Kuderî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Kuderî (eşîr) hate beralîkirin)
Jump to navigation Jump to search
Eşîra Kuderî
Agahiyên gelemperî
Serekeşîr Îsmaîlê Kuderî
Esil Kurd
Ziman Kurdî (Kurmancî)
Herêmên dîrokî Bakûrê Kurdistanê
Belavbûn Çaqmaqa
Gomika
Pornaga
Demografî
Gelhe 801[1]
Bawerî
Dîn Îslam
Ziyaretgeh Li gundê Mîrseîdê mezelê Îsmaîlê Kuderî

Eşîra Kuderî, Kuderiyan yan jî Mala Kuderî eşîrekî çiqilekî dimiliyan e, Kuderiyan li navçeya Erziromê qeza Xinûsê li gundên Çaqmaqa, Gomika û li Pornaga dijîn.

Dîroka Eşîra Kuderîyan[biguherîne]

Mezinan Kuderîyan di sala 1830î de ji Bîngolê qeza Solxanê ji gundê Kors yan jî Kostega hatine Xinûsê. Mezinê kuderiyan Îsmaîlê Kuderî ye, navê bavê wî jî Mele Ehmed e. Ew bi xwe jî dimilî bûne,

Dema Îsmaîlê Kuderî hatiye Xinûsê sê kurrê wî hebûne; Osman, Memed û Hemîd, Kurrê wî yê Hemîd mixabin di rê de wenda dibe; Îsmaîlê Kuderî û herdû zarokên xwe jî tên Xinûsê, gundê Siwaran disekinin li wê derê aşekî jî çêdikin, lê, piştî çend sal şûnda îjar tênê gundê Mîrseîdê li vê derê gelek zeman diçe Îsmaîlê Kuderî li vir diçe ser dilovaniya xwe, kurrê wî Memed bi salixa diçe Narmanê, yê din Osman jî di zewice sê law û qîzekî wî çêdibe û diçe gundê Axwêranê, mêze dike cihê Axwêranê ji cotkarbûnê re ne cihekî xweş e ji wê derê jî bar dike tê gundê Çaqmaqa ava dike.

Çend sal derbas dibe êdî zarrê wî Eyûb, Ûsiv û Hesenxan mezin dibin dizewicin û ji hevdû vediqetin yê mezin Eyûb diçe Pornagê ava dike yê ortê Ûsiv diçe Gomikê ava dike, birayê piçûk Hesenxan jî dizewice û ser malê di Çaqmaqa de dimîne.

Her waha hersê gundê Kuderiyan dimilîne û hemî pismamên hev in. Hemî zarokên Osman in û torinên Îsmaîlê Kuderî ne.

Gundê Kuderiyan bi eslê xwe kurd in, mezinên Kuderiyan berê zazakî qisekiribûne lê naha her sê gund êdî bi zimanê kurmancî qise dikin.

Kuderiyan navê eşîra xwe peyva Kuderî ji kalikê xwe Îsmaîlê Kuderî digrin dema ku Îsmaîlê Kuderî tê Xinûsê ji ber ku pir mirovekî baş, dilnizm, dewlemend û mêvanperwer bûye gelê Xinûsê ji re gotine "Îsmaîlê Kuddetlî" piştî zemanan peyva Kuddetlî bi zimanê gel ve dizivire dibe Kuderî û naha hîna jî ji Çaqmaqan, Gomikan û ji Pornagan re dibejin Mala Kuderî, Kuderiyan[2].

Gelhe[biguherîne]

Nav Gelhe[3] Koordînat
Çaqmaqa 369 39°26′56″Bk 41°46′12″Rh / 39.44889°Bk 41.77000°Rh / 39.44889; 41.77000 (Çaqmaqa)
Pornaga 95 39°28′25″Bk 41°46′05″Rh / 39.47361°Bk 41.76806°Rh / 39.47361; 41.76806 (Pornag)
Gomika 337 39°27′02″Bk 41°47′36″Rh / 39.45056°Bk 41.79333°Rh / 39.45056; 41.79333 (Gomikan)

Ol û bawerî[biguherîne]

Her sê gundê Kuderiyan Misilman in û li ser mezhebê Îmam Şafiî ne. Hersê gunda da mizgeft û minare heye.

Çanda Kuderîyan[biguherîne]

Xwarênên gund

  • Nanê loş; Bi ar, xwê û hevîrtirş tê çêkirin. bi desta tê vekirin û di tendûrên bin erdê de tê pijandin,
  • Dolme; Hundirê dolman ji bulxur, lorik, pîvaz û ji îsota sor tê çêkirin. Bi pelên rezan tê pêçandin û tê kelandin.
  • Dîz; Goşt, xwê (sol), qatix û îsot bi hevre rojekê tên terbiye kirin. Roja din di dîzikê (beroşên ji axê) de tê kelandin.
  • Girara Dew; Bi birxwir, qatix, û noka ve tê çêkirin

Mezinên Kuderiyan[biguherîne]

Mezinên Kuderiyan heta îro ev in:

  • Mele Îbrahîm
  • Mele Mihemed
  • Mele Ehmed
  • Îsmaîlê Kuderî
  • Osmanê kurrê Îsmaîl
  • Eyûb - Ûsiv - Hesenxan

Osman bavê her sê gundê Kuderiyan e, bavê Çaqmaqa, Gomikan û Pornaga ye.

  • Eyûb bavê Pornagê ye
  • Ûsiv bavê Gomikê ye
  • Hesenxan jî bavê Çaqmaqa ye.

Çavkanî[biguherîne]