Zimanê gîlekî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Zimanê gilekî hate beralîkirin)
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Gîlekî
گیلکی Giləki
Welatên lê tê axaftin  Îran
Herêm Gîlan
Axiverên zimanê zikmakî 2-4 milyon
Malbata zimanî Zimanên hind û ewropî
Sîstema nivîsê Tîpên erebî
Kodên zimanê
ISO 639-3 glk

Zimanê gîlekî (bi farsîگیلانی، گیلی, gîlanî, gîlî) zimanek e, yê ku li herêma Gîlanî ya Îranê tê axaftin. Ew yek ji şaxên Hind û Ewropî û dikeve beşa zimanên îranî yên bakurê rojava.

Mirov dikare gîlekî bi sê paran bike: gîlekiya rojava, gîlekiya rohelat û galeşî (li çiyayên Gîlanê tê axaftin). Di navbera gîlekî û mazenderanî de, zimanekî dinî ji îraniya bakurê roava ye, gorî wuşeyên xwe pir hevşibî he ye. Gorî hin çavkaniyan hejmara gîlekîaxêvan di 1993'an de dorî 3 milyon kes bû.

Gîlekî bi zimanê zazakî ve jî, ji hin hêlan de pir li hev tên. Bi zimanê farsî ve jî, ji hêla rêzimanî jî gelek cidatî peyda bûne. Di zimanê gîlekî de hembera farsî (û gelemperî hembera kurdî) rengdar û tûnîkerli ber tûnîbûyîn xwe tên.

  • Nola ku di gîlekiya rojava de mêhin zakan (zarokê mêhîn) (farsî, beçayî mêhîn); gîlekiyê rojhelat de xirsî kutî (çêla hirç) (farsî, beçî xers).
  • Mînakî bo rêngdaran: gilekiya roava pîlla-yî zakan (zarokê mezin), sûrx gul (gola sor); gîlekiya roava: sard aw (ava sar) (farsî, abî sard ), kul çaqû (kêra tûj) (farsî, çaqû-yî tîz).

Berhevdana gîlekî û kurdî[biguherîne]

Gîlekî Kurdî
zay/zak zarok, zek
ĵor jor
kîĵa/kilka keç, kîj
daar dar
bûşû biçe (here), biço
purd pir, pird
zama zava, zama
çê gûdin çêkirin
xûr ewr, hewr
kîlîk (gîlekiya kevnar) kûleke
rîka role (xortê/a biçûk)
jeqele çikole
rûja (stêrk) roj
dîm demûçew, devûçev, dirûv

Girêdanên derve[biguherîne]