Çiyayê Bêllî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Disambig grey.svg Ji bo maneyên din, li Nemrûd binêre.
Çiyayê Nemrûdê Kelepora Cîhanê ya UNESCO di 1987an de
Çiyayê Bêllî li zivistanê
Banokeya bakur
Banokeya rojava
Banokeya rojhilat

Çiyayê Bêllî[1], îro wek Çiyayê Nemrûdê jî tê naskirin (bi tirkî: Nemrut Dağı, bi ermenî: նեմրութ), çiyayekî li parêzgeha Semsûr li başûr rojhelatê Anatoliyayê ye. Ew 76 km li bakur rojavaya Semsûrê nêzî Kolîkê ye. Ew çiyayê di rêza çiyayê Torosê de ye û bilindahiya wî 2.150 m ye.

Li ser tapika wî parêzgeh û gora keyên Komegene hêne. Ew ji aliyê keyê Komegene Antîoxos I Theos (6936 b.z.) û bavê wî Mîtradates I Kallinikos ve (10969 b.z.) hatî bû çêkirin. Ew ji bo wek nîşana aşitiya êzidokên yewnan û persan hatî bû avakirin. Antîoxos ji pê li textê rûnişt re navlêka "Theos" (yewnanî: xwedê) li xwe kir.

Ew demeke dirêj bîr bûbû û di 1881ê de ji aliyê endazeyarekî alman Karl Sester ve hatî bû dîtîn. Kolînên wê yên arkeolojîk heta 1953an dewam kirî bû.

Di 1987an de UNESCO ew têxiste Kelepora Cîhanê.

Li bilindahiya parêzgerê 50 m û firahiye wê 150 m ye. Li ser çiyayê Bêllî sê banokeyan rojhelat, rojava û bakur hene[2]. Li rojava peykerên mezin û rolyef hene.

Banokeya bakur[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Banokeya bakur cihê ku serdanên parêzgehê lê kom dibûn.

Banokeya rojava[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Li banokeya rojava pênc peykerên runiştî yên bi bilindahiya 9 m hene. Ew banoke cihiye herî pîroza parêzgehê bû. Peykerên wir û bi rojhelat ve yek hev in, lê karkeriyên wan hîn pir in. Li wir peykerên Antîoxos I û êzidok Tîke; Zeus û Ahura Mazda; Apollon, Mithras, Helios û Hermes; Herakles, Artagnes û Ares hene.

Banokeya rojhelat[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Li vê banokê pênc peykerên êzidokan hene. Ewna ji çepê de berve rastê bi navê xwe yên yewnanî û farsî wiha ne:

Galerî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. Bîranînên Osman Sebrî (2004), Weşanên Aram, Stembol.
  2. Plana runiştinê[Girêdan daimî miriye]

Girêdanên derve[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]