Mustafa Kemal Atatürk

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Mustafa Kemal Atatürk
Reisicumhur Mustafa Kemal Cumhuriyet Bayramı kutlamalarında, Ankara, 29 Ekim 1925.png
Jidayikbûn
Ali Rıza oğlu Mustafa (Mustafa kurê Ali Rıza)

1881
Mirin 10ê çiriya paşîn a 1938
Stembol, Tirkiye
Esil Tirk
Pîşe Ramyar, serokkomar, fermandar
Dê û bav
Signature of Mustafa Kemal Atatürk.svg
biguherîneBelge

Mustafa Kemal Atatürk (bi kurdî: Mistefa Kemal Atatirk)[1] (jdb. 1881 li Tesalonîkî - m. 10ê çiriya paşîn a 1938 li Stembolê) yek ji avakarên Komara Tirkiyeyê û serkirdeyekî siyasî yê bijarte yê di dema avakirina komarê de bû.

Serokê yekem Meclîsa Neteweyî ya Mezin a Tirkiyeyê ye. Ji sala 1923an heta mirina wî di 1938an de serokkomarê Tirkiyê bû. Wî xwe wekî neteweperestekî tirk destnîşan kiriye.

Atatürk û mafên sivîl û siyasî yên kurdan û hindikayiyên din ên komara tirkî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Di dema wî de şerên tund li dijî kurdên Tirkiyeyê rû dane û dewleta tirk dest bi siyaseteke asîmîlasyona aborî, çandî û zimanî ya beremberî kurdan kiriye. Di 1931ê de bi awayekî fermî hatiye ragihandin ku dewleta tirkî li bin rejîmeke yek-partiyê bû. Ev îdeolojiya dewleta tirk a Atatürk "kemalîzm" an jî "etatirkîtî" (bi tirkî: Atatürkçülük) tê navlêkirin[2].

Serhildana Şêx Seîdî, 1925[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Serhildanên Agiriyê, 1926-1930[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Searchtool.svg Gotara bingehîn: Serhildanên Agiriyê

Serhildana Dêrsimê ya Seyid Rizayî, 1937[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Searchtool.svg Gotara bingehîn: Serhildana Dêrsimê

Atatürk û mafên sivîl û siyasî yên jinan[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Li aliyê din jinên tirk di pêşiya serokatiya Atatürk de li pêşberî gelek welatên rojavayî mafên sivîl û siyasî wekhev wergirtin.[3] Bi taybetî, di hilbijartinên herêmî de ji hêla Actêra No. 1580 di 3ê nîsana 1930an û çend sal şûn da, di 1934an de, destûrnameya tevahî ya gerdûnî, zûtir ji piraniya demokratên din ên cîhanê.[4]

Mirina wî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Mustafa Kemal Atatürk di 10ê çiriya paşîn a 1938an de li seraya Dolmabahçe ya Stembolê ji ber kezebreşiyê (sîroza kezebê) mir[2].

Mijarên têkildar[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. Aras, Ramazan (2013). The Formation of Kurdishness in Turkey: Political Violence, Fear and Pain. New York: Routledge. r. 129. ISBN 978-0367410384.
  2. a b Erik J. Zürcher (1993). Turkey: A modern history. I.B. Tauris & Co Ltd, London.
  3. Mastering Modern World History by Norman Lowe, second edition
  4. Türkiye'nin 75 yılı, Tempo Yayıncılık, İstanbul, 1998, s. 48, 59, 250

Girêdanên derve[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]