Partiya Karkerên Kurdistanê

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Partiya Karkerên Kurdistanê
Flag of Kurdistan Workers' Party.svg
Kurte P.K.K
Rêber Abdullah Ocalan
(de jure)
Murat Karayılan
(de facto)
Serok Cemîl Bayik
Rêvebir Cemîl Bayik
Axaftvan Bahoz Erdal
Damezrandin 27'ê sermawezê 1978(1978-11-27)
Sergeh Çiyayê Qendîlê
Baskê jinan Yekîneyên Jinên Azad ên Star (YJA-STAR)
Baskê Paramîlîter Hêzên Parastina Gel (HPG)
Îdeolojî Neteweperestiya kurdî
Sosyalîzma azadîxwaz[1][2][3][4][5][6]
Şaredartiya azadîxwaz[7][8]
Konfederalîzma demokratîk[8][9][10][11][12]
Komûnîzm[13]
Femînîzm[14][15]
Helwesta siyasî Dûrçepe
Alîgirên neteweyî Tevgera Yekbûyî yên Şoreşger ên Gel[16]
Alîgirên navneteweyî Koma Civakên Kurdistan‎ê (KCK)
Reng Kesk, sor, zer
Dirûşm Çerxa Şoreşê
Malper
Hêzên Parastina Gel
Herêmên çalak
Îdeolojî Sosyalîzm
Konfederalîzma Demokratîk
Komunalîzm
Êrîşên girîng Erîşên 15'ê Tebaxê
Kemîna PKK'ê ya 24'ê Gulana 1993
2011 Êrîşa Colemêrgê
Rewş 1984–didome
Mezinahî 32,800 şervanên çalak[17]

Partiya Karkerên Kurdistanê yan jî bi kurtî PKK (Pekeke), di 27'ê sermawezê 1978'an de li gundê Fîs (Lîce/Amed) bi beşdarbûna 23 kesî kongreya damezirandinê pêk anî. PKK wekî partiyeke marksîst-lenînîst hat damezrandin. Navê PKK'ê ji aliyê Ferhat Kurtay ve hatibû pêşniyarkirin. Sekreterê giştî (piştre seroke giştî) yê PKK'ê Abdullah Öcalan bû.

Niha (2012) rêvebertiya PKK'ê Mirad (Murat) Karayılan dike[çavkanî pêwîst e].

Dîrok

Berî ku PKK were avakirin PKK'yî mîna Apocî dihatin naskirin. Abdullah Ocalan û hevalên xwe li 1'ê gulanê sala 1973'an li Bendava Çûbûk a Enqerê civînek çêkirin û biryara komê dan. Piştî vê civînê li 1'ê rêbendanê sala 1977'an de li Dîkmen û Tûzlûçayir 2 civînên din hatin lidarxistin û biryara vegera welêt hat dayin.

Pratîka Curnê Reş û Sêwrekê

PKK di navbera salên 1977 û 1979'an de li Curnê Reş û Sêwrekê li dijî axa û hevkarên dewletê (mîna; bûcak û Sulêmaniyan) şerê çekdarî meşand. Di tekoşîna Curnê Reş û Sêwrekê de gellek kadroyên PKK'ê mîna Cûma Tak, Salîh Kandal, Halîl Çavgûn, Mehmet Sevgat jiyana xwe ji dest dan.

Kongreya Yekem

Di Kongreya Yekem de PKK li gundê Fîsê hat damezrandin. Roja damezrandinê 27'ê sermaweza 1978'an e. Wekî komîteya navendi (MK) heft kes hatin hilbijartin: Abdullah Öcalan, Cemil Bayık, Şahîn Dönmez, Mehmet Karasungur, Bakî Karer, Mazlum Dogan û Mehmet Xeyrî Durmuş.

Derketina Seha Rojhilata Navîn

Berî Darbeya leşkerî ya 12'ê îlonê PKK'ê biryara derketina ji welêt da û li Libnanê li Newala Beqayê bi cih bû. Li vir di kampeke leşkerî û siyasî de kadroyên xwe perwerde kir. Piştî ku Mahsum Korkmaz li 28 adar a sala 1986'an li çiyayê Gabarê jiyana xwe ji dest da navê vê kampê bû: Akademiya Mahsum Korkmaz.

