Berxwedana Efrînê

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Berxwedana Efrînê
Operation Olive Branch.svg
Êrîşa hêzên Tirkiyê li ser Efrînê di kanûna mezin a 2018an de dest pê kir.
Dîrok 20ê kanûna mezin a 2018an[a] heta îro
(1 sal, 8 meh, 3 hefte û 5 roj)
Herêm Kantona Efrînê, parêzgeha Helebê, Sûrî
Rewş Berdewam e.
Aliyên şer
 Tirkiye
Artêş Azad a Sûriyê ya Bipiştevaniya Tirkan (TFSA)[1]
Hêzên din (Cebhet Feteh el-Şam)[2]
Rojavaya Kurdistanê
Fermandar
Tirkiye Salar İsmail Metin Temel[3]
(Serfermandarê Operasyonê, Salarê Artêşa Duyem a Tirkiyê)
Serhêz Yasser Abdul Rahim[4]
(Fermandarê Lejyona Şamê)
Serheng Muhammad Hamadin[5]
(Fermandarê Lejyona Sêyem û Bereya Levantê)
Abu Muslim[4]
Fermandarê Bereya Levantê
Ahmad Fayyadh Al-Khalaf [6]
(Fermandarê Sehayê yê Lîwaya Semerkandê)
Behcet Ebdo[7]
(Serokê Desteya Parastin û Xweparastinê yê kantona Efrînê)
Mehmûd Berxwedan[8]
(Fermandarê YPG û SDF yê Efrînê)
Hecî Ehmed[9]
(Fermadarê Artêşa Şoreşgeran)
Hêz
Tirkiye 6400

10,000–25,000[17][18]

8,000–20,000[19]
Windayî
Li gorî SOHRê:[20]

495 kuştî
Tirkiye 83 kuştî


Li gorî HSDyê:
Tirkiye 325 kuştî, 16 dîlgirtî[21][27][28]


Li gorî Tirkiyeyê:
24 kuştî,[29] 100 brîndar[30]
Tirkiye 5 kuştî, 45 brîndar, hinek dîlgirtî yan windabûyî[31]

Li gorî SOHRê:

1,523 kuştî[20]


Li gorî HSDyê:
43 kuştî[21]


Li gorî Tirkiyeyê:
4,403 kuştî, brîndar û dîlgirtî[22]

Berxwedana Efrînê, wê di 20 çileya 2018an de wê bi hêrîşên rejima Tirkiyeyê û komên çekdar ku wê di bin nav Artêşa Azad a Sûriyê de komkirine ku wan di ajoyê bi ser Efrînê de wê dest pê bike. Pêvajoya hêrîşên lli ser Kantona Efrînê wê, bi hêrîşên bejehî û yên hewayî wê li Efrînê ji aliyê rejîma Tirkiyeyê ve wê bên pêşxistin. Rejîma Tirkiyeyê dixwest ku Efrînê dagirbikê û bi wê pêşiya rojava bigirê ku kurd bi wê li rojava bibine xwediyê statûyekê.

Pêvajoya hêrîşên li ser Efrînê wê, piştî vekişîna hêzên Rûsyayê ji Efrînê û di encama levkirineka di nava Rûsya û rejîma Tirkiyeyê de wê bê kirin. Piştî ku hêrîşên li ser Efrînê destpêkirin wê weke ku wê di dema pêvajoya hêrîşên li ser Kobanê de wê bibê wê li her çar beşên Kurdistanê û welatên ewropî kurdistanî wê hemû rabina serpiyan. Wê xwepêşandina wê li darxin û wê bi wê hêrîşên rejîma Tirkiyeyê û komên çekdar ên ku wê komkirina li Efrînê wê şermazar û lenet bikin.

Paşbingeh[biguherîne]

Piştî her sê kantonên Kurdî ava bûyî, dewleta Tirk ji başûrê welatê xwe tirsiya ku Kurd bi van kantonan digihin Derya Spî. Ev tirs û gef gelek caran ji serkirdeyên hatiye ziman[32],[33],[34]. Her çend piştî van gefan rayedarên Tirk axiftinên xwe pîne bikin jî[35] hate zanîn ku Tirk naxwazin li başûrê wan dewletên Kurd ava bibin. Jixwe ji ber van tirsan dewleta Tirkan yekemîn êrîşa xwe bir li ser Ezazê, El Babê û deverên wê. Bi vê operasyonê dewleta Tirk pêwendiya axê ya kantona Kobanê û kantona Efrînê birî. Jixwe serokkomarê Tirkiye jî ev anî ziman[36]. Di Çile, 14ê 2018ê de koalîsyona navdewletî a dijî DAİŞê bi pêşengiya DYA biryar da ku li Sûriyê hêzeke nû ava bike li dijî DAİŞê. Bi dûçûna vê ev hêz dê sinorên bakurê Sûriyê biparêze[37] lê li dijî vê hêzê Tirkiyeyê bertek nîşan da û got em qebûl nakin[38]. Dibe ku ev hêceta mezin be ku tirkiye êrîşî Rojavayê Kurdistanê bike. Piştî vê bûyerê serleşkerê Tirkiyê Hulusî Akar, 16ê çileya 2018ê de çû DYA yê, 18ê Çile 2018ê de jî çû Rûsyayê. Wek tê zanîn sehaya hewayî ya li Efrînê di bin kontrola Rûsyayê de ye. Jixwe tê gotin ku Hulusî Akar ku destûra êrîşên hewayî ji Rûsyayê bistîne çû Rûsyayê[39]. Piştî van hevdîtinan di 19ê Çileya 2018ê de êrîşa Tirkiye li ser Efrînê dest pêkir[40].

