Çemê Dunayê

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Danûb hate beralîkirin)
Jump to navigation Jump to search
Duna
Danube, Dunaj, Dunav, Donau
Mária Valéria´s bridge.jpg
Duna di navbera tixûbên Macaristan û Slovakyayê de
Cih
Herêm Ewropa
Dewlet  Almanya,  Awistriya,
 Slovakya,  Kroatya,
 Serbistan,  Bulgaristan,
 Romanya,  Moldova,
 Ûkrayna
Taybetî
Dirêjayî      2.860 km km
Tejane 817.000 km2
Debî 6.500 m3/s
Robar
Milên wê Morava, Drava, Tisa, Sava, Olt, Siret, Prut
Cihderk Almanya (ji Brege û Brigach)
 - Cih Donaueschingen
 - Bilindayî 678 m
 - Koordînat 47°57′03″Bk 8°31′13″Rh / 47.950833°Bk 8.520278°Rh / 47.950833; 8.520278 (Cihderk - Duna)
Dev Deryaya Reş
 - Cih Deltaya Duna (Romanya, Ûkrayna)
 - Koordînat 45°13′03″Bk 29°45′41″Rh / 45.2175°Bk 29.761389°Rh / 45.2175; 29.761389 (Dev - Duna)
Nexşe
Danube basin.png
Hewzeya Çemê Duna
biguherîneBelge

Çemê Dunayê, piştî çemê Volgayê li Ewropayê çemê mezin ê duyem e. Ew weke rêava navneteweyî ye. Duna ji başûrê Almanyayê, herêma Daristana Reş (Schwarzwald), bi yekbûna çemên Breg û Brigach ên li navçeya Donaueschingenê destpê dike. Piştî vê navçeyê weke Duna tê binavkirin. Bi dirêjbûna 2860 kîlometre , di nava Ewropayê re (Almanya (7.5%), Awistriya (10.3%), Slovakya (5.8%), Macaristan (11.7%), Kroatya (4.5%), Serbistan (10.3%), Bulgaristan (5.2%), Moldova (1.6%), Ûkrayna (3.8%) û Romanya (28.9%)) ber bi Deryaya Reş ve diherike. Deltaya Dunayê ku berî Duna tevlî Deryaya Reş bibe, di navbera Romanya û Ûkraynayê de pêk tê.

Hewzeya çemê Dunayê 817.000 çargoşe kîlometre ye û heta ku ji jêderka xwe ber bi Deryaya Reş ve diherike 120 robarên bi dirêjbûnên cuda tevlî Dunayê dibin. Ji van çeman yên dirêj ev in: Drava (707 km), Tisa (965 km), Sava (947 km), Morava (354 km), Olt (615 km), Siret (706 km) û Prut (953 km).

Nav[biguherîne]

Navê Dunayê di çavkaniyên latînî de weke Danubius, Danuvius, Ister û di dema Yewnanistana kevnare de weke Ἴστρος (Istros) tê zanîn. Bi trakî peyva Donaris ji bo Dunaya jor û Istros ji bo Dunaya jêr dihate bikaranîn.[1]

Tê gotin ku peyva Dānuvius ji zimanên keltî yan jî ji îranî tê. Di zimanên proto Hind û Ewropî de peyva dānu ji dêla robarê dihate bikaranîn. Mîna vê peyvê gelek peyvên ji hevdu (Don, Donets, Dnieper û Dniestr) ji bo robarê tên bikaranîn. Di zimanê gelê îranî, îskîtan, de *Dānu apara "rûbara paş" û *Dānu nazdya- "rûbara pêş" dihate bikaranîn.[2]

Navên vê robarê bi hinek zimanan li jêr in.

Bajarên Duna tê re derbas dibe[biguherîne]

Duna li Ulmê
Pelîkan di nava Dunayê de li Romanyayê
Çemê Duna li Budapeştê
Morava li Slovakyayê bi Duna re dibe yek
Duna li Romanyayê di herike Deryaya Reş

Çavkanî[biguherîne]

  1. Katičic', Radislav. Ancient Languages of the Balkans, Part One. Paris: Mouton, 1976: 144.
  2. Mallory, J.P. and D.Q. Adams. The Encyclopedia of Indo-European Culture. London: Fitzroy and Dearborn, 1997: 486.

Girêdanên derve[biguherîne]

  • Wîkîpediya bi zimanê îngilîzî ya çemê Duna, 26/9/2011