Fistîk

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Fistîk
Marbled polecat.jpg
Rewşa parastinê
Dabeşandina zanistî
Cîhan: Animalia
Filûm: Chordata
Çîn: Mammalia
Kom: Carnivora
Famîle: Mustelidae
Binefamîle: Mustelinae
Cins: Vormela
Cure: V. peregusna
Navê zanistî yê latînî
Vormela peregusna
(Güldenstädt, 1770)
belavbûna Fistîkan
belavbûna Fistîkan

Fistîk[1], bûkinkê xar[2], mişkexore[3]an fisos[4] (Vormela peregusna) , cureyekî kûzeyan (Mustelidae) e.

Şayes[biguherîne]

Kulab, guh û poz

Dirêjiya fistîk di navbera 29-35 cm û giraniya mê di navbera 295-600 g, lê giraniya nêr di navbera 320-715 g..[1][2][3] Bêvila fistîkê kin e û guhên wê pir mezin in. Piyên fistîk kurt in û kulabên wê dirêj û xurt in. Dûvikê fistîk bi pirç û dirêj e. Nîşana reş û spî ser rûyê fistîk heye û bi xêzekê spî di nav çavan re derbas dibe û nîşanên spî ser devê wê xuya dikin. Rengê kurkê fistîk zer e bi xarên sor an qehweyî xemilandî ne.

Belavbûn[biguherîne]

Destpêka belavbûna fistîkan ji:Bulgaristan, Gurcistan, Kurdistan, Tirkiyê, Romanya, , Libnan, Sûrî, Urdun, Israîl, Felestîn, Ermenistan, Azerbaycan, Îran, Afganistan, bakur-rojavayê Pakistan, Sirbistan, Mongolya, Çîn, Qazaxistan û ta çolên Altay in Siberya li Rûsyayê diqede.[4]Lê di 1998 an de, fistîkek e li Sînay li Misrê hate dîtin.[5]

Jîngeh[biguherîne]

Fistîk li daristanan dijî ye.

Reftar[biguherîne]

Pirbûn[biguherîne]

Parêzî[biguherîne]

Xwarina fistîkê ji sihorê erdê, cirdê Libyayê (Meriones libycus), hameserê Ermenistanê (Cricetulus migratorius), mişkê zevî, mişkê kosnîg (Spalax lecocon ehrenbergi), mişkê malan (Mus musculus), kerguhê kovî, çûk, qirtîş, masî, beq, qepûşk,mêş û mûr (kêz û çirçirk) çêdibe, lê pir caran mêwe û giha dixwe.Heye ku mirîşk û koterîyan direvîne û dixwe. Fistîk bi diziyê goştê dûman kirî û penîr navdar e.

Rewşa parastinê[biguherîne]

Di sala 2008an de, Fistîk (V. peregusna) wek cureyê bê-parastin hate dabeşandin. Gelheyê fistîkan di 10 salên berê kêm bûn bi qas %30 gor lîsteya IUCN ya sor û sedema vê tiştê ew e, ku warên sirûştî bi gelek hatine hilweşandin û kêmasiya xwarina fistkê ji kojeran bi bikaranîna jehrê cirdon û mişkan.[6]Di sala 1996an de, fistîk ji cureyên kêmtirîn metirsî bû.

Binecure[biguherîne]

Kurkên binecureyên fistîkan

Şeş binecureyên fistîkan (Vormela peregusna) hatine danasîn

  • V. p. alpherakyi
  • V. p. euxina
  • V. p. negans
  • V. p. pallidor
  • V. p. peregusna
  • V. p. syriaca

Çavkanî[biguherîne]

Girêdanên derve[biguherîne]