Almanya

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Bundesrepublik Deutschland
Komara Federal a Almanyayê
Ala Almanyayê Arma Almanyayê
(Ala) (Nîşan)
Sirûda netewî: Das Lied der Deutschen
EU-Germany.svg
Zimanên fermî Almanî
Paytext Berlîn
52°31′Bk 13°23′Rh / 52.517°Bk 13.383°Rh / 52.517; 13.383
Bajarê mezin Berlîn
Sîstema siyasî Demokratiya parlemanî
 - Serkomar
 - Şansolye
Joachim Gauck
Angela Merkel
Rûerd
 - Giştî
 - Av (%)

357.021 km2
2,4
Gelhe
 - Giştî (2009)
 - Berbelavî

81.820.000 kes
229,2 kes/km2
Serxwebûn 843
Dirav Ewro (EUR)
Dem UTC+1
Nîşana înternetê .de
Koda telefonê +49
Deutschland politisch bunt.png

Almanya yan jî Elmanya (wekî Almanistan, Germanistan û Cermenistan jî tê naskirin, bi almanî: Deutschland) anjî Komara Federal a Almanyayê (bi almanî: Bundesrepublik Deutschland), dewleteke federal e û cihê xwe di navenda Ewropayê de girtiye. Tixûbên wî digihên Danîmarka, Polenda, Komara Çek, Awistriya, Swîsre, Fransa, Lûksembûrg, Belçîka û Holenda. Li bakurê Almanya Deryaya Bakur û Deryaya Rojhilat digihên Almanyayê.

Paytext û cihê rûniştina hikûmetê Berlîn e, lê berê wezareta federal li Bonnê bû Sîstema polîtîk federalî ye û ev sîstem bi şiklê demokratiya parlemanî hatiye organîzekirin. Li gorî benda 20emîn ya Destûra Bingehîn, Almanya dewleteke federal, demokratîk û sosyal e. Ev dewleta federal ji 16 dewletên federe (dewletên herêmî, federedûgel) pêk tê. Nifûsa Almanyayê nêzî 82 milyon e. Dewleta Federal endamê Neteweyên Yekbûyî, Yekîtiya Ewropayê, NATO û G8 e.

Erdnîgarî[biguherîne]

Li Almanya derdora 80 bajarê mezin (hejmara rûniştvanan di ser 100.000) hene. Ji wana 14 bajar hejmara rûniştvanên wan di ser 500.000 hezarî deye.

Pênc bajaren herî mezin evin (dem: berfanbar 2005):

  1. Berlîn, 3,41 milyon
  2. Hamburg, 1,76 milyon
  3. München, 1,34 milyon
  4. Köln, 991.000
  5. Frankfurt am Main, 667.000

Berlin bi 3,4 Milyon rûniştvan bajarê almanya yê herî mezine.

Wekî din der dora van bajaran herêmên avakirî (metropol) çê bûne, ku bi milyona mirov lê dijîn. Li gor hejmara rûniştvanan herêmen herî mezin evin:

  1. Herêma Rhein-Ruhr, 11,5 milyon
  2. Herêma Berlin-Brandenburg, 6,0 milyon
  3. Herêma Frankfurt-Rhein-Main, 5,3 milyon
  4. Herêma Stuttgart, 4,7 milyon
  5. Herêma Hamburg, 4,3 milyon

Herêmên Almanyayê[biguherîne]

16 Herêmên Almanyayê hêne. Ew her herêmê parlementoya bixwe heye û di hundur de gelek aiyan de zagonên xwe hê ne. Ew 16 herêm û paytextê xwe wiha ne:

Rêz Herêm Paytext Rûerd (km²) Nifûs (bi hezaran)
1 Baden-Württemberg Stuttgart 35.752 10.717
2 Bayern München 70.549 12.444
3 Berlin [1] 892 3.395
4 Brandenburg Potsdam 29.477 2.568
5 Bremen Bremen[1] 404 663
6 Hamburg [1] 755 1.735
7 Hessen Wiesbaden 21.115 6.098
8 Mecklenburg-Vorpommern Schwerin 23.174 1.720
9 Niedersachsen Hannover 47.618 8.001
10 Nordrhein-Westfalen Düsseldorf 34.043 18.075
11 Rheinland-Pfalz Mainz 19.847 4.061
12 Saarland Saarbrücken 2.569 1.056
13 Sachsen Dresden 18.416 4.296
14 Sachsen-Anhalt Magdeburg 20.445 2.494
15 Schleswig-Holstein Kiel 15.763 2.829
16 Thüringen Erfurt 16.172 2.355

Ol[biguherîne]

Li gelî Almanyayê 60% xwe xiristiyanên ne (30.2% Katolîk û 29.2% Protestanî). 4% en xwe misilman û 34.1% ateîst û agnostîk in. [2]

Çavkanî[biguherîne]

  1. a b c Navçeyên Berlin û Hamburg ji bajarên hewşêwe navî de de pêk tên. Bremen jî navçeyeke ji bajarekî de pêk têye jî, bajarê Bremerhaven jî di hundura Bremen da ye.
  2. [1]

Girêdanên derve[biguherîne]