Rîbozom

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn

Rîbozom yek ji du lebatokên bêparzûnî ye. Ji xeynî xaneyên sor yên xwînê, hemû xaneyên zîndeweran xwediyê rîbozom in. Dibe ku nav xaneyek de hejmara rîbozom bi qasî 15-20 milyonan be. Di xaneyên eukaryotiyan,cihê çêkirina rîbozomê, dendik e. Lê hebikên rîbozomê di nav sîtoplazmayê,li ser parzûna dendikê û li ser retîkûlûma endoplazmi ya girûzî jî belav dibe. Mîtokondrî û plastîd jî li xwe rîbozom digirin, lê ev rîbozom ji rîbozomên sîtoplazmayê cuda ne (piçûktir in).Rîbozomê mîtokondrî û plastîdan jî dişibe wek rîbozomên prokaryotiyan. Erka rîbozom,çêkirina proteîn e. Rîbozom li gor zanyariyên ku ADN bi navbeynkariya mARN dişîne,ji asîdên amînî proteîn çê dike. Her rîbozomek ji du binebeşan pêk tê.Binebeşa gir û binebeşa piçûk,dema çêkirina proteînê ev binebeşan tên ba hev û mARNyê digirin nav xwe. Ku çêkirina proteînê qediya,herdu binebeş ji hevdu diqetin.Rîbozom ji proteîn û ARN ya rîbozomî(rARN) çê dibin. Ji boy reaksiyonên biyokîmyayî pêdivî bi enzîman heye. Hemû enzîm jî proteîn dihundirînin, loma divê xane hertim proteîn çê bike. Ji bo çêkirina proteînan pêwistî bi rîbozoman heye. Hejmara rîbozoman di xaneyê de li gor çalakbûna xaneyê ,kêm an jî zêde dibe. Her çiqas di hemû xaneyan de rîbozom hebe jî, rîbozomên di xaneyên prokaryotî û ên eukaryotî ne jihev in. Rîbozomên prokaryotiyan wek 70S (50S û 30S), ên eukaryotiyan wek 80S (60S û 40S) tê bi nav kirin. Wateya S, rêjeya telpbûna molekul e. Telpbûna molekul di bin hêza navendrevî(santrîfûj) de yê .Ji du molekulan, a gir zûtir telp dibe,lê rêjeya telpbûnê rasterast bi giraniya molekul ve girêdayî nîn e.Theodor Svedberg (1884–1971) kîmyagerekê Swêdî bû. ji bo xebata xwe ya li ser -santrîfûj û rêjeya telpbûna partîkûlan- Di sala 1926an da Xelata Nobelê a beşa kîmyayê stend. Yekeya Svedberg bi tîpa S tê nîşandan. Gava em dibêjin rêjeya telpbûna rîbozomên bakteriyan 70S e,divê bên zanîn ku ev rîbozom dema di santrîfûjê de ye di çirkek(sanîyekî) de 70x10 -13 mîkrometre rê diçe.

Pêkhateya atomî ya binebêşa 30S Ji porokaryotiyaThermus thermophilushatiye girtin. Proteinan bi rengê şîn,zincîra ARN yê bi rengê porteqalî hatiye nîşan kirin.
Ribozom proteîn çê dike û berdide nav retîkuluma endoplazmayî ya girûzî.

Ji boy wêneyan bitikîne.

[1] Pêkhateya rîbozoman












Çavkanî[biguherîne]

https://drive.google.com/open?id=0Bzsfm3UK07LzWkx4cVZhOFBRX1E


Wiki letter w cropped.svg Ev gotar şitlek e. Heke tu bixwazî berfireh bikî, biguherîne bitikîne. (Çawa?)