Şerê Çekdarî, avakirina enî û arteşê

PKK di kongreya xwe ya 2'em de (1982) biryara vegera welat û şerê çekdarî da. Di 15'ê gelawêja sala 1984'ê de bi çalakiyên Dih û Şemzînanê PKK'ê dest bi têkoşîna çekdarî kir. Û bi van çalakiyan îlana rêxistina xwe ya çekdarî, Hêzên Rizgariya Kurdistan (HRK) kir. Fermandarê giştî ê HRK'ê Mahsum Korkmaz bû. Rêxistina PKK'ê a eniyê û siyasî Eniya Rizgariya Netewa Kurdistan, ERNK di Newroza sala 1985'an de hat avakirin.

Di sala 1986'an di 3'emîn kongreya PKK'ê de li dewsa HRK'ê ARGK-Artêşa Rizgariya Gelê Kurdistan hat ava kirin. Armanca PKK'ê avakirina artêşek ji gerîlla bû.

Di sala 2001'an de di konferansa 1emîn a HPG'ê de, dewsa ARGK de HPG hate ava kirin. Vêga fermandarê giştî yê HPG'ê Dr. Bahoz Erdal e.

Di navbera salên 1984 û 1994'an de bi hezaran ciwanên kurd tevlî refên PKK'ê Û ARGK'ê bûn. Di destpêka salên 90'î de êdî li her deverê bakurê Kurdistanê serhildanên gel dest pê kirin.

PKK'ê di kongreya xwe ya pêncem de (1995) ala xwe guhert.

PKK'ê di sala 1993'an de cara yekem agirbesta yekalî îlan kir. Ji vê demê û pê de PKK'ê xwest pirsgirêka kurd bi awayekî siyasî û aşitiyê çareser bike. Bi vê armancê gellek caran agirbest îlan kirin. Serokê giştî yê PKK'ê Abdullah Ocalan di sala 1998'an de ji Sûriyê derket. 12 sermawez 1998'an de hate Romayê û 15 sibat 1999'an de jî bi komployek navnetewî hate girtin û radestî Tirkiyê hate kirin. PKK'ê di kongreya xwe ya 8'em de xwe fesih kir (4 avrêl 2002). Di vê kongreyê de KADEK Kongreya Azadî û Demokrasiya Kurdistanê, hat ava kirin. KADEK li cotmeha 2003'an hate feshkirin û di dewsa wê de KONGRA-GEL hate damezirandin.

Piştre Koma Komalên Kurdistan an KKK di 20'ê adara 2005'an de wekî sîstemeke konferderalîst hate îlankirin. Li 4 nîsana sala 2004'an de ji nû ve damezirandina PKK'ê hate îlankirin.

PKK ji aliyê DYA û YE wekî rêxistineke terorîst hatiye lîstekirin.

Berxwedana zindanan

Partiya Karkerên Kurdistan bi qasî derve, li zindanan jî tekoşînek mezin meşandiye û li ber xwe daye. Di van berxwedanan de gellek kadroyên grîng û endamên komîteya navendî jiyana xwe ji dest dane.

  • Mazlum Dogan (Endamê Komîteya Navendî ya Partiyê): Li Newroza 1982'an bi 3 darikên şixatê Newroz pîroz kir û ji bo protestokirina kirinên dewletê xwe feda kir.

Pêvajoya agirbestan

Agirbesta yekem a PKK'ê a yekalî di sala 1993'an de hate îlan kirin. Ji wê rojê û pêve hetanî sala 2007'an 5 cara agirbest hate îlankirin.

Agirbesta yekem

Di 19'ê adara sala 1993'an de serokê giştî ê PKK'ê li Bekaa civînek çapemeniyê li dar xist. Bi beşdarbûna Serokê YNK'ê Celal Talabanî, PKK'ê di dîroka xwe de ji bona cara yekemîn agirbestek yek alî îlan kir. Li ser daxwazên sergirtî ên rayedarên dewleta tirk PKK'ê biryarek wisa stend. Agirbest wê hetanî 15 nîsana 1993'an dewam bikira. Piştre gorî hin daxuyanî û nûçeyên rojnameyan, li ser daxwaza kevneserokkomarê Tirkiyê Turgut Özal, Celal Talabanî ji bona vê agirbestê navbertiyê kiriye.

Roja 15 nîsana 2003'an PKK'ê agirbestê ji bona meheke din drêj kir. Lê hê agirbest xilas nebûbû, Turgut Özal bi awakî nezelal jiyana xwe ji dest da. Ji aliyê PKK'ê jî êrîşek çêbû û di encamê de 33 leşker jiyana xwe ji dest dan. Piştî vê êrîşê agirbesta yekem a yekalî bidawî bû.

Agirbesta duyem

Di sala 1995'an de hate îlankirin. Lê belê ji ber operasyonên leşkerî û sûîkasta ku di dema Tansu Çiller, Dogan Gureş û Mehmet Agar li dijî serokê PKK'ê Abdullah Ocalan hate kirin, ev agirbest bi dawî bû.

