Here naverokê

Yekîneyên Parastina Jinê

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji YPJ hat beralîkirin)
Yekîneyên Parastina Jinê
Çalakî2012 – niha
Qada operasyonêKantona Cizîrê ya Rojavaya Kurdistanê
Kantona Kobaniyê ya Rojavaya Kurdistanê
Kantona Efrînê ya Rojavaya Kurdistanê
Mezinahî10.000 – 20.000
Şer û ceng
Malperypjrojava.com

Yekîneyên Parastina Jinê bi kurtasî YPJ, rêxistinek parastinê ye ku bi temamî ji jinan pêk tê. YPJ beşek ji Hêzên Sûriya Demokratîk e, ku yek ji hêzên çekdar ên Rojavayê Kurdistanê ye.[1] Şervanên YPJê bi giranî jinên kurd pêk tê û ji gelek neteweyên curbicur şervanên jin di nav rêxistina YPJê de hene.[2] Yekîneyên Parastina Jinê (YPJ) di dema şerê navxweyî yê Suriyê li Rojavayê Kurdistanê hatiye damezrandin.[3]

Dîrok

[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Jin ji destpêka sala 2011ê û vir ve tevlî şerê berxwedana kurdên Sûriyê bûne. Ew beşek ji YXG bûn, ku paşê di 2012ê de navê xwe wek YPG guherî. YPJ di 4ê nîsana 2013ê de weke rêxistinek tenê ji bo jinan bi tabûra yekemîn a li Cindirêsê[4] hate avakirin û piştre xebatên xwe ber bi kantonên Kobanê û Cizîrê ve berfireh kir. Hemû şervanên jin ên ku berê di nava yekîneyên mixalif ên YPGê de cih digirtin, bi awayekî xweser bûn endamên YPJê. Di destpêkê de li her sê kantonên Rojava tenê tabûrek YPJê hebû, lê li her taxê tabûrek bi lez hat avakirin û rêxistin berfirehtir bû.

Ji sala 2014ê heta mijdara 2016ê YPJê di navbera 7 hezar û 20 hezarî de endam jimartin. Di tebaxa 2017ê de hat ragihandin ku rêxistin 24 hezar endamên wê hene.[5] Piştî şikestina DAIŞê, ev hejmar kêm bûye, û li gorî hevpeyvîna ku Fermandarê Giştî Newroz Ehmed ji rojnameya The Guardian re kiriye, niha 5000 e.[6]

Di şerê navxweyî yê Sûriyê de, YPJ û YPG li bakurê Sûriyê li dijî çeteyên curbicur şer kirin, di nav de Dewleta Îslamî li Iraq û Şamê (DAIŞ). YPJê beşdarî parastina Kobanî di dema Dorpêkirina Kobanî de jî bû[7], ku di adara 2014ê dest pê kiribû. Gelek ajansên ragihandinê yên kurdî radigihînin ku "Di şer de hêzên YPJê gelek girîng bûn". Di dorpêçkirina Kobanî de, berî ku YPJ alîkarî ji hêzên rojavayî werbigire, neçar mabû ku êrîşên DAIŞê tenê bi çekên sivik rawestîne: Wan kalaşnîkovên rûsî yên kevnar ên ji bazara reş, bombeyên destçêkirî, û tankên ku ji wesayîtên înşaetê û pîkapên li hev kom kirin" bikar anîn. Ta ku di cotmeha 2014ê de Amerîka dest bi kordînasyona êrîşên esmanî bi şervanên YPJ-YPGê yên li ser erdê bike.

Her wiha YPG, YPJ û PKK di tebaxa 2014ê de tevlî operasyoneke leşkerî ya li Çiyayê Şengalê bûn, û bi qasî 10,000 êzdî ji qirkirina di destê DAIŞê de rizgar kirin.[8][9] DIAŞê piştî ku Pêşmerge ji herêmê derketibûn, piraniya deverên derdora Çiyayê Şengalê xistibû bin kontrola xwe.[10] Ji ber ku DAIŞ êzdiyan wekî "civaka bêbawer" dibîne[11], yên ku ji berê ve li dora Şengalê dijîn, gelê êzdî neçar mabû ku birevin çiyayan. Vê yekê bi dehhezarên êzdî, di nav wan de jin, zarok û extiyar, bê xwarin, stargeh û alîkarî hiştin. Yên ku hîna li bajêr bûn, yan ji aliyê DAIŞê ve hatin qetilkirin yan jî wek xulam hatin revandin.[12]

Li gel alîkariya êrîşên asmanî yên amerîkî, herêmeke ewle ya bi dirêjahiya 30 kîlometreyan (19 mi) ji bo penaberên êzîdî hate avakirin, da ku ji destê DAIŞê birevin. Paşê penaber derbasî Bakurê Sûriyê bûn û piraniya wan piştre çûn herêmên ewletir ên Kurdistana Iraqê.

