Iraq

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Îraq hate beralîkirin)
Jump to navigation Jump to search
الجمهورية العراقية
al-Jumhūrīyat al-‘Irāqīya
Komara Iraqê
Alaya Iraqê Nîşana Iraqê
(Ala) (Nîşan)
Gotina netewî: Allahu Akbar
Sirûda netewî: Mawtini [1]
Iraq (orthographic projection).svg
Zimanên fermî Erebî, Kurdî [2]


Paytext Bexda [3]
33°20′Bk 44°26′Rh / 33.333°Bk 44.433°Rh / 33.333; 44.433
Bajarê mezin Bexda
Sîstema siyasî Komar
 - Serkomar
 - Serekwezîr
Berhem Salih
Adil Ebdulmehdî
Rûerd
 - Giştî
 - Av (%)

438.317 km2
1,1
Gelhe
 - Giştî (2016)
 - Berbelavî

38.146.025 kes
71.5 kes/km2
Serxwebûn - 1'ê kewçerê 1919 ji Împeratoriya Osmanî.
- 3'ê kewçerê 1932 ji Brîtanya.
Dirav Dînarê îraqî
Dem UTC+3
Nîşana înternetê .iq
Koda telefonê 964
Iraq-CIA WFB Map.png

Iraq an jî Îraq[4] (bi soranî: Êraq; bi erebî: العراق al-‘Irāq) an jî Komara Iraqê (bi erebî: الجمهورية العراقية al-Jumhūrīyat al-‘Irāqīya) navê dewleteke federal di Rojhilata Navînê de ye. Başûrê Kurdistanê di nav sinorên Iraqê de ye.

Dîrok[biguherîne]

Piştî encamdana Şerê Cîhanî yê Yekem, di navbera Împeratoriya Osmanî û dewletên Ewropî de Hevpeymana Versailles hate destnîşan kirin. Bi dûçûna vê hevpeymanê Osmanî dê serxwebûna dewletên Ereb bi şerta mandatiya Fransa û Îngilîstanê dê qebûl bike. Li sala 1922yê de di Cemiyeta Netewan de ev mafên van dewletan hatin pejirandin. Bi dûçûna vê rêkeftinê Îraq û Filistîn dê di bin berpirsiyariya Brîtanyayê de, Libnan û Suriye jî dê di bin berpirsiyariya Fransa de be. Li vî demî kurê Şerîfê Mekeyê Huseyîn; Faysal li dijî Fransayê serhildanek da destpê kirin ku Suriyeyê bike di bin desthilata xwe de lê ev serhildan hate vemirandin. Piştî têkçûnêe Faysal tê Îraqê. Li vê derê di bin mandaya İngîlîzan de ji sala 1921ê heta 1933yê kraliya Îraqê dike û dewletê birêve dibe.

Di navbera İngilîzan û Kral Faysal da, li sala 1930ê de hevpeymanek hate destnîşan kirin. Bi dûçûna vê hevpeymanê, dewleta Îraqê êdî azad dibe. Dibe endamê Cemiyeta Neteweyan.

Berî şerê cîhanê yê duyem di nav dewletên ewropayî de li her derê cîhanê de miadeleyek hebû. Ji ber tirsa ketina Almanan bo rojhilata navî di gulana 1941ê de Brîtanyayê cardîn Îraq dagir kir û hikûmeteke nêzî xwe ava kir. Li sala 1955ê de hikûmeta Îraqê bi armanca alikariya berxwedanê û aboriyê bi Tirkiyeyê re Pakta Bexdayê destnîşan kir. Îran, Pakistan û Brîtanya jî tevlî vê hevpeymanê bûn.

Li sala 1968ê de bi rêberiya hindek pisporên leşkerî derbeya leşkerî pêkhat, di encamê grûbeke têkildarî partiya Bees bû desthilat. Di nav vê grûbê de jî Seddam Husên jêhatî bû û xwe dida pêş.

Parêzgehên Iraqê[biguherîne]

Parêzgehên Iraqê:

Iraqi Governorates ku-latn.svg

Ol[biguherîne]

97 % ji akinciyên îraqî misilman in; 60 % - 65 % şiî û 35 % - 37 % sunî ne. 3 % mesihî û êzîdî ne. [5]

Çavkanî[biguherîne]

  1. Sirûda neteweyî ya kurdan Ey Reqîb e
  2. Zimanê fermî li Kurdistanê kurdî ye wek asûrî, turkmenî û ermenî
  3. Serbajarê Başûrê Kurdistanê Hewlêr e
  4. Rojnameya Evro, Dihok; rojnameya War, Dihok.
  5. [www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html]

Girêdanên derve[biguherîne]

Wiki letter w cropped.svg Ev gotar şitlek e. Heke tu bixwazî berfireh bikî, biguherîne bitikîne. (Çawa?)