Vekişîna hêzên Rûsya ji Efrînê[biguherîne]

Heta hêzên rûs li afrînê bê wê, rejima tirk wê nikaribê hêrîş bikê. Hebûna hêzên rûs li afrînê wê, kurd jî wê, weke ewlahiyeka Efrînê wê bibînin. Lê piştre dema ku ew hat rojevê ku rûsya bi levkirina bi tirkiya re hêzên ve vekişandin wê, kurd wê weke "rewşeka ne li bendê" wê şîrove bikin û wê bînin li ser ziman[41]

Rûsya wê, piştî vekişîna hêzên xwe û destpêkirina hêrîşên rejima tirk wê, bêjê ku "wê, sedema hêrîşan wê amarika bê. Wê çekên wê yên hemdem ku ew dide bê." Yanî wê dayîna çekan wê weke rewşeka hêncet wê bênê ser ziman. Lê ev ne rast bûn. PIştre jî wê, were li ser ziman ji aliyê gelek dordoran ve ku wê, ´rûsya vê gotinê bo manipûlakirinê" wê bêjê. Pêvajoya hêrîşên rejima tirk wê, di roja 6´an de wê, bi tevlîbûna gelek dordorên ji hev cûda ên kurdistanî li berxwedana afrînê re wê bdomê. [42]

Bi berxwedana Efrînê re serhildanên gel[biguherîne]

Li her çar beşên Kurdistanê û kurdistaniyên li ewropa wê bo afrînê wê rabina serpîyan. Wê hêrîşên li ser afrînê wê şermazar bikin. Hêrîşên ku wê, bi balafirên şer bikin wê, rejima tirk wê bixwezê ku sivîlan bide koçberkirin. Lê gelê Efrînê wê nexwazê ku ew warê xwe bi terikênê. Lê bi wê re jî wê rejîma tirk wê bi balafirên şer wê hemû herêm û gund û navenda Efrînê bombabaran bikin[43]

Xwepêşandindên kurdistaniyan ên bo şermazarkirina hêrîşên li ser Efrînê[biguherîne]

JI roja pêşî û heta rojên din wê kurdistanî li hemû dever û welatên Ewropayê wê dakevine qadan û wê xwepêşandinên şermazarkirina hêrîşên li ser Efrînê bikin. Xwepêşandin wê, bênavber wê hemû kurdistanî û dostên wan wê, tevlî bibin. Wê, her roj wê kurdistanî wê xwepêşandinan wê li dar bixin.

Hêrîşên hewayî û topbaranên ku li deverên dîrokî tên kirin[biguherîne]

Piştî ku hêrîşên artişa tirk û çeteyên wê deverên dîrokî jî wwê ji xwe re wê bikina armanc û bi topbaran û bombabaranên hewayî wê bi rûxênin. Hinek dever weke deverên ´xalidîyê´ ku wê gûndna dîrokî bin wê bi tememî wê werina ji naqşayê birin. Wê herêmên wê herêmên weke van ên dîrokî wê bi temenî wê werina rûxandin.

Hêrîşên hewayî[biguherîne]

Wê ji roja destpêka hêrîşên li ser afrînê re hêrîşên hewayî wê bi balafirên şer ên F-16´an ê bombabaran bikin. Roja pêşî a 20ê kanunê de wê dema ku wê rûsya wê destûra hêrîşan bide wê bi carekê wê ji 80 balafirên şer zêdetir wê balafir werina rakirin û wê dever û çavçeyên herêmê wê werina bombabaran kirin.

Hema bêja wê her roj wê balafirên şer wê herêmên afrînê wê bombardiman bikê. Di wan bombardimanan de wê gelek sivîl wê werina qatilkirin. Dema ku wê hêzên rejima tirk û yên OSO nikaribin di bejehîyê de pêde herin wê, vê carê wê ji azman ve wê bidest bombardimanan bikin. Bi vê rengê wê, pêvajoyeka rûxîner wê derkeve li holê. ejima tirk wê, herêmên afrînê wê topbaran û bombaran bikê. 

Pêşveçûyîna bûyeran[biguherîne]

20 kanûna mezin 2018[biguherîne]

21 kanûna mezin 2018[biguherîne]

Di roja 21 a duyem a hêrîşên li ser Efrînê de wê bi 80 balafirên şer wê rejima tirk w§ hêrîşî Efrînê bikê. Wê herêmên raco, cindirê, omara, qstel cindi, buse û gelek herêmên din bi navenda afrînê wê werina bombabarankirin. Herî hindik w§ di vê rojê de wê li dehan nûqteyan wê hêrîşên artişa tirk û ceteyên bibin. Wê leşkerrên tirk wê hewl bidin kku ew bikevina navçeya ´şêra de. Wê hêrîşa şahba û gund û dora wê bikin.[çavkanî pêwîst e]

22 kanûna mezin 2018[biguherîne]

23 kanûna mezin 2018[biguherîne]

Wê hêrîş gundên ber sinor bi obosan wê bikin. Hemû gundan topbaran û bombaran bikin. Wê şerê dijwar li deverên weke xalidiyê, reco gundên li dora wê, hemanê, bilbilê û hwd wê bibin.[çavkanî pêwîst e]

24 kanûna mezin 2018[biguherîne]

Wê bi navenda Efrînê re wê bi dehan dever û gundên wê weke şêra, reco, cindirêsê ê, werina topbaran û bombabarankirin. Wê, hêrîşên dana goçberkirinê wê bikin. Ber vê yekê wê, hêrîşên goçberkirinê û tirsandinê wwê bikin.[çavkanî pêwîst e]

