Destpêk

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Main Page hate beralîkirin)
Here cem: navîgasyon, lêgerîn

P social sciences-lightblue.png Civak
P art-lightblue.png Çand û Huner
P religion-lightblue.png Dîn

P history-lightblue.png Dîrok
P countries-lightblue.png Erdnîgarî
P music.png Muzîk

P transport-lightblue.png Teknolojî
P sport-lightblue.png Werziş
P social sciences-lightblue.png Zanist

Pêvajoya fotosentezê

Giyandarên ku xwediyê klorofîl in, bi bikaranîna enerjiya roniyê, pêkhatiyên lebatî (organîk) tînin holê. Ji vê bûyerê re jî fotosentez tê gotin. Giyandarên ku bi vê bûyerê adan pêktînin, ji wan re organîzmayên fotosentetîk tên gotin û piraniya vê komê jî ji plankton û riwekan pêk tên.

Organîzmayên fotosentetîk, bi alîkariya enerjiya roniyê enerjiyê depo dikin û karin pêkhatiyên lebatî çê bikin. Riwek jî wekî giyandarên din, enerjiyê ku ji bo jiyana xwe berdewam bikin, ji enerjiya kîmyasal a madeyên organîk peyde dikin. Ji bo vê jî ew bi bikaranîna karbondîoksît û roniya rojê, adanên xwe yên lebatî sentez dikin.Eger cihê ku riwek lê re ye, roniya rojê tune be, riwek nikarin fotosentez bikin. Ji ber vê yekê navê vê bûyerê wek fotosentez (photo synthesis) yanê bi riya roniyê sentezkirin, tê binavkirin. Her giyandarê ku li serzemîn^ê dijîn, enerjiyê ku ji bo çalakiyên metabolîzmayê pêwîst e, ji ser sê riyan ve peyde dikin. Fotosentez fealiyetekê gewiran (anabolîzma) e.

Pel, navenda hilberana adan a riwekan in. Li hundirê şaneyên ku pêlên riwekan pêk tînin,parçeyên ku wekî kloroplast tên binavkirin, hene. Di hundirê van kloroplastan de klorofîl hene. Erka klorofîlê jî girtina roniyê ye. Kloroplast wekî panelekê tîrêjên rojê tevî hev dike û wekî kolektor jî van tîrêjên rojê dadigerînê enerjiyê. Bi vê enerjiyê jî ew adan pêk tînin. Ev adanên ku hatine hilberandin, ji pelan ji beşên din ên riwekê yê ku divê bên xweyîkirin re, tên birin. Korbondîoksîtê ku ji hewayê tê girtin, bi bikaranîna enerjiya rojê ji devtî û karbonhîdratan re tê dagerandin. Oksîjenê ku piştî bikaranîna karbonê yê ku ji karbondîoksîtê (CO2) hatibûn girtin, li hewayê tê berdan. Heke riwek paşî hewcedarî pê enerjiyê bibin, van karbonhîdratan bi kar tînin. Giyandarên ku bi van riwekan xweyî dibin, hewcedariya xwe ya enerjiyê ji karbonhîdratên ku di riwekan de ne,  têrî pê dikin. Bi fotosentezê her sal nêzîkî 200-500 milyar ton CO2 dikeve veguheriyê. Ji ber vê yekê bi fotosentezê karbondîoksît û av dadigerin karbonhîdratan. (bêhtir…)

Soranî
Kurdiya navendî · soranî

Be xêr bên bo Wîkîpîdiya!

Wîkîpîdiya însaykllopîdiyayekî azade ke hemû kesêk detwanêt destkarîy bikat. Witare soranîyekan le mangî 8î 2009ewe le mallperrî cyawazî kurdîy nawîn û be elfubêy erebî billaw debinewe.

(ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی (سۆرانیKurdiya navendî (soranî be latînî)

Kurdí Xwarig

Kurdiya başûr · kelhurî

We xér hatine Wíkípédiya!

Wíkípédiya zanistnameyg azas ke le nawya her kes twanêd we zanayí xwey tiya beshdarí biked. Íwenísh fermúne íre beshdarí biken.

Wetar we zaraway kurdí xwarig

Dimilkî

Zazakî · kirmanckî · dimilkî · kirdkî

Şima xêr ameyî!

Îtîya de Wîkîpediya, ensîklopediya verên bi ziwanê kurdkî vecîyena. Ina ensîklopediya azadî her merdim bese keno nuşteyan binuso yan zî bivurno.

Wîkîpediya Zazakîyê cîya zî estaŞo pela kirmanckî

Wîkîpediya, ensîklopediyeke azad a bi zimanê kurdî ye. Ev projeya navneteweyî, derfeteke girîng a ji bo pêşdexistina zimanan e. Mirovên ku dixwazin zimanê kurdî pêşde biçe, dikarin di Wîkîpediyayê de alîkariya zimanê me bikin. Hûn jî dikarin li vir tevlî me bibin. Keremkin bi beşên alîkarî û pênc hîmên sereke yên wîkîpediyayê fêr bibin ka gotar çawa têne nivîsandin.

Hesabê nû çêke

Hesabekî te heye? Têkeve.

Bûyer

Rosa Luxemburg

Jidayîkbûn

Mirin

Îro, 15'ê rêbendana 2017'an e (UTC) – nûkirin
Çemê Xanê
Dîmenek ji Çemê Xanê (li Stewrê, 2015)
Wênesaz: Dûrzan Cîrano
Li ser nexşeyê binêre
Mail-reply-all.svg RêveberîDîwanKurdîgeh