Tirk
| Tirk | |
 |
|
| Gelhe (kom) | |
|---|---|
| ~76.633.936 | |
| Gelhe li gor herêman | |
 Tirkiye |
65.000.000 |
 Azerbaycan |
43.400 |
 Îraq |
500.000 - 3.000.000 |
 Sûrî |
300.000 |
 Ûzbêkistan |
200.000 |
 Almanya |
3.500.000 |
 Fransa |
500.000 |
 Keyaniya Yekbûyî |
500.000 |
 Bulgaristan |
900.000 |
 Holand |
400.000 |
 DYA |
600.000 |
 Kanada |
6.000 |
| Ziman û ol | |
| Ziman | Tirkî |
| Ol | Îslam (sunîtî, şiîtî, elewîtî) |
Tirk an carna Rom (bi tirkî: Türk) navê qewmekê li Asyayê ye.
Kurd wan bi navê "Rom, Roma reş" binavdikin. Tê gotin ku ev ji bêjeya Roma tê û ji ber ku li rojavayê Kurdan bi hezaran salan Romayî û dûvikên Romayiyan jiyane, Kurdan kê li rojava bijiya jê rêgotine Rom. Herwiha heya 100 sal berê jî peyva Tirk nedihate bikaranîn û ev jî bûye sedem ku Kurd bêjin Rom. Rêxistinên polîtîk ên Kurdan ji ber ku di bin fîlozofiya "biratiya Tirk û Kurd" têdikoşiyan xwastin binavkirina Rom ji holê rabe û di hemî xebatên xwe de hewla wê dan. Lê dîsa jî ji xeynî nivşên nû li Kurdistanê kes peyva "Tirk" bikarnayne.
Dîroka bêjeya "Tirk, Türk" [biguherîne]
Satore 2: Namık Kemal - Cahide Sonku - Mustafa Kemal Atatürk - Sabiha Gökçen - Besim Ömer Akalın - Nigâr Hanım - Tevfik Fikret]] Bingeha koçerên Asyayê yên ku hatin li Anatoliya û Mezopotamyayê bicihbûn, digihê dîroka Mongol û Çîniyan. Bi wan re him ji aliyê etnîk, him jî ji aliyê ziman ve lêzim (têkildar) in. Li Tirkiyê bi Romî (Tirkî) wekî "Türk, Türkler" tê binavkirin ku ev jî ji destpêka sedsala 20emîn e. Berê binavkirin bi vî rengî kêm dihat bikaranîn an zanîn. Di dema Împaratoriya Osmaniyan de bêjeya "Tirk" wekî heqaretkirin jî dihate bikaranîn. Kesên bi eslê xwe Tirk bûn hinde dişibiyan Mongolan û ji wan re "Etraqî bî îdraq" (ango qewmê bê fêhmkirin) digotin.
Bi têkçûna Osmaniyan di dema şerê cîhanî yê yekemîn de, tevgerên neteweperestî xwe dida pêş û her gel û ber li çareya serê xwe digeriyan. Di wê demê de tevgera Romiyan (bi Romî: Türkçülük) jî xwe birêxistin kir û di her warê jiyanê de ji dêvla bêjeyên wekî Osmanî, Misilman, Yörük, Asya göçeri, Tahtacı hwd bêjeya "Tirk" hate serdestkirin. Tê gotin ku kesên bi eslê xwe Tirk in li Tirkiyê li dora 10 Milyonî ne û yên din ne Tirk in lê hatine Tûrkîzekirin. Tirkên xas ji aliyê fîzîkî ve dişibin Mongol û Tataran. Bo mînak çavên wan hinde vekişkişîne. Porên wan reş û rengê wan hinde tarî ne.
Bi damezrandina Komara Tirkiyê ve hebûna hemî gelan hate înkarkirin û herkes kirin Tirk. Li çêkirina neteweyek bi navê Tirk geriyan, zimanek bi navê Tirkî, dîrokek bi navê dîroka Tirkan geriyan û biserketin jî. Ji gelên Balkan û Qefqasîyan bigire heya Kurd û Ermenî û Ereban mirovan Tirkbûn pejirandin û neteweya Tirk wiha jidayîk bû.
Ol [biguherîne]
Pirraniya Romiyan Îslam in û ji aliyê mezhebê ve Sunî ne. Herwekî Elewî jî henin. Ji ber ki heya van nêzîkandi hejmartinan de statîstîkên etnîsîte û baweriyan bi dizî dihate girtin, hejmarê jî sedî sed kes nizane.
Belavbûna Romiyan [biguherîne]
Gorî gelekan hejmara Romiyan (Tirkan) li Tirkiyê li dora 10 Milyon e. Bi tevî berên din ên Asyayî, Qefqasî, Balkan û yên din, bi kurtî ji xeynî Kurdan hejmara wan digihê 55 Milyonî. Li Tirkiyê herwekî gelek jî Ereb dijîn. Dîsa li Ewropa, DYA, Awûstûralya, Qubris hwd jî li dora 3-4 Milyon kesên xwe bi navê "Tirk" binavdikin dijîn.
