Kurdiya başûrî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Kurdiya Başûrî hate beralîkirin)
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Kurdiya başûrî
Kurdî xuarîn, kurdî
Welatên lê tê axaftin  Îran
 Îraq
Herêm  Kurdistan
Axiverên zimanê zikmakî
Malbata zimanî Zimanên hind û ewropî
Şiklê kevn
Kodên zimanê
ISO 639-3 sdh
SOUTHERN KURDISH.JPG

Kurdiya başûrî

Kurdiya başûrî yek ji zaravên zimanê kurdî ye.

Derbarê kurdiya başûrî[biguherîne]

Kurdiya başûrî yek ji tayên zimanê kurdî ye ku pitir nêzî kurdiya navîn an soranî ye. Ji ber ku kurdiya başûrî ketiye navbera farsî, lurî, soranî û hewramî taybetmendiyên xwe hene. Herweha li gor ol û ayîn jî pitir kurdên yarsan û şî'e bi devokên başûrî diaxvin. Îro pitir ji çar milyon kes bi kurdiya başûrî diaxvin.

Devokên kurdiya başûrî[biguherîne]

  • Kirmaşanî: Devoka sereke ya kurdiya başûrî ku pitir li nav bajar û parêzgeha Kirmaşanê tê bi kar anîn.
  • Lekî: Pitir li bajarên Leknişîna Kirmaşan û Luřistanê mîna Hersîn û Elişter tê bi kar anîn.
  • Feylî: Pitir li Bexda, derdora Xaneqîn û Bedre tê bi kar anîn.
  • Kelhurî (Kełhuřî): Pitir li Gîlan û Şabadê li parêzgeha Kirmaşanê û Eywan li parêzgeha Îlamê tê bi kar anîn.
  • Şêxbizinî: Kurdên ku çen sed sal berî niha ji derdorên Kirmaşan û Silêmanî hatine veguhastin bo anatolî û tirkî û pitir li Heymane dijîn.

Belavbûyîna kurdiya başûrî[biguherîne]

Kurdiya başûrî bêhtir li parêzgehên Kirmaşan û Îlamê tê axaftin. Li rojhilata Kurdistanê heremên Lekistan li parêzgeha Luristan û Bîcar li parêzgeha Sine jî başûrîaxiv in. Herweha ji Xaneqîn berev jêr de hevsînor digel parêzgehên Kirmaşan û Îlamê kurdiya başûrî tê bikaranîn. Li Bakûrê Kurdistanê û Tirkyeyê jî li çend deveran devoka şêxbizinî tê axafitin.


Kurdiya kirmaşanî ligel zaravayên kurdî yên din[biguherîne]

Kirmaşanî Soranî Kurmancî Zazakî Hewramî
Min Min Ez, Min Ez Amin, Min
Tu To Tu, te Ti, To To, Etû, Tû
Min kem Min dekem Ez dikim Ez kenu Amin/Min mekerû
Min çim Min deçim Ez diçim Ez Şonu Min milû
Fere, zyad Zor Pir, Gelek, Zaf Zaf Zor/fira
Wit Got/Wit Got Vat Wat/vat
Îreňe, Îse Êsta Niha, Vêsta, Nika Nika îse
Hat- Hat- Hat- ame- ame-
Deň Bang, Deng Deng Veng Deng
Gewre, Qeü Gewre Gewre, Gir, Mezin Pîl Gore
Wa Ba Ba Va Va/Wa
Waran Baran Baran Varan Baran
Xeraw, Gen Xirap Xirab/genî Xirab Xirab

Bide ber[biguherîne]