25 kanûna mezin 2018[biguherîne]

26 kanûna mezin 2018[biguherîne]

Artêşa tirk hêrîş bir li ser cindirêsê, celemê û dora wan herêman. Gelek herêmên din ên herêmê wê bi navenda wê re wê, ji hewa û ardê ve wê werina bombabaran û topbarankirin.[çavkanî pêwîst e]

27 kanûna mezin 2018[biguherîne]

28 kanûna mezin 2018[biguherîne]

Artêşa tirk hêrîş reco, gunde wê kifre kir. Bi wê re hewldanên hêrîşê li qastel cindi, ciyaye buseya bun û şerê dijwar li van herêman dibin. wê herêma hemanê jî were bombabaran û topbarankirin û şerê diwajer wi li gelek deverên din ên herêmê bi qawimê.[çavkanî pêwîst e]

29 kanûna mezin 2018[biguherîne]

30 kanûna mezin 2018[biguherîne]

31 kanûna mezin 2018[biguherîne]

1 reşemî 2018[biguherîne]

Di 1ê reşemiyê de wê, artêşa tirk û çeteyên wê, hêrîşî Bilbilê, Reco, Cindirêsê û Şehba bikin û wê şerê dijwar wê li van herêman wê bibin. Di vê rojê de wê hê zû berê sibehê wê topbaranên artişa tirk û çeteyên li gundê omara û dora wê jî wê bibê. Bi wê re wê li siyê jî wê, hêrîş topbaran û şerê dijwar bibê. Bi wê re wê artişa tirk wê gunde Omar Simo û Sarinckê wê topbaran bikê. Di kêliyên li dora seat 13:00an de wê bi dehan balafirên şer wê rabikin û wê herêmê bombabaran bikin. Li gori ragihandina nexweşxaneya afrînê wê heta vê rojê yanî roja 13an wê 104 sivil wê di bombabaran, topbaran û hêrîşên artêşa tirk û ceteyên wê de wê werina qatilkirin û weke sivîl 156 kes jî birindarbûne.[46][47] 

2 reşemî 2018[biguherîne]

Di roja 2ê reşemiyê de wê, şer li dora Cindirêsê, Reco û Bilbilê wê giran bibê. Piştî ku wê, QSDê di 1ê reşemiyê de operasyona paqijkirinê li van herêman û li dora wan da destpkirin wê, piştre wê, di roja duyem de wê şer giran bibê. Wê gelek leşker bên kuştin û maşinên leşkerî werina rûxandina. BI wê re wê, li van deveran û deverên din ên afrînê ên weke hemanê wê bombabaran û topbarana artişa tirk wê li herêmê wê bibê. Wê balafirên şer ên tirk wê herêmên afrînê bombabaran bikin.[48] 

Wekî din wê li kevirê birê wê hêzên QSD wê derbeyek mazin wê li ceteyên tirk bixê wê li vir gelek endamên tugayên bedir jî erina kuştin.[49][50] 

3 reşemî 2018[biguherîne]

Wê, topbaran û bombabarên artişa tirk wê li herêmê bibin. Wê, şerê li dora Reco, Bilbilê, Hemanê û Kevirê ker wê giran bê. YPJ wê, tankên artişa tirk wê li navçeya Bilbilê tune bikin. Wê bi wê re jî wê, bi berdewamî wê bidehan deverên welêt û yên dervî welêt wê, xwepêşandinên şermazarkirina hêrîşên li ser Efrînê wê bibê. Wê, di roja 15´an de wê, xwepêşandinên mazin wê ji aliyê kurdan û dostên wan ve wê werina lli darxistin.[51] 

wekin şervanên QSDê li navçeya Serayê treksek artêşa tirk taqandin. Li gundê Haftaro wê Bilbilê wê tankek artêşa tirk ji aliyê YPJê ve were taqandin û wê gelek amûrên wan ên şer ên din jî wê werina tunekirin. Ber êvarî artêşa tirk gundê Sûsikê topbaran kir.[52][53] 

4 reşemî 2018[biguherîne]

Artêşa tirkî gundên Şêxûrxa Bibilê bi gelek deverên din re bombabaran û topbaran kirin. Ji rojava wê gel berê xwe bide Efrînê. Bi hezaran wê bo parastina afrînê wê berê xwe bidina Efrînê.

Wekî din jî şêniyên Efrînê daketin qadan û hêrîşên dagirkeriya artişa tirkî şermazar kirin. Bi wê re artêşa tirkî gundê Bilbilê Çolaxa Xidir, Xalalka û gundên li dora siyê topbaran kirin. Li Şera şerê giran dibê û hêzên QSD tank û panzêrên artêşa tirkî tune dikin.[54][55] 

5 reşemî 2018[biguherîne]

Şer li dora Reco, Bilbile û Siyê wê şer giran bê. Wê bi dehan leşkerên tirk werina kuştin. Wê gelek li dora Raco û Siyê wê, 6 tank û 3 panzerên leşkerî werina tûnakirin. Wê bi heran mirov wê bi meşîn bi ber Efrînê ve. Ji şengalê, kobanê, qamişlo, mimbiç bi ber afrînê ve wê bi meşîn û wê bigihijina li Efrînê.[56][57] 

6 reşemî 2018[biguherîne]

Artişa tirkî gundên Siyê én li dora weke ceqela jêrin, ceqela jorin û ceqela ortê topbaran dikê. Piştre wê topbaran li gelek gûndên din ên vê herêmê wê bikin. Wê bi deh hazaran girseya ku berê xwe dana afrînê û gihiştinê de wê berê xwe bidina bi ber herêmên cindirêsê de. Wê xwepêşandirên cizir û firatê wê, ber êvarî wê, di nava topbaran artişa tirk de wê, bi deh hezaran wê bigihijina li cindirêsê. Artişa tirk a dagirker gundên kefer, sefra û celemê ên cindirêsê topbaran kirin.

