Kurdiya başûrî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Kurdiya Başûrî hate beralîkirin)
Jump to navigation Jump to search
Kurdiya başûrî
Kurdî xuarîn, kurdî
Welatên lê tê axaftin  Îran
 Îraq
Herêm  Kurdistan
Axiverên zimanê zikmakî
Malbata zimanî Zimanên hind û ewropî
Şiklê kevn
Kodên zimanê
ISO 639-3 sdh
SOUTHERN KURDISH.JPG

Kurdiya başûrî

Kurdiya başûrî yek ji zaravên zimanê kurdî ye.

Derbarê kurdiya başûrî[biguherîne]

Kurdiya başûrî yek ji tayên zimanê kurdî ye ku pitir nêzî kurdiya navîn an soranî ye. Ji ber ku kurdiya başûrî ketiye navbera farsî, lurî, soranî û hewramî taybetmendiyên xwe hene. Herweha li gor ol û ayîn jî pitir kurdên yarsan û şî'e bi devokên başûrî diaxvin. Îro pitir ji çar milyon kes bi kurdiya başûrî diaxvin.

Devokên kurdiya başûrî[biguherîne]

  • Kirmaşanî: Devoka sereke ya kurdiya başûrî ku pitir li nav bajar û parêzgeha Kirmaşanê tê bi kar anîn.
  • Lekî: Pitir li bajarên Leknişîna Kirmaşan û Luřistanê mîna Hersîn û Elişter tê bi kar anîn.
  • Feylî: Pitir li Bexda, derdora Xaneqîn û Bedre tê bi kar anîn.
  • Kelhurî (Kełhuřî): Pitir li Gîlan û Şabadê li parêzgeha Kirmaşanê û Eywan li parêzgeha Îlamê tê bi kar anîn.
  • Şêxbizinî: Kurdên ku çen sed sal berî niha ji derdorên Kirmaşan û Silêmanî hatine veguhastin bo anatolî û tirkî û pitir li Heymane dijîn.

Belavbûyîna kurdiya başûrî[biguherîne]

Kurdiya başûrî bêhtir li parêzgehên Kirmaşan û Îlamê tê axaftin. Li rojhilata Kurdistanê heremên Lekistan li parêzgeha Luristan û Bîcar li parêzgeha Sine jî başûrîaxiv in. Herweha ji Xaneqîn berev jêr de hevsînor digel parêzgehên Kirmaşan û Îlamê kurdiya başûrî tê bikaranîn. Li Bakûrê Kurdistanê û Tirkyeyê jî li çend deveran devoka şêxbizinî tê axafitin.


Kurdiya kirmaşanî ligel zaravayên kurdî yên din[biguherîne]

Kirmaşanî Soranî Kurmancî Zazakî Hewramî
Min Min Ez, Min Ez Amin, Min
Tu To Tu, te Ti, To To, Etû, Tû
Min kem Min dekem Ez dikim Ez kenu Amin/Min mekerû
Min çim Min deçim Ez diçim Ez Şonu Min milû
Fere, zyad Zor Pir, Gelek, Zaf Zaf Zor/fira
Wit Got/Wit Got Vat Wat/vat
Îreňe, Îse Êsta Niha, Vêsta, Nika Nika îse
Hat- Hat- Hat- ame- ame-
Deň Bang, Deng Deng Veng Deng
Gewre, Qeü Gewre Gewre, Gir, Mezin Pîl Gore
Wa Ba Ba Va Va/Wa
Waran Baran Baran Varan Baran
Xeraw, Gen Xirap Xirab/genî Xirab Xirab

Bide ber[biguherîne]