Agirbesta sêyem

Di sala 1998'an de hate îlankirin. Ev agirbest jî mîna yên berê bê encam ma. Li gorî daxuyaniyên PKK'ê daxwaza vê agirbestê ji aliyê serokwezîrê wê demê ê Tirkiyê Necmettin Erbekan hatiye kirin. Lê belê piştî ku li 1'ê îlona 1998'an agirbest hat îlankirin Tirkiyê DYA'yê gef li Tirkiyê xwarin û mecbûr kirin ku serokê giştiyê PKK'ê ji Sûriyê derkeve. Piştî vê bûyerê jî agirbest demekê dewam kir. Bi radestkirina Serokê PKK'ê a Tirkiyê ev agirbest bidawî bû.

Agirbesta çarem

Di sala 1999'an de hate îlankirin. li 2 tebax 1999'an de PKK'ê biryara derxistina hêzên xwe yên çekdarî a ji sînorên bakurê Kurdistanê (Tirkiye) da. Li 1'ê meha îlonê jî cara çarem agirbesta yekalî îlan kir. Ev agirbest 5 sala ajot. Lê ji ber ku ji aliyê dewleta irk ve ti gavên erênî nehatin avêtin û operasyon hatin domandin, ev agirbest li 1 pûşper sala 2004'an bi dawî bû.

Agirbesta pêncem

Agirbesta 5'em li ser daxwaza rewşenbîrên kurd û tirk ên Tirkiyê, DTP, DYE, YE, ji aliyê KKK'ê hate îlankirin. Agirbest li 1'ê cotmeha 2006'an dest pê kir. Li gorî daxuyaniyên rêvebirên PKK'ê û KKK'ê heger ti gavên erênî neyên avêtin ev agirbest li gulana 2007'an bidawî bû.

Navên tevgerê

Alên tevgerê yên berê

Çavkanî

  1. Fitzherbert, Yvo (26 August 2014). "A new kind of freedom born in terror". OpenDemocracy. Standin: 30 September 2015. 
  2. Kolokotronis, Alexander (2 November 2014). "The No State Solutiolin: Institutionalizing Libertarian Socialism in Kurdistan". New Politics. Standin: 30 September 2015. 
  3. Taylor, Rafael (17 August 2014). "The new PKK: unleashing a social revolution in Kurdistan". ROAR Magazine. Standin: 30 September 2015. 
  4. Tax, Meredith (22 April 2015). "The Revolution in Rojava". Dissent. Standin: 30 September 2015. 
  5. Jones, Owen (10 March 2015). "Why the revolutionary Kurdish fight against Isis deserves our support". The Guardian. Standin: 30 September 2015. 
  6. Legard, Sveinung; David Graeber (17 September 2015). "We Have a Lot to Learn". New Compass. Standin: 30 September 2015. 
  7. Hozat, Bese (25 November 2013). "Bese Hozat: PKK is a social system today". pkkonline.com. Standin: 18 June 2015. 
  8. a b Jongerden, Joost. "Rethinking Politics and Democracy in the Middle East" (PDF). Standin: 8 September 2013. 
  9. Öcalan, Abdullah (2011). Democratic Confederalism (PDF). ISBN 978-0-9567514-2-3. Standin: 8 September 2013. 
  10. Öcalan, Abdullah (2 April 2005). "The declaration of Democratic Confederalism". KurdishMedia.com. Standin: 8 September 2013. 
  11. "Bookchin devrimci mücadelemizde yaşayacaktır". Savaş Karşıtları (bi Turkish). 26 August 2006. Standin: 8 September 2013. 
  12. Wood, Graeme (26 October 2007). "Among the Kurds". The Atlantic. Standin: 8 September 2013. 
  13. (PDF). E-Kurd http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/12/turkey4358b.pdf. Standin: 2016.  Missing or empty |title= (alîkarî)
  14. Sule Toktas (1 January 1970). "Waves of Feminism in Turkey: Kemalist, Islamist and Kurdish Women’s Movements in an Era of Globalization | sule toktas". Academia.edu. Standin: 14 August 2014. 
  15. Campos, Paul (30 January 2013). "Kurdistan's Female Fighters". The Atlantic. Standin: 14 August 2014. 
  16. "Peoples' United Revolutionary Movement established for a joint struggle". Firat News Agency. 12 March 2016. Standin: 14 March 2016. 
  17. "The PKK in Numbers". Sabah (bi Turkish). 28 December 2015. 

Girêdanên derve

Binihêre