Şervanên YPJê bi ala rêxistinê li pişt xwe, sal 2015

Îro YPJê di çarçoveya Hêzên Sûriyeya Demokratîk (QSD) de li kêleka YPGê têkoşîna xwe didomîne. YPJ di şerên wek êrîşa HSDê de li dijî baregehên sereke yên DAIŞê li Tebqa û Reqqayê beşdar bû, û wek hêza sereke[13] (ligel YPG) ji bo Amerîka xizmet dikir.[14] Di dema Operasyona Çiqlê Zeytûnê de, êrîşa dewleta Tirk a li dijî Kantona Efrînê, yekîneyên YPJê dîsa bi giranî tevlî şer bûn. Taktîkên şerê gerîlayî yek ji wan taktîkan bû ku li dijî Tirkiye û hevalbendên wê yên Sûriyeyê hatin bikaranîn.

Çeteyên terorîst ên Sûriyeyê ji şervanên YPGê ditirsin û ew şermezar dikin. Gelek îslamîstên cîhadî bawer dikin ku ger ji aliyê şervaneke jin ve bên kuştin ew ê rasterast biçin dojehê.[15] Lewma di êrîşa 2019ê ya Tirkiyeyê ya li ser Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê de çeteyên Artêşa Azad a Sûriyê ku Tirkiye piştgiriya wan dike, termê şervaneke YPJê ya ku li bejahiya nêzîkî Kobanî hatibû kuştin, pêl û perçe kiribûn.[16]

Amblema YPJê stêrka sor a li ser zemîne kesk e, bi rengê zer jî li derdora stêrkê herfên rêxistinê hatine nivîsandin.

Îdeolojî

[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]
Endameke YPJê (2014)

Îdeolojiya YPJê li ser esasê azadiya jinê û xweparastinê ye. YPJ beşeke ji tevgera rizgariya kurd e ku îlhama xwe ji rêberê Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) Abdullah Öcalan girtiye. Ew ji bo mafên wekhev ên jinan di civakeke baviksalarî de têdikoşin. Ew ne tenê daxwaza wekheviya zayendî dikin, di heman demê de di pêkhateyên civakî û siyasî de guhertineke radîkal jî dixwazin.[çavkanî hewce ye]

YPJê azadiya jinê weke mifteya rizgariya tevahiya gelan dibîne û tekez dike, ku zilma li ser jinê bi zextên komên din ên civakî ve girêdayî ye. Îdeolojiya wan neteweperestiya kevneşopî red dike û li şûna wê civakek li ser bingeha demokrasî, ekolojî û femînîzmê pêş dixe. Ew ne tenê li dijî DAIŞê, di heman demê de li dijî her şêwe zordestiya baviksalarî jî şer dikin. Di nava YPJê de jin hem di warê leşkerî û hem jî di warê siyasî de xwedî mafên wekhev in.[çavkanî hewce ye]

Armanca bingehîn a YPJê ew e ku jin li jiyana xwe xwedî derkeve, ev jî bi xweparastin û berpirsyariya civakê pêk tê. Şervan kapîtalîzma rojavayî red dikin û ji bo civakek azad û xweser a xwe dispêre hevkarî û hevgirtina civakê diparêzin. Di pratîkê de ev tê wateya avakirina meclîsên jinan ku biryarên siyasî yên girîng didin. YPJ bersivek e li dijî zilma ku bi sedan salan e li ser jinên li herêmê û cîhanê tê meşandin.[çavkanî hewce ye]

Ji bo YPJê berxwedana çekdarî tenê navgînek e ji bo guhertina civakî. Ew xwe wekî beşek tevgerek femînîzma gerdûnî dibînin û balê dikişînin ser girîngiya femînîzma înterseksiyonal, ku li ser cûrbecûr zordariyê radiweste. Berxwedana YPJê ne tenê bi serkeftinên leşkerî, bi felsefeya wekhevî û dadmendiya civakî jî bala navneteweyî kişand ser xwe. Şervanên YPJê xwe weke şervanên ku ji bo siberoja civakek azad û wekhev têdikoşin dibînin. Fermo armanca YPJê, digel rêxistinên din ên kurd, avakirina Sûriyeke demokratîk û civateke azad e.[çavkanî hewce ye]