NY jî ragihand ku sivîl li afrînê tên qatilkirin. Nexweşxaneya afrînê ragihand ku di hefteya dawî de 149 sivil hatina qatilkirin di hêrîşên rejima tirk de. Sazî û partiên kurdên rojava û kurdistanî bang li NY kirin ku ew şûcên li dijî mirovatiyê ku ew di hêrîşên li ser afrînê de tn kirin lêkolîn bikê.[58][59] 

7 reşemî 2018[biguherîne]

Artişa tirkî li şêra gund û dordorên wê topbaran dike. Qadên sivîlan topbaran dike. Wekî din jî wê, gelek deverên din ên li dora Efrînê wê, şer giran bê. Wê li hemberî hêrîşên bi armanca dagirkeriyê wê QSD wê berxwedanak mazin wê pêş bixê. Artêşa tirkî û çeteyên wê herêmê Bilbilê û gundên li dora topbaran dike. Weki din jî hêriş li herêmê bibin û wê di encama wê de wê şerên giran li herêmê rûbidin. Di seri de wê Fînlenda, Awusturya, Danîmarka û Almanya wê li gelek deverên cihanê wê xwepêşandinên şermazar kirina hêrişên li Efrînê wê werina kirin.[60][61] 

8 reşemî 2018[biguherîne]

Gelek ciwan wê ji qamislo, dêra zorê, ninbicê û deverên din wê tevli berxwedana afrinê bibin.  Hêrîşên artişa tirk bi berdewamî li herêmên bilbilê û gundên wê, dora cindirêsê, sîyê û şêra hebûn. Rêxistina jinên kurdistanî KOngra-star´ê jî bang kir ku hemû qad werina kirin cihê xwepêşandin û berxwedanê û herkesek rabê serpîyan. Artişa dagirker a tirk wê gundên reco ên Cela û çakmak´ê bi çekên wê topbaran bikê. Wê li vê herêmê wê şerekê giran di nava hzên QSD û artişa dagirker a tirk de wê bibê.[62][63] 

9 reşemî 2018[biguherîne]

Bi destpêka serê şafaqa sibehê re wê alafirên şer ên artişa tirk navenda afrinê û bajarokên dora wê bombardiman bikin. Wê li gundê sîyê ê bilelê wê di nava hêzên QSDê û yên artişa tirk a dagirker de wê, şer û pevçûnên giran wê rûbidin. Balafirên şer ên artişa tirk wê, piştî wî şerê dijwar wê, herêmên bilbilê û cindirêsê wê bombardiman bikê. Wê gundên li van herêman wê bombardiman bikê. Di seatên berêvarî wê balafirên şer ên artişa tirk navenda reco û gundên li dora wê bombardiman bikê.[64]

10 reşemî 2018[biguherîne]

Di roja 10ê sibatê 2018an de wê, bi serê sibehê re wê balafirên şer ên artişa tirk wê li ser navende afrinê, navçeyên re wê bifirin û wê bombardiman bikin. Li herêm û gundên weke musankê wê topbaran û bombardiman bikê. Wê bi berdewami li herêmên weke şêxorzê şer bidomê. Hêrişên li dora cindirisê û reco û navendên wan hêriş zêde bibin û wê şer bibê. Weki din wê li seranserî Kurdistanê û ewropa wê kurdistani bo afrinê dakevin qadan. Li viyana û hin welatên din ên ewropa wê kurdistani meşa direj bo afrinê destpêbikin. Li bajarên başûrê kurdistanê ên weke hewlêrê, silemanî û gelek deverên din ên başûrê kurdistanê jî wê xwepêşandinên bo piştgirîya berxwedana afrînê wê bibin. Wekî din wê li sîyê wê hêrîşên artişa tirk wê bi panzêran wê li wê herêmê bibê û wê gelek panzer wê ji aliyê QSD ve werina rûxandin. Weki din wê li gunde Qûde wê, di destpêka şer de wê helikopterek ji wê were xistin û wê piştre wê, şer bi giranî wê bidomê.[65]

11 reşemî 2018[biguherîne]

Di roja 11ê sibatê 2018an de wê, bi serê sibehê wê şer li dora şêra û hin gundên li dora wê bi dijwari bibê. Piştre weke li dora cindirisê li gundên weke ên weke baflûre û axçelî wê bombardimana balafirên şer ên artişa tirk bibê. Pìştre ji wê, hêrişên komên çete hêzên artişa tirk re wê şer bi giranî bi domê. Wê di dewama wê de QSDê derbeyên giran li girêdayi ûga ê navçeya bilbilê wê li hêzên artişa tirk bixin. Hêzên QSD wê beregehek leşkeri a li azazê wê ji xwe re wê bikin armenc û bi tememi tûne bikin. Li herêmê bilbilê li girê Ûge wê şer giran bê û begir û erebeyek leşkeri were rûxandin bi tememi tûne kirin. Wekî din wê di heman rojê de wê bi dirişma ”her der afrîn a” wê kongira HDPê wê li anqara wê were li darxistin. Bi wê re wê dem bi dem wê, balafirên şer ên tirk wê rabin û wê herêmên cindirêsê, reco, bilbilê û gelek deverên ên afrînê wê bi navçeya van herêman re wê bombardiman bikin.[66][67] 

