Xanedana Qing

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Xanedana Qing

清朝


1644 — 1912

Flag of China (1889–1912).svg Seal of Qing dynasty.svg
Al Nîşan

Xanedana Qing (1820)
Xanedana Qing (1820)

Agahiyên gelemperî
 Rêveberî
 Paytext Shenyang (1636–1644)
Beijing (1644–1912)
 Ziman
 Ol
 TBH {{{tbh}}}
 TBH/sal {{{tbh kes}}}
 Dirav {{{dirav}}}
 Dem {{{dem}}}
 Nîşana înternetê {{{nîşana înternetê}}}
 Kd. telefonê {{{koda telefonê}}}
 {{{agahîgelemp1 sernav}}} {{{agahîgelemp1}}}
 {{{agahîgelemp2 sernav}}} {{{agahîgelemp2}}}
 {{{agahîgelemp3 sernav}}} {{{agahîgelemp3}}}
 {{{agahîgelemp4 sernav}}} {{{agahîgelemp4}}}
 {{{agahîgelemp5 sernav}}} {{{agahîgelemp5}}}

Gelhe
{{{gelhe}}}
{{{gelhe2}}}
{{{gelhe3}}}
{{{gelhe4}}}
{{{gelhe5}}}

Rûerd
{{{rûerd}}}
{{{rûerd2}}}
{{{rûerd3}}}
{{{rûerd4}}}
{{{rûerd5}}}

Dîrok û bûyer
{{{bûyer3}}}
{{{bûyer4}}}
{{{bûyer5}}}
{{{bûyer6}}}
{{{bûyer7}}}
{{{bûyer8}}}
{{{bûyer9}}}
{{{bûyer10}}}
{{{bûyer11}}}
{{{bûyer12}}}

Serwerî
   Împerator
{{{serokA5}}}
   {{{sernav serokB}}}
{{{serokB1}}}
{{{serokB2}}}
{{{serokB3}}}
{{{serokB4}}}
{{{serokB5}}}
   {{{sernav serokC}}}
{{{serokC1}}}
{{{serokC2}}}
{{{serokC3}}}
{{{serokC4}}}
{{{serokC5}}}
   {{{sernav serokD}}}
{{{serokD1}}}
{{{serokD2}}}
{{{serokD3}}}
{{{serokD4}}}
{{{serokD5}}}
   {{{sernav serokE}}}
{{{serokE1}}}
{{{serokE2}}}
{{{serokE3}}}
{{{serokE4}}}
{{{serokE5}}}
{{{serokE6}}}
{{{serokE7}}}
{{{serokE8}}}
{{{serokE9}}}

Karîna qanûndanînê
{{{perleman}}}
{{{perleman1}}}
{{{perleman2}}}
{{{perleman3}}}
{{{perleman4}}}
{{{perleman5}}}


Xanedana Qing (çînî: 清朝; "Qīng Cháo";), xanedaneke ku di navbera 1644-1912 de li Çînê hukumdar bû. Damezrînerê wê malbata Aisin Gioro ya Mançû ye, ku li bakurê rojhilatê Çînê dijî. Ji ber vê yekê, ew wekî xanedana Mançû jî tê binavkirin. Ew xanedana împeryal a paşîn a Çînê ye.

Dewleta Mançû, ku li bakurê Çînê ye, di sala 1644an de têkilî bi çend fermandarên Çînê ra danîn, Beijing û Bakurê Çînê bi dest xistin, xanedana qing ava kirin. Li başûrê Çînê, berxwedana pro-Ming li seranserê sedsala 17an dom kir. Xanedana Qing di sedsala 18an de Mançurya ,Turkîstana rojhilat, Tîbet û ji bo demek kurt Nepal bi dest xist.

Di dema xanedana Qing de, rêveberî di navbera Mançû û gelê Han de hate parve kirin. Mançû di rêveberiyê de xwedî cîhekî taybetî bû. Rêvebirên paye bilind piranî Mançû bun û Çînî (Han) di rêveberiya herêmî da bûn. Mançû hêdî hêdî dî nav Çînan da hate pîşaftin, di avayê ziman û çandî da bun Çînî.

Di vê demê de, Çîn di warê aborî û teknolojîk de kete pîşt Ewropa. Nifûsa Çînê di sedsala 18an de zêde bû û di nîvê sedsala 19an de gihîşt 450 milyon kes î. Bi lawazbûna Çînê re, dewletên rojavayî dest bi danûstendina bi Çînê re kirin û ketin nav karên hundur ên welat. Welatên rojava dest bi firotina efyonê li Çînê kir û ev bu sedema pîrsgirêkên girîng di nav Çînê da. Di sala 1830an de şerê efyonê bi dest pêkir. Di nîvê sedsala 19an de, serhildanên mîna Serhildana Taiping ji bo hilweşandina xanedanê li Çînê derketin. Di dawiya sedsala 19an de, gelek deverên Çînê di bin serweriya dewletên biyanî de bûn, û Çîn hema hema nîv-kolonyal bû. Di heman demê de, Çînê di 1894-1895an de şerê dijî Japonê winda kir û girava Taywanê radestî Japon kir û li Mançurya mafê xwe dan.

Di destpêka sedsala 20an de, Serhildana Boxer ya neserketî li Çînê li dijî welatên Rojavayî pêk hat. di dawî de, di cotmeha 1911an de serhildana ku li Wuchang dest pêkir, li seranserê welêt belav bû, di 12ê sibatê 1912an de, împarator ji text hat avêtin û komar hate îlankirin. Dawîya xanedana û împeratorîyê hat.


Binêre[biguherîne]

Lîsteya Monarşiyên Çînê


History of China
Dîroka Çîn
KEVNAR
Neolîtîk d. 8500 – d. 2070 B.Z.
Xia d. 2070 – d. 1600 B.Z.
Shang d. 1600 – d. 1046 B.Z.
Zhou d. 1046 – 256 B.Z.
 Zhou (Rojava)
 Zhou (Rojhilat)
   Serdema Bihar û Payiz
   Serdema Dewletên Şer Dikin
ÎMPERATORÎ
Qin 221–207 B.Z.
Han 202 B.Z. – 220 P.Z.
  Han (Rojava)
  Xin
  Han (Rojhilat)
Sê Împeratorî 220–280
  Wei, Shu and Wu
Jin 265–420
  Jin (Rojava)
  Jin (Rojhilat) Şanzdeh Keyanî
Xanedanên Bakur û Başûr 420–589
Sui 581–618
Tang 618–907
  (Wu Zhou 690–705)
Pênc Xanedan û Deh Keyanî 907–979 Liao 916–1125
Song 960–1279
  Song (Bakur) Xia (Rojava)
  Song (Başur) Jin Liao (Rojava)
Yuan 1271–1368
Ming 1368–1644
Qing 1644–1912
MODERN
Komara Çîn 1912–1949
Mançukuo 1932–1945
Komara Gel a Çînê 1949–
Komara Çînê (Taywan) 1949–

Çavkanî[biguherîne]

Ev gotar ji agahiyên naveroka gotara wekhev a li ser Wîkîpediyaya tirkî pêk tê.