Iraq

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Îraq hate beralîkirin)
Jump to navigation Jump to search
الجمهورية العراقية

كۆماری عێراق

Komara Iraqê
Alaya Iraqê Nîşana Iraqê
(Ala) (Nîşan)
Gotina netewî: Allahu Akbar
Sirûda netewî: Mawtini [1]
Iraq (orthographic projection).svg
Zimanên fermî Erebî, Kurdî [2]


Paytext Bexda [3]
33°20′Bk 44°26′Rh / 33.333°Bk 44.433°Rh / 33.333; 44.433
Bajarê mezin Bexda
Sîstema siyasî Komar
 - Serkomar
 - Serekwezîr
Berhem Salih
Adil Ebdulmehdî
Rûerd
 - Giştî
 - Av (%)

438.317 km2
1,1
Gelhe
 - Giştî (2016)
 - Berbelavî

38.146.025 kes
71.5 kes/km2
Serxwebûn - 1'ê kewçerê 1919 ji Împeratoriya Osmanî.
- 3'ê kewçerê 1932 ji Brîtanya.
Dirav Dînarê îraqî
Dem UTC+3
Nîşana înternetê .iq
Koda telefonê 964
Iraq-CIA WFB Map.png

Iraq an jî Îraq[4] (bi soranî: Êraq; bi erebî: العراق al-‘Irāq) an jî Komara Iraqê (bi erebî: الجمهورية العراقية al-Jumhūrīyat al-‘Irāqīya) navê dewleteke federal di Rojhilata Navînê de ye. Başûrê Kurdistanê di nav sinorên Iraqê de ye.

Dîrok[biguherîne]

Desthilata Osmaniyan[biguherîne]

Searchtool.svg Gotara bingehîn: Împeratoriya Osmanî

Di şerê cîhanî yê yekem de[biguherîne]

Piştî encamdana Şerê Cîhanî yê Yekem, di navbera Împeratoriya Osmanî û dewletên Ewropî de Peymana كود ذو Versailles hate destnîşan kirin. Bi dûçûna vê peymanê Osmanî dê serxwebûna dewletên Ereb bi şerta mandatiya Fransa û Îngilîstanê dê qebûl bike. Jixwe Emîr Faysal 23 gelawêja 1920ê de wek keyê Iraqê hate hilbijartin. Li sala 1922yê de di Cemiyeta Netewan de ev mafên van dewletan hatin pejirandin. Bi dûçûna vê rêkeftinê Îraq û Filistîn dê di bin berpirsiyariya Brîtanyayê de, Libnan û Suriye jî dê di bin berpirsiyariya Fransa de be. Lê gelên herêmê ev rewş qebûl nekir.

Kurê Şerîfê Mekeyê Huseyîn; Emîr Faysal li dijî Fransayê serhildanek da destpê kirin ku Suriyeyê bike di bin desthilata xwe de lê ev serhildan hate vemirandin. Piştî têkçûnê Faysal tê Îraqê. Iraq di bin hikûmraniya İngilîzan de bû û baregehên İngilîzan ji aliyê mesihiyên Sûryanîve dihatin parastin[5]. Her wiha İngiîzan xwest ku Iraq ji layê Emîr Faysal ve bê rêvebirin. Gelek efserên Iraqî jî sunî bûn û di bin perwerdehiya Jontirkan de bûn. Dîroknasê kurd Nejat Abdulla dibêje;

Li vê derê di bin mandateriya İngîlîzan de ji cotmeha 1922yê heta 1933yê keyaniya Îraqê dike û dewletê birêve dibe.

Mandateriya Iraqê(23 gelawêj 1921-3 cotmeh 1932)[biguherîne]

Searchtool.svg Gotara bingehîn: Mandateriya Iraqê

Keyaniya Iraqê(3 cotmeh 1932-14 tîrmeh 1958)[biguherîne]

Searchtool.svg Gotara bingehîn: Keyaniya Iraqê

Komara Iraqê (14 tîrmeh 1958-17 tîrmeh 1968)[biguherîne]

Searchtool.svg Gotara bingehîn: Komara Iraqê

Komara Iraqa Bees(17 tîrmeh 1968-9 nîsan 2003)[biguherîne]

Searchtool.svg Gotara bingehîn: Komara Iraqa Bees
  • Serhildana Şîiyan (2 adar 1991)
  • Serhildana kurdan (11 adar 1991)
  • Şerê Iraqê (2003)

Komara Iraqa Federal(9 nîsan 2003-...)[biguherîne]

Ji bo Iraqa Federal 8ê adara 2004ê Makezagona Demkî ya Rêvebirinê hate îlam kirim. 8ê xizîrana 2004ê jî Neteweyên Yekbûyî ev makezagon pejirand

Polîtîkayên derve[biguherîne]

Parêzgehên Iraqê[biguherîne]

Parêzgehên Iraqê:

Iraqi Governorates ku-latn.svg

Ziman[biguherîne]

Dîn[biguherîne]

97 % ji akinciyên îraqî misilman in; 60 % - 65 % şiî û 35 % - 37 % sunî ne. 3 % mesihî û êzîdî ne. [6]

Têkildar[biguherîne]

Çavkanî[biguherîne]

  1. Sirûda neteweyî ya kurdan Ey Reqîb e
  2. Zimanê fermî li Kurdistanê kurdî ye wek asûrî, turkmenî û ermenî
  3. Serbajarê Başûrê Kurdistanê Hewlêr e
  4. Rojnameya Evro, Dihok; rojnameya War, Dihok.
  5. İmparatorluk, Sınır ve Aşiret, Nejat Abdulla, Weşanên Avesta-2008, r:145
  6. [www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2122.html]

Girêdanên derve[biguherîne]

Wiki letter w cropped.svg Ev gotar şitlek e. Heke tu bixwazî berfireh bikî, biguherîne bitikîne. (Çawa?)