12 reşemî 2018[biguherîne]

Di roja 12, sibatê 2018an de wê, li dordora navçeya cindirêsê wê şer giran bê. Wê balafirên şer ên artişa tirk jî wê bombardimanê wê li herêmê bikin. Li gundê derbelûtê û girê dewa wê şer wê bi hêrîşên artişa tirk ên li herêmê re wê bibê. Bi wê re jî wê, di heman rojê de wê li dora nîvê rojê wê balafirên şer ên tirk wê herêmên weke einhecerê ên piçûk û mazin ên mabata û mîskê yê herêma reco wê bombardiman bikê. Wê di heman demê de wê hêrîşên artişa tirk ên hewayî wê li gundê keferê wê ji xwe re wê bikê armanc. [68][69] 

13 reşemî 2018[biguherîne]

Artêşa tirkî navenda Efrîn bombardiman dikê. Şêra, Bilbilê û şer li dora şêxorxê giranî dewam dikê.[70] 

14 reşemî 2018[biguherîne]

Hêrîê§n giran wê li reco li dora wê û li cindirêsê û li gunden li dora wê bibê. Di şer de wê cekên qadaxa ên weke "bombayên misketan" wê werina bikarhanîn. Almanya calakiyên bo afrînê qadaxa kirin. Lê kurdan dîsa calakiyên xwe domandin.[çavkanî pêwîst e]

15 reşemi 2018[biguherîne]

LI bajarokê sîyê li dora wê li gundên wê ên weke Ceqela li wê şerê giran dibê. Bajarên şer ên rejîma tirk herêmê bombardiman dikin. Li Bilbilê panzêreka din a artêşa tirkî hat tunekirin. Di aynê demê de li navend Cindirêsê bi deh hezaran gel daket qadan û xwepêşand li darxist û hêrîşên li Efrînê şermazar kir. Wekî din li li dora Cindirêsê çar wasayîtên leşkerî hatin tunekirin.[çavkanî pêwîst e]

Kartêkirina li ser siyaset û aboriyê[biguherîne]

Reaksiyonên partiyên Kurd û dewletan[biguherîne]

Reaksiyonên Kurdistanî[biguherîne]

Bakurê Kurdistanê[biguherîne]

  1. PKK: Endamê Komîteya Rêveber ê PKK’ê Mûrat Karayilan diyar kir ku ew ê PKK li hemberî êrîşan bêdeng nemîne û banga seferberiyê li gelê Kurd kir[71]
  2. HDP: Hevseroka Partiya Demokratîk a Gelan (HDP) Serpil Kemalbay: Êrîşa li ser Efrînê dagirkerî ye[72]
  3. Hudapar: Serokê Giştî yê Partiya Doza Azad (HUDA-PAR) Zekeriya Yapicioglu: Di rastiyê da Tirkiye li wir bi YPG û PKKê re şer nake. Ji ber ku ew hêzên bejayê yên Amerîkayê ne. Ew leşkerên Amerîkayê ne[73]
  4. Partiyên Kurdistanî: Hereketa Azadî, Partiya Azadiya Kurdistanê (PAK), Partiya Demokrata Kurdistanê li Bakur (PDK-Bakur), Partiya Sosyalîst a Kurdistanê (PSK) êrîşa li ser Efrînê protesto kirin[74]

Başûrê Kurdistanê[biguherîne]

  1. Parlamentoya Kurdistanê: Em êrîşa li ser Efrînê şermezar dikin, berxwedana gelê Efrîn binirx e[75]
  2. Dezgeha Xêrxwazî ya Barzanî: Em daxwazê ji hemû aliyên peywendîdar dikin asankariyê bikin daku Dezgeha Xêrxwazî ya Barzanî bikaribe alîkariyê pêşkêşî xelkê sivîl ên Efrînê bike[76]
  3. PDK
  4. Serokwezîrê Herêma Kurdistanê Nêçîrvan Barzanî: Bi xwe mijara Efrînê mijareke aloz e. Peywendiya wî bi gelek aliyan ve heye. Amerîka, Rûsya, Tirkiye û Îran di nav de ne. Me îro li gel de Mîstûra jî ev mijar gotûbêj kir. Hêviya me ew e ku ji vê rewşê re çareseriyek were dîtin, ku gelê Efrînê zêdetir ziyanê nebîne[77]
  5. Goran:Tevgera Goran û Partiya Koalîsyona Demokrasî û Adaletê ya Berhem Salih ava kirî daxuyaniyeke nivîskî dan û hewldana dagirkeriya dewleta Tirk şermezar kirin, bang li raya giştî ya dinyayê kirin ku helwesta xwe diyar bikin[78]
  6. PADÊ: Partiya Azadî û Demokrasiyê ya Êzidiyan (PADÊ) bi daxuyaniyek nivîskî êrîşên dewleta Tirk ên li ser Efrînê şermezar kir[79]

Rojavayê Kurdistanê[biguherîne]

