asman, u ser ard. Auro, u ehr ruz, tera nan b’dei a ma. U âfúbeka ghuna ma, sibi am âfubekem ehr ki cekiria a ma zerer ia zahhmét. U na avèsia ma naf tegerib ; amma kalasbeka ma ez karabía. Amìn. Ex Laurentio Hervas[2]

Bi kurdiya îro[biguherîne]

Babê me yê li esmanan/bila navê te pîroz bît/bila paşatiya te bihêt/bila heza te bi cîhanê bihê/ka çawa li esmanî herwisa li ser erdî jî/nanê me têra me îro bide me/û li qerên me bibore/herwekî em li qerîdarên xwe diborîn/û me neêxe di taqîkirinê de/lê me ji xerabîkariyê qurtal bike/çinku paşatî û hez û mezinahî/bo te ne, amîn.[çavkanî pêwîst e]

Peyvên kurdî-îtalî-îngîlîsî berhevkirî

Bîrnameyek Girîng li ser Garzonî[biguherîne]

Maurizio Garzoni,keşeyê Domînîkî, bo armanca mîsyonertî li Kurdistanê 18 sal jîyan kir û wî dua û wergerê ji min ra dîyarî kir. Peder Garzonî ku min li jorê wî pesîndar kirim ji min ra got zimanê Kurdî li Kurdistanê tê axaftin û zefê wan erebî fem dikin. Zimanê Kurdî da Erebî-Farisî navhevketîye û piranîya zimanê farisî beşdar dibe. Kurdên File zimanê Keldanî bi hev ra diaxivin û bi kurdên misilman va jî bi zimanê Kurdî diaxivin. Jinên file tenê kildanî diaxive. Zimanê Kurdî çavkanîya xwe ji farisî çixêz dike û bi peyvê û biwêjên Erebî va -ku hibkekî hatîye guherandin- zêdê dibe. Çend gotin u peyvên Kildanî jî hê hene. Cudahîya navbera Farisî û Kurdî wekî Cudahîya navbera Spanî û Portekîzîye lê hin zêdetir e. Peder(Keşe) Garzonî ku berê navbirî îsal 1787ê da pirtûkê “Rêziman û Ferhenga Zimanê Kurdî” ji alîyê Collegio di Propaganda çap kir. Peder(keşe) Garzonî ku ji nav mezopotamyayê gerîya ji min ra got Erebî li Mûsilê û derdorê Mûsilê( Ya Babê Osmanîyan e) tê axaftin. Fileyên gundên wê derê Kildanî diaxivin[3]

Wêneyên Grammatica e Vocabolario della Lingua Kurda[biguherîne]

Çavkanî[biguherîne]

Girêdanên derve[biguherîne]

  1. Basil Nikitine (1934): « Shamdînân » in, EI1, IV, p. 315; Ludvig Olsen Fossum (1919): A practical Kurdish grammar, Minneapolis, The inter-Synodical Ev. Lutheran Orient-Mission Society, p. 272 ; Angelo De Gubernatis (1876): Matériaux pour servir à l’histoire des études orientales en Italie, Firenze-Roma-Torino, Loescher, p. 305.
  2. • Oratio Dominica in CCL. linguas versa et CLXXX charecterum formis vel nostratibus vel peregrinis expressa curante Petro Marietti (1870): Romae, Equite typographo pontificio socio administro typographei S. Consilii de Propaganda Fide. || ‘Pars secunda. Linguas aryanas seu iapheticas comprehendens. XXXII. Oratio Dominica Curdice’, p. 56
  3. .Lorenzo Hervàs Idea dell’Universo, op. cit.