Kaniya Xezalan

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Navçeya Kaniya Xezalan
Akçakale
ŞanlıurfaKurd.png
Cihê Kaniya Xezalan di parêzgeha Rihayê de
Navçe
Welat Bakurê Kurdistanê
Dûgel Tirkiye
Parêzgeh Riha (parêzgeh)
Serbajar Kaniya Xezalan
Qeymeqam Şefik Aygöl

Hejmara nahiyan 2 nahiye
Hejmara bajarokan 2 bajarok
Hejmara gundan 86 gund

Gelhe (2008) 82.093[1] kes
Rûerd 691 km2
Berbelavî 118,8 kes/km2
Bajarê navendî
Gelhe (2008) 24.890 kes
Koordînat 36°42′47″Bk 38°56′54″Rh / 36.71306°Bk 38.94833°Rh / 36.71306; 38.94833
Bilindayî 360 m
Koda postayê 63500
Koda telefonê (+90) 414
Nexşeya cihan Tirkiye
Kaniya Xezalan li ser nexşeya Tirkiye nîşan dide
Kaniya Xezalan
Kaniya Xezalan

Kaniya Xezalan an Girê Spî an jî Til Ebyad[çavkanî pêwîst e] (bi tirkî: Akçakale) yek ji navçeyên Rihayê ye. Xwedî dîrokeke kevn e.

Erdnîgarî[biguherîne]

Rûber 1.248 km², bilindahî ji rûyê avê 385 m ye. 52 km ji Rihayê dûr e.

Li rojhilatê Ceylanpınar û Wêranşar, li rojavayê Pirsûs, li bakûrê Riha û Harran, li basûrê jî Sûriye hene. Ji navenda Rihayê 52 km dûr e. Li rojhilat û rojhilata xwe de ciya peyda bin jî, bi gelemperî xwediyê destekî mezin û duz e. Mezinahiya xwe ji rojhilatê heta rojavayê 85km, ji bakûrê heta basûrê 28 km ye.

Havînên xwe germ û hiskî, zivistanên xwe jî bizare derbas dibin.

Dîrok[biguherîne]

900 salan berî Îsa Kaniya Xezalan di bin hekîmiyeta Asûran bû û 600 salan berî Îsa kete bin destê Med û Farisan. Herêm 550 salan berî Îsa ji aliyê qraliyeta Makedonan ve tê bi rê ve birin. Heta belawbûna Îslamê di vê herêmê de Seleukosan, Qraliyeta Edessa, Romayiyan, Bîzantînan û Sasanînan mijûl bûne. Di sala 640an de ji aiyê Artêşa Şamî ve, di 661an de jî ji aliyê Emewiyan hatiye bidestxistin. Pistî Emewiyan Abbasiyan hatine vê herêmê û ev herêm pistrev ji aliyê Selçukiyan ve atiye fethkirin.

Di sala 1144an de Zengiyên Rihayî têdikevine vê herêmê û herêm girêdayî Mosûlê dibe. Pistrev Eyyûbî û Selçukiyên Anatolyê vê herêmê bi hev re parkirine. Di sala 1244an de Tataran, 1260an de jî Moxolan vê herêmê tehrîp kirine.

Pistî Yekemîn Sera Cihanê dibe digel Tirkiye û di sala 1987an de dibe navceyeka Rihayê.

Demografî[biguherîne]

Gorî hejmartinên fermî yên sala 2000´î hejmara niştecihên navendê 32.114 û bi giştî jî 77.261 e. 1 şaredarî, 1 nehiye, 87 gund û 160 mezreyê wê hene.

Pirraniya mezreyan ji aliyê dewletê ve hatine rûxandin an valakirin. Gelê herêmê gelek xizan e. Aboriya xwe bi xebata pembo, çandinî û xwedîkirina ajalan dikin. Riya pirraniya gund û mezreyan nîne. Herwekî elektrîk, bijîşk, av, dibistan jî kêm in û gel gazindar e.

Mijarên têkildar[biguherîne]

Çavkanî[biguherîne]