  1. TEVDEM: Tevgera Civaka Demokratîk ji bo xwedîderketina li Efrînê banga seferberiyê li gelê Rojava û hemû gelê Kurdsitanê, her wiha hemû kesayet û aliyên demokratîk kir[80]
  2. ENKS
Êrîşa Tirkiyê li dijî hebûna Kurdan e[81]
Ebdulbasit Seyda ji ber Efrînê ji Îtilafa Niştimanî ya Sûriyê vekişiya[82]
  1. PYD: Meclîsa Giştî ya PYD’ê ji Amarîka û Rûsiya xwest ku helwesta xwe ya zelal derbarê bombebarana balafirên Arêtşa Tirk a li ser Efrînê zelal nîşan bidin û got ku bombebaran û êrîşên dewleta Tirk xisarê dighîne tevahiya gelê Sûriyê[83]
  2. PDKS :Partiya Demokrat a Kurd a Sûriyeyê (PDKS) bang li hemû hemû pêkhateyên gelê Sûriyeyê kir ku li hemberî dagirkeriya Tirkiyeyê bibin yek û piştgiriyê bidin berxwedaniyê.[84]

Reaksiyonên navdewletî[biguherîne]

  1. YE: Berpirsa Karûbarên Derve ya Yekîtiya Ewropayê Federica Mogherini: Em bi vê operasyonê dilgiran in[85].
  2. NY: Berdevkê Sekreterê Giştî yê Netewên Yekgirtî, Stephan Dujarric: Rawestandina operasyona Artêşa Tirkiyê bo ser Efrînê” kir û ragihand, “her çiqas êriş zêdetir bin, dê gihandina alîkariyên mirovî zehmettir bibe[86].
  3. NATO: Alîkara Sekreterê Giştî yê NATOyê Rose Gottemoeller: Tirkiyê mafê parastina ewlehiya xwe heye, lê belê divê derbarê gefên di dema operasyona Efrînê de bersiveke guncayî were dayîn[87]
  4. Yekitiya Ereban: Em operasyonê Efrînê bi nîgeranî dişopînin, tirsa me ew e ku rewşa Suriyê aloztir bike[88]
  5. Suriye
Serokê Sûriyê Beşar Esed ragihand, ku êrişa Tirkiyê li ser herêma Efrînê beşek e ji wê siyaseta Enqerê ku her ji yekem roja krîza Sûriyê ve piştevaniya komên terorîst û terora li nav Sûriyê kiriye[89]
Balyozê hikûmeta Sûriyê li Netewên Yekgirtî Beşar Ceiferî: Netewên Yekgirtî çavên xwe li ser êrişên Tirkiyê bo ser herêma Efrînê girtine[90]
  1. Fransa: Wezîrê Derve yê Fransayê Jean-Yves Le Drian: Li Sûriyê hiqûqa navdewletî ji aliyê Tirkiye, rêveberiya Şamê û Îranê ve ku êrîşî Gutaya Rojhilat û Idlibê dikin hatiye binpêkirin û her wisa divê dewleta Tirk şer li ser şer zêde neke[91]
  2. Îraq: Wezîrê Derve yê Iraqê Îbrajîm Ceferî: Em destewerdana Tirkiyê ya li herêma Efrînê ya Sûriyê şermezar dikin[92]
  3. Bulgarîstan: Serokomarê Bulgaristanê Rumen Rudev bertek nîşan da û bang li Yekîtiya Ewropayê kir, ku destwerdanê di rewşê de bike[93]
  4. Îran
Berdevkê Wezareta Derve ya Îranê Behram Qasimî: Divê Tirkiye êrîşên xwe li ser Efrînê demildest rawestîne[94]
Serokomarê Îranê Hesen Ruhanî: Em li gel wê yekê ne ku ev operasyon di demeke herî nêz de were bidawîanîn[95]
Her çend Îran li dijî êrîşen Tirkiye derkeve jî nahêle Kurd li Îranê çalakiyên şermezarkirina êrîşê lidarxîne[96]
  1. Keyaniyên Yekbûyî: Wezîrê Derve yê Brîtanya Boris Johnson: Mafê Tirkiyê heye ku sinorên xwe biparêze[97]
  2. Tirkiye
Diyaneta Tirkiye: Ev operasyon wek cîhadê ye ku li dijî kafiran tê pê [98]
CHP: Serokê Giştî yê Partiya Gel a Komarîxwaz (CHP) Kemal Kiliçdaroglu: Tirkiye, divê heta dabînkirina ewlehiya xwe berdewam be. Lê belê ez derbasbûna nav Efrînê bi ti awayî dirist nabînim. Çimku divê hizreke weke bidestxistina bajarekê nebe. Wate em çima çûne Efrînê, ji ber bicihbûna rêxistina terorê li ser sînorê Tirkiyê bû[99]
  1. Almanya: Piştî êrîşên li ser Efrînê, Almanyayê nûjenkirina tankên Leopard bo Tirkiye red kir[100]
  2. DYA
Berdevkê Wezareta Berevaniyê ya Amerîkayê (Pentagon) Adrian Rankine Galloway li ser Efrînê ji Rûdawê re ragihand ku ew hemû aliyan teşwîqî wê yekê dikin ku xwe ji aloziyê dûr bixin û bala xwe bidin ser şerê DAIŞê.[101]
Berdevka Wezareta Derve ya Amerîkayê Heather Nauert: Rewşa Efrînê em nîgeran kirine. Li Sûriyê armanca me têkbirina DAIŞê ye û metirsiya DAIŞê hêj bi dawî nebûye[102]
Wezîrê Derve yê Amerîkayê Rex Tillerson: Em dê ji bo herêmên rizgarbûyî yên Sûriyê 200 milyon dolar alîkarî veqetînin[103]

Kesên birîndar û kesên mirî[biguherîne]

Binere jî[biguherîne]

Çavkanî[biguherîne]