Mijarên têkildar

[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Çavkanî

[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]
  1. ↑ Başer, Çağlayan (27 gulan 2022). "Women Insurgents, Rebel Organization Structure, and Sustaining the Rebellion: The Case of the Kurdistan Workers' Party". Security Studies (bi îngilîzî). 31 (3): 381–416. doi:10.1080/09636412.2022.2097889. ISSN 0963-6412.
  2. ↑ "A Commune in Rojava?". New Politics (bi îngilîziya amerîkî). 31 kanûna paşîn 2016. Roja gihiştinê 4 tîrmeh 2023.
  3. ↑ Tax, Meredith (2016). A Road Unforeseen: Women Fight the Islamic State (bi îngilîzî). Bellevue Literary Press. ISBN 978-1-942658-10-8.
  4. ↑ jankalan (3 adar 2013). "Formation the first battalion of women's protection units in western Kurdistan". JAN KALAN (bi tirkî). Roja gihiştinê 1 kanûna pêşîn 2024.
  5. ↑ "Meet the female soldiers in Syria and Iraq fighting for gender equality as much as freedom | Ghostarchive". ghostarchive.org. Ji orîjînalê hat arşîvkirin. Roja arşîvkirinê: 12 kanûna paşîn 2022. Roja gihiştinê 1 kanûna pêşîn 2024.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (lînk)
  6. ↑ Flock, Elizabeth (19 tîrmeh 2021). "'Now I've a purpose': why more Kurdish women are choosing to fight". The Guardian (bi îngilîziya brîtanî). ISSN 0261-3077. Roja gihiştinê 1 kanûna pêşîn 2024.
  7. ↑ Tank, Pinar (17 çiriya pêşîn 2017). "Kurdish Women in Rojava: From Resistance to Reconstruction". Die Welt des Islams (bi îngilîzî). 57 (3–4): 404–428. doi:10.1163/15700607-05734p07. ISSN 1570-0607.
  8. ↑ "Kurds press Sinjar operation in north Iraq". gulfnews.com (bi îngilîzî). 20 kanûna pêşîn 2014. Roja gihiştinê 1 kanûna pêşîn 2024.
  9. ↑ News, Elizabeth Griffin published in (1 çiriya pêşîn 2014). "These Remarkable Women Are Fighting ISIS. It's Time You Know Who They Are". Marie Claire Magazine (bi îngilîzî). Roja gihiştinê 1 kanûna pêşîn 2024. {{cite web}}: |paşnav= sernavekî giştî bi kar tîne (alîkarî)
  10. ↑ Varghese, Johnlee (10 tebax 2014). "ISIS Threat: Kurdish Forces Rescue 10,000 Yazidis from Sinjar Mountains". www.ibtimes.co.in (bi îngilîzî). Roja gihiştinê 1 kanûna pêşîn 2024.
  11. ↑ Varghese, Johnlee (6 tebax 2014). "ISIS Threat: 25,000 Children Starving in Sinjar Mountains [Photos]". www.ibtimes.co.in (bi îngilîzî). Roja gihiştinê 1 kanûna pêşîn 2024.
  12. ↑ Report on the Protection of Civilians in Armed Conflict in Iraq: 6 July – 10 September 2014. UN Assistance Mission for Iraq (UNAMI) and the Office of the High Commissioner for Human Rights (OHCHR). Retrieved 4 April 2015.
  13. ↑ Gardner, David (4 nîsan 2017). "Chaos will reign when Isis loses Raqqa". Financial Times. Roja gihiştinê 1 kanûna pêşîn 2024.
  14. ↑ "The commander Clara: 4 stages achieved their aims | ANHA". web.archive.org. 9 çiriya pêşîn 2017. Ji orîjînalê hat arşîvkirin. Roja arşîvkirinê: 9 çiriya pêşîn 2017. Roja gihiştinê 1 kanûna pêşîn 2024.{{cite web}}: CS1 maint: bot: original URL status unknown (lînk)
  15. ↑ Schneider, 18 10 2014 um 18:21 von Wieland (18 çiriya pêşîn 2014). "Kämpferinnen der YPJ: "Die IS-Terroristen haben Angst vor uns..." Die Presse (bi almanî). Roja gihiştinê 1 kanûna pêşîn 2024.{{cite web}}: CS1 maint: numeric names: lîsteya nivîskaran (lînk)
  16. ↑ "Syria conflict: The 'war crimes' caught in brutal phone footage" (bi îngilîziya brîtanî). 3 çiriya paşîn 2019. Roja gihiştinê 1 kanûna pêşîn 2024.
Ji "https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Yekîneyên_Parastina_Jinê&oldid=2095079" hatiye standin.