Zimanê gîlekî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Gîlekî
گیلکی Giləki
Welatên lê tê axaftin  Îran
Herêm Gîlan
Axiverên zimanê zikmakî 2-4 milyon
Malbata zimanî Zimanên hind û ewropî
Şiklê kevn
Sîstema nivîsê Tîpên erebî
Kodên zimanê
ISO 639-3 glk

Zimanê gîlekî (bi farisî: گیلانی، گیلی‎, lat. gîlanî, gîlî) zimanek e, yê ku li herêma Gîlanî ya Îranê tê axaftin. Ew yek ji şaxên Hind û Ewropî û dikeve beşa zimanên îranî yên bakurê rojava.

Mirov dikare gîlekî bi sê paran bike: gîlekiya rojava, gîlekiya rohelat û galeşî (li çiyayên Gîlanê tê axaftin). Di navbera gîlekî û mazenderanî de, zimanekî dinî ji îraniya bakurê roava ye, gorî wuşeyên xwe pir hevşibî he ye. Gorî hin çavkaniyan hejmara gîlekîaxêvan di 1993'an de dorî 3 milyon kes bû.

Gîlekî bi zimanê zazakî ve jî, ji hin hêlan de pir li hev tên. Bi zimanê farsî ve jî, ji hêla rêzimanî jî gelek cidatî peyda bûne. Di zimanê gîlekî de hembera farsî (û gelemperî hembera kurdî) rengdar û tûnîkerli ber tûnîbûyîn xwe tên.

  • Nola ku di gîlekiya rojava de mêhin zakan (zarokê mêhîn) (farsî, beçayî mêhîn); gîlekiyê rojhelat de xirsî kutî (çêla hirç) (farsî, beçî xers).
  • Mînakî bo rêngdaran: gilekiya roava pîlla-yî zakan (zarokê mezin), sûrx gul (gola sor); gîlekiya roava: sard aw (ava sar) (farsî, abî sard ), kul çaqû (kêra tûj) (farsî, çaqû-yî tîz).

Berhevdana gîlekî û kurdî[biguherîne]

Gîlekî Kurmancî Kirmanckî/Zazakî
zay/zak zarok doman, qîj
ĵor jor cor
kîĵa/kilka keç, kîj kêna,çêna
daar dar dar
bûşû biçe (here), biço so, şo
purd pir, pird pird
zama zava, zama zama
çê gûdin çêkirin pêrotene, viraştene
xûr ewr, hewr
kîlîk (gîlekiya kevnar) kûleke
rîka role (xortê/a biçûk) xortî, gencî
jeqele çikole
rûja (stêrk) roj roz/roc, tîj
dîm demûçew, devûçev, dirûv rêçe

Girêdanên derve[biguherîne]