  1. "Turkey-backed FSA fighters deployed to Syria's Azaz amid Afrin tensions". Daily Sabah.
  2. Fehim Tastekin (26 January 2018). "Erdogan's plans for Afrin might not sit well with Syria". al-Monitor. Retrieved 29 January 2018.
  3. sitesi, milliyet.com.tr Türkiye'nin lider haber. "Son dakika: Afrin harekatını Korgeneral İsmail Metin Temel yönetecek!". Milliyet.com.tr. Retrieved 21 January 2018.
  4. a b "Who Are the Pro-Turkey Rebels Advancing on Syria's Afrin". Naharnet. 22 January 2018. Retrieved 22 January 2018.
  5. "Free Syrian Army prepares to participate in Afrin battle, Aleppo". SMART News Agency. 21 January 2018.
  6. Leith Aboufadel (23 January 2018). "Kurdish forces kill high ranking FSA commander in northern Afrin". al-Masdar News. Retrieved 29 January 2018.
  7. "Bahjt Abedo :Our forces restrained mercenaries, resistance continues". Hawar News Agency. 26 January 2018. Retrieved 26 January 2018.
  8. "SDF launches revolutionary operation in Afrin". Hawar News Agency. 21 January 2018.
  9. "Commander of "Jaysh al-Thuwar": We fight cowardice to the side, do not believe the false news". Hawar News Agency. 21 January 2018.
  10. "BASIN AÇIKLAMASI" (in tirkî). General Staff of the Republic of Turkey. 20 January 2018. Retrieved 2 January 2018.
  11. "Türkei rückt in Syrien gegen Kurden vor - mit deutschen Panzern". Focus (in german). 22 January 2018. Retrieved 28 January 2018.CS1 maint: Unrecognized language (link)
  12. "T-155 Fırtına Obüsleri nedir? - Akşam". aksam.com.tr (in tirkî). Retrieved 21 January 2018.
  13. Kanal, Ulusal. "Afrin harekatında yerli silahlar kullanılıyor haberi - Son Dakika Güncel Haberler". Ulusal (in tirkî). Retrieved 22 January 2018.
  14. "Mayınlar 'Kirpi'yle güvenli şekilde aşılıyor - Son Dakika Teknoloji Haberleri - STAR".
  15. "'Milli İHA'lar Afrin'de ilk kez kullanılıyor" (in tirkî). Sputnik News. Retrieved 22 January 2018.
  16. "TSK'dan son dakika Zeytin Dalı harekatı açıklaması".
  17. Mehmet Guzel; Philip Issa (20 January 2018). "Turkish jets bombard Kurdish-run city of Afrin in Syria". The Washington Post. Retrieved 26 January 2018.
  18. Suleiman Al-Khalidi (21 January 2018). "FSA Commander Says 25,000 Syrian Rebels Back Turkish Force in Syria". Reuters. Retrieved 26 January 2018.
  19. "Erdogan: Operation in Syria's Afrin has begun". Al Jazeera. 21 January 2018.
  20. a b c "In conjunction with extracting more bodies from the rubble of the destruction…the Turkish warplanes are continuing their shelling to villages and places in Afrin area". SOHR. 30 January 2018. Retrieved 30 January 2018.
  21. a b "Kurdish forces claim 308 Turkish fighters killed in Afrin". Al-Masdar News. Retrieved 26 January 2018.
  22. "63 more terrorists 'neutralized' in Turkey's Syria op". Anadolu Agency.
  23. "Disclose number of victims, wounded civilians during 9 days". Retrieved 29 January 2018.
  24. AFP. "Turkey steps up assault on Kurdish militia in Syria". Retrieved 22 January 2018.
  25. "Syrian rockets kill two in Turkey as Ankara fights Kurd militia". Retrieved 25 January 2018.
  26. Rockets fired from Afrin strike southern Turkey, one killed
  27. "SDF revealed Afrin Fronts battles' outcome on Friday - ANHA". en.hawarnews.com. Retrieved 28 January 2018.
  28. Sputnik. "Syrian Kurds Claim They Captured 16 Turkish Soldiers in Afrin". sputniknews.com. Retrieved 28 January 2018.
  29. News, ABC. "The Latest: Turkey says convoy attacked in Syria, 1 killed".
  30. "The Latest: Russia says Syrians will draft new constitution".
  31. 130 wounded (20–26 Jan.),[1] 15 wounded (27 Jan.),[2] 145 overall reported wounded, of which 100 were FSA,[3] leaving a total of 45 TAF wounded
  32. http://www.tuzlapress.com/haber/32026/erdogan-olay-kurt-koridoru-meselesi-degil.html
  33. http://haber.sol.org.tr/toplum/binali-yildirim-guney-sinirimizda-yeni-bir-kurt-olusumunu-istemiyoruz-166923
  34. https://www.haberler.com/genelkurmay-baskani-akar-abd-li-komutanin-10034567-haberi/
  35. http://aa.com.tr/tr/gunun-basliklari/basbakan-yardimcisi-bozdag-bu-harekat-kurt-kardeslerimize-yonelik-bir-harekat-degildir/1037944
  36. https://www.amerikaninsesi.com/a/kuzey-suriyede-kurt-devletine-musaade-etmeyecegz/3649434.html
  37. https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-sdf/u-s-led-coalition-helps-to-build-new-syrian-force-angering-turkey-idUSKBN1F30OA
  38. http://www.mfa.gov.tr/no_-15_-teror-orgutu-pydypg-komutasinda-sozde-suriye-sinir-guvenligi-gucu-kurulacagi-yonundeki-beyanlar-hk.tr.mfa
  39. https://ahvalnews.com/tr/afrin-operasyonu/rusya-afrin-hava-sahasini-turkiyeye-acarak-ypgye-bedel-odetti
  40. https://anfkurdi.com/rojava-sUriye/li-diji-efrine-erisa-hewayi-hate-lidarxistin-91417
  41. Ji aliyê rûsya ve hêrîşên rejima tirk ên li ser Afrînê ku ew dikê
  42. Berxwedana dîrokî a afrînê
  43. [Berxwedana afrînê a dîrokî     Pirtûka nivîskarê kurd Abdusamet yigit, rûpel ji 589 heta 612]
  44. http://www.kurdistan24.net/ku/news/a3a0ef72-c56f-434a-b1d9-7cb9357d5f9b
  45. http://www.kurdistan24.net/ku/news/a3a0ef72-c56f-434a-b1d9-7cb9357d5f9b
  46. Berxwedana dîrokî a afrînê
  47. [ http://ku.hawarnews.com/qsd-bilancoya-1-heta-8e-sibate-eskere-kir/    QSD: blenciya şer ji 1ê sibatê heta 8ê sibatê]
  48. [ http://ku.hawarnews.com/qsd-bilancoya-1-heta-8e-sibate-eskere-kir/    QSD: blenciya şer ji 1ê sibatê heta 8ê sibatê]
  49. Berxwedana dîrokî a afrînê
  50. [ http://ku.hawarnews.com/qsd-bilancoya-1-heta-8e-sibate-eskere-kir/    QSD: blenciya şer ji 1ê sibatê heta 8ê sibatê]
  51. [ http://ku.hawarnews.com/qsd-bilancoya-1-heta-8e-sibate-eskere-kir/    QSD: blenciya şer ji 1ê sibatê heta 8ê sibatê]
  52. Berxwedana dîrokî a afrînê
  53. [ http://ku.hawarnews.com/qsd-bilancoya-1-heta-8e-sibate-eskere-kir/    QSD: blenciya şer ji 1ê sibatê heta 8ê sibatê]
  54. Berxwedana dîrokî a afrînê
  55. [ http://ku.hawarnews.com/qsd-bilancoya-1-heta-8e-sibate-eskere-kir/    QSD: blenciya şer ji 1ê sibatê heta 8ê sibatê]
  56. Berxwedana dîrokî a afrînê
  57. [ http://ku.hawarnews.com/qsd-bilancoya-1-heta-8e-sibate-eskere-kir/    QSD: blenciya şer ji 1ê sibatê heta 8ê sibatê]
  58. Berxwedana dîrokî a afrînê
  59. [ http://ku.hawarnews.com/qsd-bilancoya-1-heta-8e-sibate-eskere-kir/    QSD: blenciya şer ji 1ê sibatê heta 8ê sibatê]
  60. Berxwedana dîrokî a afrînê
  61. [ http://ku.hawarnews.com/qsd-bilancoya-1-heta-8e-sibate-eskere-kir/    QSD: blenciya şer ji 1ê sibatê heta 8ê sibatê]
  62. Berxwedana dîrokî a afrînê
  63. [ http://ku.hawarnews.com/qsd-bilancoya-1-heta-8e-sibate-eskere-kir/    QSD: blenciya şer ji 1ê sibatê heta 8ê sibatê]
  64. Berxwedana dîrokî a afrînê
  65. Berxwedana dîrokî a afrînê
  66. Berxwedana dîrokî a afrînê
  67. QSD: 11 leşkerên tirk hatin kuştin
  68. Berxwedana dîrokî a afrînê
  69. artişa tirk stasyona keferê topbaran kir
  70. Artişa tirk sîyê topbaran dikê
  71. http://ku.hawarnews.com/murat-karayilan-ji-bo-efrine-banga-seferberiye-kir/
  72. http://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/3001201810?
  73. http://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/turkey/120220181?
  74. http://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/2301201812?
  75. http://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/3001201820?keyword=efr%C3%AEn
  76. http://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/050220184?
  77. http://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/1802201811?keyword=efr%C3%AEn
  78. http://ku.hawarnews.com/partiyen-basur-ji-bo-efrine-bang-li-nyye-kir/
  79. http://ku.hawarnews.com/pade-pistgiriya-gele-efrine-kir/
  80. http://ku.hawarnews.com/tev-deme-ji-bo-efrine-banga-seferberiye-kir/
  81. http://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/230120185?keyword=efr%C3%AEn
  82. http://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/2301201817?
  83. http://ku.hawarnews.com/pyde-ji-bo-erisen-li-ser-efrine-got-dive-amarika-u-rusiya-helwesta-xwe-zelal-bikin/
  84. http://ku.hawarnews.com/ji-pdkse-bang-bi-berxwedaniye-re-bibin-yek/
  85. http://www.rudaw.net/kurmanci/world/260220182
  86. http://www.rudaw.net/kurmanci/world/200220182?
  87. http://www.rudaw.net/kurmanci/world/230120186?
  88. http://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/24012018?
  89. http://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/syria/21012018?
  90. http://www.rudaw.net/kurmanci/world/220220185?
  91. http://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/070220187?
  92. http://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/040220181?
  93. http://www.rudaw.net/kurmanci/world/240120183
  94. http://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/iran/210120184?
  95. http://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/iran/06022018?
  96. http://www.rudaw.net/kurmanci/middleeast/iran/01022018?
  97. http://www.rudaw.net/kurmanci/world/220120185?
  98. http://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/290120184?
  99. http://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/0702201814?
  100. http://www.rudaw.net/kurmanci/world/250120185?
  101. http://www.rudaw.net/kurmanci/world/200120185?
  102. http://www.rudaw.net/kurmanci/world/2501201814?
  103. http://www.rudaw.net/kurmanci/world/130220181?